DUITSLAND · 1945-1961
Duitsland: deling in de Koude Oorlog
Examenstof geschiedenis vwo
DUITSLAND · 1945-1961
Duitsland: deling in de Koude Oorlog
Examenstof geschiedenis vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Duitsland in Europa 1918-1991, leidende vraag 2; KA 37, 38, 45, 47, 48. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein
DUITSLAND · 1945-1961
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe de Koude Oorlog Duitsland na 1945 verdeelde in de BRD en de DDR en hoe je dat historisch beredeneert.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden en beelden horen bij Duitsland tussen 1945 en 1961?
Verwacht: Berlijnse muur, Oost en West, Koude Oorlog, Stalin, puin, luchtbrug. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de verwoeste verdeling in zones, dan de twee staten, dan de muur.
Een bunkerruine bij de sectorgrens in Berlijn-Tiergarten, 1947
DUITSLAND · 1945-1961
Een ontwricht land
In mei 1945 gaf Duitsland zich onvoorwaardelijk over
Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht
Een grote stroom Heimatvertriebene, soldaten en slachtoffers van het naziregime kwam op gang
De buitengrenzen van Duitsland waren verlegd
KA 38. Heimatvertriebene zijn Duitsers die door de verlegde grenzen hun woonplaats moesten verlaten. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland in 1945 al meteen een nieuwe regering had. De geallieerden namen het bestuur over. Image credit: Richard Peter, Deutsche Fotothek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
De bezettingszones in Duitsland, 1945
DUITSLAND · 1945-1961
Vier bezettingszones
Volgens afspraak verdeelden de geallieerden Duitsland in vier bezettingszones
De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie kregen elk een zone
Elke bezetter begon in zijn zone met denazificatie
In de sovjetzone installeerde Stalin communistische regimes
Veelgemaakte fout: denken dat er twee zones waren. Oost en West ontstonden pas doordat de westelijke zones samenwerkten tegenover de sovjetzone. Denazificatie: het uitbannen van nazi-invloed uit bestuur en samenleving, in elke zone op eigen wijze. De kaart toont ook de grens tussen Oost en West. Image credit: US Army (Ziemke) / Wikimedia Commons, publiek domein
Churchill, Truman en Stalin op de Conferentie van Potsdam, juli 1945
DUITSLAND · 1945-1961
Van bondgenoten tot rivalen
Over de opbouw van Europa en het bewaren van vrede dachten de bondgenoten verschillend
Zo rezen er spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden
Elke grootmacht wilde zijn eigen invloedssfeer veiligstellen
KA 45. De leiders overlegden in juli 1945 in Potsdam over het verslagen Duitsland. Hier ligt de oorsprong van de Koude Oorlog: twee ideologische blokken. Veelgemaakte fout: denken dat de Koude Oorlog direct een gevecht met wapens was. Image credit: Onbekende fotograaf, NARA / Wikimedia Commons, publiek domein
Welke landen kregen elk een bezettingszone in Duitsland?
De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en Polen
De VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie
De VS, Groot-Brittannië, Nederland en de Sovjet-Unie
Alleen de VS en de Sovjet-Unie
Vier zones, vier bezetters. Verwachte fout: alleen twee zones, omdat later alleen Oost en West overbleven.
