Laxeren
Laxeren
Leerdoelen
Je kunt benoemen wat de redenen zijn voor laxeren van een zorgvrager.
Je kunt benoemen wat het verschil is tussen oraal en rectaal laxeren.
Je kunt uitleggen wat de verzorgende aandachtspunten zijn als een zorgvrager moet laxeren.
Darmstelsel
Het opnemen, verwerken en verteren van voedsel gebeurt in het spijsverteringsstelsel. Dit begint bij de mond en eindigt bij de anus.
Het laatste stukje van het spijsverteringsstelsel bestaat uit het darmstelsel en begint bij de dunne darm.
In de dunne darm vindt het laatste gedeelte van de vertering van het eten plaats.
De dunne darm bestaat uit de twaalfvingerige darm (duodenum), de nuchtere darm (jejunum) en de kronkeldarm (ileum).
Het opnemen van voedingsstoffen gebeurt in het laatste gedeelte van de dunne darm.
De voedselbrij die overblijft nadat deze de dunne darm heeft doorlopen, gaat verder via de dikke darm.
De dikke darm (colon) is ongeveer anderhalve meter lang.
De dikke darm zorgt ervoor dat water en zouten aan de voedselbrij worden onttrokken, waardoor de ontlasting wordt ingedikt.
De dikke darm is onder te verdelen in een opstijgend deel (colon ascendens), een dwarslopend deel (colon transversum), een dalend deel (colon descendens) en een S-vormig deel (colon sigmoideum).
De endeldarm (rectum) is het laatste deel van de dikke darm.
Hier hoopt de ontlasting zich op.
De anus (sluitspier) heeft twee kringspieren: de uitwendige en inwendige sluitspier. Als de inwendige sluitspier geopend is, voel je aandrang: het signaal om naar het toilet te gaan.
Via de uitwendige sluitspier verlaat de ontlasting het lichaam.
Reden voor laxeren
Je kunt de opdracht van de arts krijgen om de zorgvrager te laxeren.
De zorgvrager krijgt dan via de mond (oraal) of via de anus (rectaal) een laxeermiddel (laxans) toegediend.
Deze middelen bevorderen de bewegingen in de darm, of houden het water vast in de darmen.
De zorgvrager kan hierdoor gemakkelijker naar het toilet om de ontlasting kwijt te raken.
Een andere reden voor laxeren is als de zorgvrager last heeft van verstopping (obstipatie).
Het kan voorkomen dat bij een zorgvrager de darmen geheel gereinigd moeten worden. Er is dan sprake van een darmspoeling.
Een darmspoeling gebeurt bijvoorbeeld als de zorgvrager een onderzoek of operatie aan de darmen moet ondergaan.
De zorgvrager moet dan een dag voor de behandeling starten met de voorbereiding.
Deze bestaat meestal uit het drinken van water vermengd met een laxeermiddel.
Meestal vindt de voorbereiding in het ziekenhuis plaats.
Als de zorgvrager nog thuis of in een verpleeghuis woont, kan het voorkomen dat jij als verzorgende moet helpen met de voorbereiding.
Obstipatie
Als de zorgvrager minder dan drie keer per week ontlasting kwijtraakt, spreek je van obstipatie (verstopping).
Bij obstipatie zijn de darmen dus verstopt. De ontlasting zit dan al langere tijd in de dikke darm en wordt hard en droog.
Dat de ontlasting hard en droog wordt, komt doordat de dikke darm vocht uit de ontlasting opneemt.
De ontlasting kan hierdoor niet of nauwelijks meer naar het rectum vervoerd worden.
Obstipatie kan verschillende oorzaken hebben. Het is dus goed om bij de zorgvrager na te gaan hoe het komt dat hij last heeft van obstipatie.
Factoren die een rol spelen bij het ontstaan van obstipatie:
Eten en drinken: Voldoende water drinken en vezelrijke voeding eten.
Lichaamsbeweging: Hierdoor komen de darmen ook (meer) in beweging.
Medicatie: Sommige medicijnen hebben invloed op de darmbewegingen, zoals morfine.
Aandoeningen: Een darmtumor of een trage schildklier kan obstipatie veroorzaken. Als de schildklier te traag werkt, komt er te weinig schildklierhormoon in het bloed. Dit hormoon zorgt ervoor dat de stofwisseling in het lichaam goed werkt. Als de zorgvrager een trage schildklier heeft, is dat dus van invloed op de werking van het lichaam.
Obstipatie kan verschillende gevolgen hebben voor de zorgvrager:
Aambeien, door te hard te persen
Opgezette buik
Pijn in de buik
Minder eetlust
Misselijkheid of braken
Laxeren
De medicijngroep waartoe laxerende middelen behoren, heet laxantia.
