Duitsland: deling in de Koude Oorlog (Geschiedenis vwo), les 1: Uitleg

DUITSLAND · 1945-1961

Duitsland: deling in de Koude Oorlog

Examenstof geschiedenis vwo

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg over de deling van Duitsland na 1945 op vwo-niveau: zones, blokkade, BRD en DDR, omgang met het naziverleden en de Berlijnse muur (1945-1961).

Onderdelen in deze les

DUITSLAND · 1945-1961

Duitsland: deling in de Koude Oorlog

Examenstof geschiedenis vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Duitsland in Europa 1918-1991, leidende vraag 2; KA 37, 38, 45, 47, 48. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein

DUITSLAND · 1945-1961

Wat ga je kunnen?

Ik kan uitleggen hoe de Koude Oorlog Duitsland na 1945 verdeelde in de BRD en de DDR en hoe je dat historisch beredeneert.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden en beelden horen bij Duitsland tussen 1945 en 1961?

Verwacht: Berlijnse muur, Oost en West, Koude Oorlog, Stalin, puin, luchtbrug. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de verwoeste verdeling in zones, dan de twee staten, dan de muur.

Een bunkerruine bij de sectorgrens in Berlijn-Tiergarten, 1947

DUITSLAND · 1945-1961

Een ontwricht land

  • In mei 1945 gaf Duitsland zich onvoorwaardelijk over

  • Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht

  • Een grote stroom Heimatvertriebene, soldaten en slachtoffers van het naziregime kwam op gang

  • De buitengrenzen van Duitsland waren verlegd

KA 38. Heimatvertriebene zijn Duitsers die door de verlegde grenzen hun woonplaats moesten verlaten. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland in 1945 al meteen een nieuwe regering had. De geallieerden namen het bestuur over. Image credit: Richard Peter, Deutsche Fotothek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

De bezettingszones in Duitsland, 1945

DUITSLAND · 1945-1961

Vier bezettingszones

  • Volgens afspraak verdeelden de geallieerden Duitsland in vier bezettingszones

  • De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie kregen elk een zone

  • Elke bezetter begon in zijn zone met denazificatie

  • In de sovjetzone installeerde Stalin communistische regimes

Veelgemaakte fout: denken dat er twee zones waren. Oost en West ontstonden pas doordat de westelijke zones samenwerkten tegenover de sovjetzone. Denazificatie: het uitbannen van nazi-invloed uit bestuur en samenleving, in elke zone op eigen wijze. De kaart toont ook de grens tussen Oost en West. Image credit: US Army (Ziemke) / Wikimedia Commons, publiek domein

Churchill, Truman en Stalin op de Conferentie van Potsdam, juli 1945

DUITSLAND · 1945-1961

Van bondgenoten tot rivalen

  • Over de opbouw van Europa en het bewaren van vrede dachten de bondgenoten verschillend

  • Zo rezen er spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden

  • Elke grootmacht wilde zijn eigen invloedssfeer veiligstellen

KA 45. De leiders overlegden in juli 1945 in Potsdam over het verslagen Duitsland. Hier ligt de oorsprong van de Koude Oorlog: twee ideologische blokken. Veelgemaakte fout: denken dat de Koude Oorlog direct een gevecht met wapens was. Image credit: Onbekende fotograaf, NARA / Wikimedia Commons, publiek domein

Welke landen kregen elk een bezettingszone in Duitsland?

A

De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en Polen

B

De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie

C

De VS, Groot-Brittannië, Nederland en de Sovjet-Unie

D

Alleen de VS en de Sovjet-Unie

Vier zones, vier bezetters. Verwachte fout: alleen twee zones, omdat later alleen Oost en West overbleven.

Amerikaanse affiche voor het Marshallplan, 1950

DUITSLAND · 1945-1961

Een dam tegen het communisme

  • De VS wilden een dam opwerpen tegen communistische expansie

  • Met de Trumandoctrine steunden zij landen die het communisme tegenhielden

  • Het Marshallplan bracht economische hulp aan Europa

  • Ook Europese eenwording moest het Westen sterker maken

KA 45 en 47. Het Marshallplan was ook bedoeld om West-Europa stabiel en welvarend te maken, zodat het communisme minder aantrekkelijk werd. Veelgemaakte fout: denken dat het Marshallplan alleen uit liefdadigheid bestond. Image credit: E. Spreckmeester, ECA / Wikimedia Commons, publiek domein

Berlijnse kinderen kijken naar een landend vliegtuig van de luchtbrug, 1948

DUITSLAND · 1945-1961

De Blokkade van Berlijn

  • In 1948 sloot de Sovjet-Unie de toegangswegen naar West-Berlijn af

  • De Amerikanen en hun bondgenoten voerden voedsel en kolen aan met een luchtbrug

  • Zo wisten de Amerikanen West-Berlijn te behouden

KA 45. Berlijn lag midden in de sovjetzone, maar was zelf ook verdeeld in sectoren. De luchtbrug liet zien dat het Westen bereid was West-Berlijn te steunen zonder oorlog te beginnen. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein

DUITSLAND · 1945-1961

Twee staten in 1949

  • In 1949 werd in de westelijke zones de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) opgericht; West-Berlijn hoorde bij het Westen, met een aparte status

  • In de sovjetzone volgde in hetzelfde jaar de Duitse Democratische Republiek (DDR)

  • De DDR was een volksdemocratie naar Sovjetmodel

Veelgemaakte fout: denken dat de DDR een echte democratie was door het woord 'democratisch'. Het was een staat onder communistische leiding naar het voorbeeld van de Sovjet-Unie. De BRD ontstond eerst, de DDR als reactie in hetzelfde jaar.

