6.1 Werken in de Middeleeuwse stad

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen op welke manier steden in de Middeleeuwen ontstonden, en groter werden, en hoe mensen hun geld verdienden in de Middeleeuwse stad.

De Middeleeuwen

6.1 De Middeleeuwse stad

Lesopzet

Opening

Zelfstandig bestuderen 6.1

Uitleg 6.1

Opdrachten maken

Afsluiting

Tijd van Steden en Staten (1000-1500)

In het wit zie je een stadspoort. Ging je in de Middeleeuwen een stad binnen, dan moest je door de stadspoort. In veel steden werd een hoge en prachtig versierde kerk gebouwd. Op de achtergrond zie je de binnenkant van zo’n kerk.

Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Saga

Leerdoelen

1. Je kunt uitleggen waarom in Europa vanaf de 11e eeuw steden ontstonden en bestaande steden groeiden.

2. Je kunt beschrijven hoe burgers hun stad bestuurden.

3. Je kunt beschrijven hoe ambachtslieden en handelaren zich organiseerden.
   

Wat weet jij eigenlijk van de Middeleeuwse stad?

Late Middeleeuwen

• Tijd van Steden en Staten
  (1000-1500)

• Het is 'veiliger' en 'rustiger'

• Er komt meer handel

• Geld komt weer terug

• Bevolking groeit

• Er ontstaan steden

• Macht van de steden neemt toe

• De adel krijgt (soms) minder macht

Dit is een plattegrond van Zwolle in de Middeleeuwen

Verbeteringen in de landbouw

Rond het jaar 1000

• Drieslagstelsel

• IJzeren ploeg

• Halsjuk

Steeds meer handel

• Verbeteringen in de landbouw leveren meer oogst op

• Overschotten worden verkocht of geruild op markten 

• Door nieuwe landbouwtechnieken hebben heren minder horigen nodig.

• Geld wordt steeds meer gebruikt als (handig) ruilmiddel

• Handelaren komen daardoor in verschillende landen en nemen andere producten (wijn of zijde) mee.

Steden ontstaan

• Handelaren komen vaak op dezelfde plek: om te overwinteren en hun spullen op te slaan.

• Deze plekken liggen op een goede plek: kruispunten van wegen en/of rivieren, meestal in de buurt van een kasteel of klooster

• Op deze plekken waren vaak al jaarmarkten

• Langzaam ontstaan hieruit nederzettingen, die uitgroeien tot steden.

Werken in een gilde

• Omdat de oogst groter wordt, hoeft niet iedereen meer boer te zijn: er ontstaan andere beroepen: ambachten

• Mensen met hetzelfde ambacht zitten in een gilde.

• Het gilde controleerde ook de kwaliteit van de producten en stelde de verkoopprijs vast.

• Bij ziekte en overlijden kreeg het gezin hulp van het gilde.

De meeste gilden hadden een prachtig gildehuis. Hier werden, behalve vergaderingen, ook feesten gehouden. Heel het leven draaide om het gilde.

Voorbeelden van ambachten in een middeleeuwse stad:

- smid

- bakker

- timmerman

- meubelmaker

- brouwer

- kleermaker

Van leerling 

tot meester

• Je mag alleen een eigen bedrijf hebben, als je lid van een gilde bent.

• Hiervoor moet je eerst meester worden:

1. Je begon al erg jong als leerling;

2. Daarna werd je gezel;

3. En pas als je meesterproef had gedaan kon je meester worden. Je was dan vaak al ver boven de 30 jaar!

Middeleeuwse ambachtslieden aan het werk.

Een voorbeeld van een meesterproef.

Om meester te worden moest een poort worden gemetseld.

De Hanze

• De meeste steden hadden een plein, waarop markten werden gehouden.

• De belangrijkste markt was de jaarmarkt, die een paar weken duurde.

• Veel handelaren reisden van jaarmarkt naar jaarmarkt.

• Een groep steden in Europa werkte samen om meer handel te krijgen. 

• Ze noemden hun vereniging de Hanze.

Dit is een plattegrond van Deventer, een van de Hanze-steden.

Kaart waarop alle Hanze-steden te zien zijn. De steden van de Hanze lagen vooral in Duitsland. Hier in Nederland waren onder andere de IJsselsteden Kampen en Deventer lid van de Hanze. 

Handelaren van Hanzesteden hadden allerlei voordeeltjes als ze handelden in elkaars steden. Ze betaalden bijvoorbeeld minder tol en belasting. 

Video

Canonclips: De Hanze

Huiswerk 6.1

Maak opdrachten 1 t/m 11

Rond het jaar 1000 groeiden de oogsten snel. Welke oorzaak had dat?

A

De boeren hadden geleerd het land te bemesten.

B

De boeren lieten hun kinderen meehelpen op het land.

C

Er kwamen steeds meer boeren, omdat de mensen in steden ook moesten eten

D

De boeren gebruikten betere werktuigen.

Het gilde controleert de kwaliteit en de prijs van de producten die de gildeleden maken.

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Als een gildelid ziek is, zorgen de andere leden voor hem en zijn gezin.

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Een boer is een ambachtsman

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Een timmerman is een ambachtsman

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Een marktkoopman is een ambachtsman

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Een zilversmid is een ambachtsman

A

Waar

B

Niet waar

C

D

Als je goed genoeg was, moest je de ???? afleggen. Dat was een soort examen. Als je slaagde, mocht je lid worden van het gilde. Welk woord moet er op de vraagtekens staan?

A

gilde

B

meester

C

meesterproef

D

leerling

Begrippen uit deze les

• drieslagstelsel

• halsjuk

• jaarmarkten

• Hanze

• ambachten

• meester

• gezel

• meesterproef

• gilde

Jaartallen uit deze les

• Rond 1000: aanvallen van de Vikingen stoppen

• Na 1000: ontstaan van steden

• 1267: oprichting van de Hanze

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen