Thema 9, blok 1 (bk)

• newEditor
• Geschiedenis
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 2

Grondstoffen

Thema 9

• Bron: Jacob Maentz

Planning

• Introductie nieuw thema

• Opdracht

• Introductie nieuw blok

• Zelfstandig aan het werk

• Afsluiting

Grondstoffen

Waar denken we allemaal aan?

Ananas aan je voeten?

Overleg met je buurman/-vrouw

Schrijf op in je schrift

Leer is een zeer intensieve en vervuilende stof.

• Ananasleer

  • Schonere en rechtvaardigere wereld

Maken opdracht 1: Maak er iets nieuws van

Doe dit in twee-/drietallen.

Schrijf het op in je schrift.

Max 15 min.

Klaar? Start blok 1, opdracht 1.

Grondstoffen

Thema 9

• Bron: Jacob Maentz

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Opdrachten samen doen

• Zelfstansig aan het werk

• Afsluiten

Doelen van de les

• Ik kan uitleggen waarom hout, turf, en steenkool als brandstof werden/worden gebruikt.

• Ik kan uitleggen wat een fossiele brandstof is.

Wat is het verschil tussen brandstof en grondstof?

Schrijf op in je schrift.

Congo: arm land met rijkdom aan grondstoffen

• Toch is Congo erg arm

• Kobalt mijnen eigendom van bedrijven uit Amerika, China en Europa.

• Winst wordt gedeeld met de leiders van Congo.

• De arbeiders verdienen weinig, en moeten hard werken. 

• Slechte arbeidsomstandigheden

• Nauwelijks ander werk

Grondstof Kobalt

Maken opdracht 2

Overleg met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Energiebron: HOUT

• Eeuwen lang was hout de belangrijkste energiebron.

• Hout werd gebruikt:

  • Om op te koken

  • Te verwarmen

  • IJzer te maken

    • IJzer maak je door ijzererts te verwarmen. 

    • 1 kilo ijzererts te smelten was 130 kg hout nodig

• Bevolking groeit in 1500: vraag naar hout stijft.

• De meeste bossen waren in 1500 gekapt. 

Energiebron: TURF

• In 100 n Chr bestond NL grotendeels uit Moeras.

• rond 1500 bijna al het bos gekapt.

• Mensen gingen turf gebruiken als brandstof.

• Moeras bestaat uit veen: laag dode plantenresten.

• Als je veen laat drogen, krijg je turf.

Turf is een fossiele brandstof:

• Brandstof die lang geleden is gevormd uit planten en/of dieren resten. 

Energiebron: STEENKOOL

• In Engeland gebruikte men steenkool als brandstof toen hout te duur werd.

  • Nadeel: veel luchtvervuiling.

• Steenkool zit diep in de grond en is ontstaan uit plantenresten waar boven op zand en klei zijn komen te liggen. 

• Steenkool is een fossiele brandstof

• Er werden mijnen gegraven om steenkool uit de grond te halen.

Maken opdracht 5

Werk samen met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten

  • B: 2 t/m 5

  • K: 2 t/m 5

    • KLaar? Vooruit werken (zie SOM)

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Grondstoffen

Thema 9

• Bron: Jacob Maentz

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Opdrachten samen doen

• Zelfstansig aan het werk

• Afsluiten

Doelen van de les

• Ik kan uitleggen hoe de Vinkeveense Plassen zijn ontstaan.

Wat is de grondstof van turf?

Schrijf op in je schrift.

Energiebron: TURF

West-Nederland: veen lag laag natte vervening. 

• Het veen werd uit sloten op de kant gelegd en als het droog is werd er turf van gesneden.

• De lange stroken land tussen de sloten werden legakkers genoemd

• De legakkers verdwenen soms door wind, zo ontstonden er grote plassen. 

• Deze plassen hadden weinig waarde en zijn later weer droog gelegd

• Nu zijn de bestaande plassen heel recreatief

Natte vervening: Legakkers Vinkeveense plassen, nu recreatief gebied

Energiebron: TURF

Noord- en Oost-Nederland:

• veen lag hoog: droge vervening.

• Land boven zeespiegel

• Door het graven van kanalen liep het water zelf weg en kon er als het droog was kon het uitgestoken worden 

Droge vervening: Turfsteken

Energiebron: TURF

Wat is wat? Droge vervening of natte vervening

Natte vervening

- West Nederland

- Legakkers

- Ontstaan van plassen

Droge vervening

- Noord- en Oost Nederland

- land boven zeespiegel dus afwatering graven

- Turfsteken

Maken opdracht 6

Werk samen met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten

  • B: 6 en 7

  • K: 6 en 7

    • Klaar? Nakijken / Vooruit werken (zie SOM)

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Grondstoffen

Thema 9

• Bron: Jacob Maentz

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Opdrachten samen doen

• Zelfstansig aan het werk

• Afsluiten

Doelen van de les

• Ik kan uitleggen hoe de stoommachine voor een industriële revolutie heeft gezorgd.

• Ik kan uitleggen waarom de eerste industriegebieden vlak bij steenkoolmijnen lagen.

• Ik kan uitleggen waarom de industriële revolutie begon in Engeland.

Wat is de brandstof van een stoommachine.

Schrijf op in je schrift.

De eerste fabrieken

Bron: API/GAMMA-RAPHO

Van huisarbeid naar fabrieksarbeid 

• In de 18e eeuw (1700-1800) deden boeren aan huisnijverheid

  • Thuis spullen maken om te verkopen

  • bijvoorbeeld door te spinnen of te weven. 