Video: Wat was de blokkade van Berlijn? (1948-1949) | Koude Oorlog, Geschiedenis in beweging. Kijkvraag: waarom sloot de Sovjet-Unie West-Berlijn af en hoe reageerden de Amerikanen? Bespreek daarna hoe dit bijdroeg aan de deling van Duitsland.

Wat was het doel van het Marshallplan?

A

Militaire steun aan de Sovjet-Unie

B

Herstelbetalingen van Duitsland aan Frankrijk

C

Een verdrag over de verdeling van Berlijn

D

Economische hulp, als dam tegen communistische expansie

Hulp aan Europa, mede om het communisme tegen te houden. Verwachte fout: denken dat het een militair bondgenootschap was, maar dat is de NAVO.

Waarom was de luchtbrug nodig tijdens de blokkade van Berlijn?

Goed: de toegangswegen naar West-Berlijn waren afgesloten, dus voedsel en kolen kwamen door de lucht. Verwachte fout: denken dat de luchtbrug soldaten naar Berlijn bracht.

Bondskanselier Konrad Adenauer, 1952

DUITSLAND · 1945-1961

De BRD onder Adenauer

  • Adenauer koos voor snelle westintegratie, erkende de DDR niet en hield vast aan Duitse eenheid

  • De BRD werd lid van de NAVO en de EGKS

  • Door het Wirtschaftswunder werd de BRD in de jaren 1950 een stabiele democratie

  • Door de nadruk op stabiliteit en wederopbouw verschoof het naziverleden naar de achtergrond

KA 47 en 48. EGKS is de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, een eerste stap in de Europese eenwording. In de BRD verschoof de kritische confrontatie met het naziverleden snel naar de achtergrond, mede door de nadruk op stabiliteit en wederopbouw. Veelgemaakte fout: de DDR in de NAVO zetten: de DDR hoorde bij het Warschaupact. Image credit: Katherine Young, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Sovjettank in de Sovjetsector van Berlijn, opstand van 17 juni 1953

DUITSLAND · 1945-1961

De DDR als dictatuur

  • Onder Ulbricht werd de DDR een totalitaire dictatuur naar Sovjetvoorbeeld

  • De DDR zag zich als erfgenaam van het communistische verzet tegen de nazi's

  • Na de mislukte opstand van 1953 controleerde de Staatssicherheitsdienst (Stasi) de bevolking

  • Door Warschaupact en Comecon werd de DDR deel van het Oostblok

KA 37 en 38. Het in praktijk brengen van een totalitaire ideologie, met massaorganisatie en propaganda. De DDR-leiders wilden een socialistische staat creëren waarin het fascisme geen kans meer zou krijgen. De opstand van 17 juni 1953 werd neergeslagen met sovjettanks. Veelgemaakte fout: denken dat de Stasi alleen een gewone politiemacht was. Image credit: Onbekende fotograaf, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Betonblokken worden met een kraan achter prikkeldraad geplaatst, Berlijn, augustus 1961

DUITSLAND · 1945-1961

Malaise en de Berlijnse muur

  • Herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie en de planeconomie zorgden voor malaise

  • DDR-burgers zochten vrijheid en vluchtten naar het Westen

  • In 1961 stopte de Berlijnse muur die vlucht

  • De VS erkenden de sovjet-invloedssfeer en grepen niet in

KA 45. De muur sloot de grens tussen Oost- en West-Berlijn af. De VS wilden geen oorlog met de Sovjet-Unie riskeren. Veelgemaakte fout: denken dat de muur de vlucht van West naar Oost moest stoppen. Image credit: Helmut J. Wolf, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Opstand in de DDR

2

Duitsland geeft zich onvoorwaardelijk over

3

Bouw van de Berlijnse muur

4

Oprichting van de BRD en de DDR

5

Blokkade van Berlijn en luchtbrug

1945, 1948, 1949, 1953, 1961. Verwachte fout: de opstand voor de oprichting van beide staten zetten.

Vul in

De DDR werd door het Warschaupact en de Comecon een deel van het Oostblok.

Warschaupact
Comecon
NAVO
EGKS

Warschaupact (militair) en Comecon (economisch). Verwachte fout: NAVO en EGKS, dat zijn westerse organisaties.

Welk deel vond je het lastigst?

1

Verdeling in bezettingszones

2

Blokkade en twee staten in 1949

3

De BRD onder Adenauer

4

De DDR en de muur

Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.

Leg in één zin uit waarom in 1961 de Berlijnse muur werd gebouwd.

Goed: veel DDR-burgers vluchtten naar het Westen vanwege het gebrek aan vrijheid en de slechte economie; de muur stopte dat. Verwachte fout: de muur zou het Westen beschermen tegen aanvallen.

DUITSLAND · 1945-1961

Begrippen (1/2)

  • Heimatvertriebene: Duitsers die door verlegde grenzen hun woonplaats moesten verlaten

  • bezettingszones: De vier delen waarin de geallieerden Duitsland verdeelden

  • denazificatie: Het uitbannen van nazi-invloed uit bestuur en samenleving

  • invloedssfeer: Gebied waarin een grootmacht de overhand heeft

  • Trumandoctrine: Amerikaanse steun aan landen die communisme tegenhouden

Deze slide heeft geen instructies

DUITSLAND · 1945-1961

Begrippen (2/2)

  • Marshallplan: Amerikaanse economische hulp aan West-Europa

  • luchtbrug: Aanvoer per vliegtuig naar West-Berlijn tijdens de blokkade

  • volksdemocratie: Staat naar Sovjetmodel onder communistisch bestuur

  • Wirtschaftswunder: Snelle economische groei van West-Duitsland in de jaren 1950

  • Staatssicherheitsdienst (Stasi): Geheime dienst die de bevolking van de DDR controleerde

Deze slide heeft geen instructies