Laxantia zijn bedoeld om de ontlasting zacht te maken en te houden of de darmen in beweging te krijgen.
Als de zorgvrager een laxeermiddel voorgeschreven krijgt, moet je de zorgvrager adviseren deze niet te lang te gebruiken.
Door langdurig gebruik van deze middelen kan er gewenning optreden.
De darmen van de zorgvrager kunnen er lui van worden.
Dit betekent dat de darmen afhankelijk blijven van laxeermiddelen om de ontlasting kwijt te kunnen raken.
Orale laxeermiddelen
Er zijn verschillende soorten laxeermiddelen die de zorgvrager oraal (via de mond) kan innemen. Er zijn middelen die:
Op dezelfde manier werken als vezels. Deze middelen maken de ontlasting soepeler en zachter. De zorgvrager moet hier goed bij blijven drinken, omdat dit middel anders juist voor obstipatie kan zorgen;
De ontlasting zacht maken, omdat het middel vocht in de darm vasthoudt
De bewegingen van de darm stimuleren.
Orale darmspoeling
Als de darmen schoongespoeld moeten worden, krijgt de zorgvrager een orale darmspoeling voorgeschreven.
De zorgvrager moet dan flinke hoeveelheden water drinken met daarin laxerend middel opgelost, vaak wel twee tot vier liter.
Door de laxerende werking en de grote hoeveelheid vloeistof zal de ontlasting waterdun zijn.
Je moet er dus voor zorgen dat de zorgvrager gemakkelijk het toilet kan bereiken. Als de zorgvrager dit niet kan redden, zorg er dan voor dat je een postoel of po in de buurt hebt.
Rectaal laxeren
Bij rectaal laxeren dien je de zorgvrager via de anus een klysma toe.
Een klysma bestaat uit een flacon met (laxerende) vloeistof, met daarop een tuit.
De tuit breng je via de anus in bij de zorgvrager.
Door de tuit kan de vloeistof in de endeldarm lopen.
De arts schrijft een klysma voor als laxeermiddel, maar ook als het laatste stukje van de darm (rectum) van de zorgvrager gespoeld moet worden.
Een voorbeeld van een klysma voor het laatste stukje van de darm is een microklysma.
Hoogopgaand klysma
Als de arts besluit dat er vloeistof hoger in de darm moet komen, geef je een hoogopgaand klysma.
Bij een hoogopgaand klysma dien je via de anus een halve tot twee liter vloeistof toe.
De vloeistof moet zo hoog mogelijk in de darmen terechtkomen. Daarom moet de zorgvrager bij het inbrengen op de linkerzijde liggen. De darm loopt namelijk links omhoog de buikholte in. De arts schrijft een hoogopgaand klysma voor als:
Lichtere vormen van laxeren niet voldoende werken;
De darmen schoon en leeg moeten zijn voor onderzoek of operatie.
Bij het toedienen van een hoogopgaand klysma moet je met een aantal aandachtspunten rekening houden:
Blijf tijdens de handeling contact houden met de zorgvrager. Tijdens het toedienen van een klysma worden zouten (vooral kalium) aan het lichaam onttrokken. De zorgvrager kan hierdoor last krijgen van hartritmestoornissen.
Daarnaast is er een kans dat de zorgvrager zich beroerd voelt, of flauwvalt, doordat de zenuw in de darmen (nervus vagus) geprikkeld wordt. Je moet dan meteen met de handeling stoppen.
Zorg voor een goede bescherming van het bed, want er is kans op lekkage door het gebruik van de grote hoeveelheid vloeistof.
Nadat je de vloeistof hebt toegediend, moet de zorgvrager proberen om de vloeistof zo lang mogelijk binnen te houden. Dit kan hij doen door de billen samen te knijpen. Na enige tijd zal de zorgvrager aandrang hebben om naar het toilet te gaan. Zorg daarom ook dat de zorgvrager een toilet, postoel of po in de buurt heeft.
Observeer en rapporteer het resultaat van het klysma goed in het dossier van de zorgvrager. Zo kun je vaststellen of het doel van het toedienen van het klysma bereikt is.
Het krijgen van een hoogopgaand klysma kan voor de zorgvrager een belastende gebeurtenis zijn.
De zorgvrager kan schaamtegevoelens hebben.
Licht de zorgvrager goed voor en besteed aandacht aan zijn/haar gevoelens
Vilans protocollen
Klysma toedienen
Mijn Vilans Protocollen - Klysma toedienen
Hoogopgaand klysma toedienen
Mijn Vilans Protocollen - Hoogopgaand klysma toedienen
Bronnen
Thiememeulenhoff – Traject – Verpleegtechnische handelingen n3
Module 4: Blaaskatheterisatie, laxeren en stomazorg
Hoofdstuk 1: Laxeren