• bevolking groeit, vraag naar stof en wol steeg. 

• De Engelsen vonden de spin- en weefmachine uit.

• Deze machines pasten niet in huis. 

• 1733 schietspoel werd uitgevonden

• 1764 Spinmachine wordt uitgevonden

• Fabrieken ontstonden. 

Van huisarbeid naar fabrieksarbeid 

• Goede plek voor een fabriek. 

  • Snelstromende rivieren

  • De waterkracht wekte energie op om de machines aan te drijven. 

• vestigingsplaatsfactor: een reden waarom een bedrijf kiest voor een plaats om zich te vestigen.

• In 1760 ontstonden de eerste fabrieken in Engeland.

Stoommachines 

• James Watt vond in 1764 de stoommachine uit.

• De stoommachine kon andere machines aandrijven.

• Er kwamen fabrieken waar veel producten tegelijk gemaakt konden worden.

• Rond de fabrieken ontstonden steden.

Een gesloten ketel met water die wanneer het water kookt stoom produceert. Als je die stoom laat ontsnappen, ontstaat er een kracht waarmee je dingen kan laten bewegen.

https://schooltv.nl/video-item/op-stoom-de-stoommachine-en-de-stoomtrein

Stoommachines 

• Steenkool was de brandstof waar stoommachines op werkten. 

• Een steenkoolmijn was een vestigingsplaatsfactor voor fabrieken

• Geen opleiding voor werk in fabriek

• Wereldwijde afzet.

Revolutie!

• 1760: in Engeland start Industriële Revolutie.

Handmatig naar machinale productie 

• 1850: begin Industriële Revolutie in Nederland.

  • 90 jaar later dan in Engeland!

Twee oorzaken:

1. Verbetering in de landbouw

2. Goedkope brandstof (steenkool)

Maken opdracht 10

Overleg met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Engeland

De Industriële revolutie begon in Engeland:

1. Engelse wetenschappers vonden de stoommachines uit.

2. Veel steenkool en ijzererts in de grond

3. Veel koloniën waar grondstoffen (rubber, katoen) vandaan werden gehaald.

• De industriële revolutie bereidde zich uit.

• Het Ruhrgebied in Duitsland werd een groot industriegebied. 

  • Steenkool (vestigingsplaatsfactor)

  • IJzererts ontbrak --> Via de Rijn

Ruhrgebied met de rijn

Koloniën

grondstof

productie

verkoop

Maken opdracht 14

Werk samen met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten

  • B: 8, 10, 11, 13, 14

  • K: 8 t/m 11, 13, 14

    • Klaar? Nakijken / Vooruit werken (zie SOM)

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Grondstoffen

Thema 9

• Bron: Jacob Maentz

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Opdrachten samen doen

• Zelfstansig aan het werk

• Afsluiten

Doelen van de les

• Ik kan uitleggen waarom in Nederland de industriële revolutie pas laat op gang kwam.

• Ik kan verschillende voorbeelden geven van halffabricaten.

Geef een oorzaak van de industriële revolutie.

Schrijf op in je schrift.

Geef twee redenen waarom de industriële revolutie begon in Engeland

Schrijf op in je schrift.

Industrie in Nederland

• Pas in 1850 kwam de Industriële revolutie in Nederland op gang.

Redenen hiervoor zijn:

1. Bijna geen steenkool als grondstof

• De steenkool die er is, zat in Limburg

  • Het economisch centrum lag in het westen

2. Landbouw- en handelsland

3. Windmolens

Eerste fabrieken in Nederland

• In Noord Brabant en Twente ontstonden rond 1850 de eerste fabrieken. 

  • Lonen laag

  • Was al veel huisnijverheid

• Ontstonden verschillende industrieën:

  • Textielindustrie

    • Afzet zowel in NL als in de kolonie Nederlands-Indië 

  • Schoenenindustrie

  • Sigarenindustrie 

Textielindustrie in Nederland

Twente

Brabant

Fabrieken in Noord-Brabant en Twente

1. De lonen waren laag

2. Veel huisnijverheid

Producten werden in koloniën verkocht

--> Nederlands-Indië

Opdracht 15 a&b

Overleg met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Nieuwe energiebronnen

• Steenkool was belangrijk voor de Industriële revolutie.

  • Maar erg vervuilend en zwaar.

• Aardolie en aardgas waren goede vervangers. 

• Door de uitvinding van Elektriciteit kon de energie verplaatst worden. 

Nieuwe grondstoffen

• Nieuwe grondstoffen om producten mee te maken:

  • Aardolie: voor Plastic en kunststoffen

    • Halffabricaat: een bewerkt grondstof die nog verder verwerkt wordt tot een eindproduct. 

• De weg die grondstoffen afleggen tot een eindproduct wordt een bedrijfskolom genoemd

Bedrijfskolom brood

Nieuwe grondstoffen

aardgas

wind

zonlicht

aardolie

steenkool

spinmachine

centrale verwarming

lamp

wasmachine

auto

kookplaat

Grondstof

Verwerking

Bruikbaar product

opdracht 17

Maken opdracht 19

Werk samen met je buurman/buurvrouw.

Schrijf op in je werkboek.

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten

  • B: 15a&b, 16 t/m 19

  • K: 15 a&b, 16 t/m 20

    • Klaar? Nakijken

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?