Amerikaanse affiche voor het Marshallplan, 1950
DUITSLAND · 1945-1961
Een dam tegen het communisme
De VS wilden een dam opwerpen tegen communistische expansie
Met de Trumandoctrine steunden zij landen die het communisme tegenhielden
Het Marshallplan bracht economische hulp aan Europa
Ook Europese eenwording moest het Westen sterker maken
KA 45 en 47. Het Marshallplan was ook bedoeld om West-Europa stabiel en welvarend te maken, zodat het communisme minder aantrekkelijk werd. Veelgemaakte fout: denken dat het Marshallplan alleen uit liefdadigheid bestond. Image credit: E. Spreckmeester, ECA / Wikimedia Commons, publiek domein
Berlijnse kinderen kijken naar een landend vliegtuig van de luchtbrug, 1948
DUITSLAND · 1945-1961
De Blokkade van Berlijn
In 1948 sloot de Sovjet-Unie de toegangswegen naar West-Berlijn af
De Amerikanen en hun bondgenoten voerden voedsel en kolen aan met een luchtbrug
Zo wisten de Amerikanen West-Berlijn te behouden
KA 45. Berlijn lag midden in de sovjetzone, maar was zelf ook verdeeld in sectoren. De luchtbrug liet zien dat het Westen bereid was West-Berlijn te steunen zonder oorlog te beginnen. Image credit: Henry Ries, USAF / Wikimedia Commons, publiek domein
DUITSLAND · 1945-1961
Twee staten in 1949
In 1949 werd in de westelijke zones de Bondsrepubliek Duitsland (BRD) opgericht; West-Berlijn hoorde bij het Westen, met een aparte status
In de sovjetzone volgde in hetzelfde jaar de Duitse Democratische Republiek (DDR)
De DDR was een volksdemocratie naar Sovjetmodel
Veelgemaakte fout: denken dat de DDR een echte democratie was door het woord 'democratisch'. Het was een staat onder communistische leiding naar het voorbeeld van de Sovjet-Unie. De BRD ontstond eerst, de DDR als reactie in hetzelfde jaar.
Video: Wat was de blokkade van Berlijn? (1948-1949) | Koude Oorlog, Geschiedenis in beweging. Kijkvraag: waarom sloot de Sovjet-Unie West-Berlijn af en hoe reageerden de Amerikanen? Bespreek daarna hoe dit bijdroeg aan de deling van Duitsland.
Wat was het doel van het Marshallplan?
Militaire steun aan de Sovjet-Unie
Herstelbetalingen van Duitsland aan Frankrijk
Een verdrag over de verdeling van Berlijn
Economische hulp, als dam tegen communistische expansie
Hulp aan Europa, mede om het communisme tegen te houden. Verwachte fout: denken dat het een militair bondgenootschap was, maar dat is de NAVO.
Waarom was de luchtbrug nodig tijdens de blokkade van Berlijn?
Goed: de toegangswegen naar West-Berlijn waren afgesloten, dus voedsel en kolen kwamen door de lucht. Verwachte fout: denken dat de luchtbrug soldaten naar Berlijn bracht.
Bondskanselier Konrad Adenauer, 1952
DUITSLAND · 1945-1961
De BRD onder Adenauer
Adenauer koos voor snelle westintegratie, erkende de DDR niet en hield vast aan Duitse eenheid
De BRD werd lid van de NAVO en de EGKS
Door het Wirtschaftswunder werd de BRD in de jaren 1950 een stabiele democratie
Door de nadruk op stabiliteit en wederopbouw verschoof het naziverleden naar de achtergrond
KA 47 en 48. EGKS is de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, een eerste stap in de Europese eenwording. In de BRD verschoof de kritische confrontatie met het naziverleden snel naar de achtergrond, mede door de nadruk op stabiliteit en wederopbouw. Veelgemaakte fout: de DDR in de NAVO zetten: de DDR hoorde bij het Warschaupact. Image credit: Katherine Young, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Sovjettank in de Sovjetsector van Berlijn, opstand van 17 juni 1953
DUITSLAND · 1945-1961
De DDR als dictatuur
Onder Ulbricht werd de DDR een totalitaire dictatuur naar Sovjetvoorbeeld
De DDR zag zich als erfgenaam van het communistische verzet tegen de nazi's
Na de mislukte opstand van 1953 controleerde de Staatssicherheitsdienst (Stasi) de bevolking
Door Warschaupact en Comecon werd de DDR deel van het Oostblok
KA 37 en 38. Het in praktijk brengen van een totalitaire ideologie, met massaorganisatie en propaganda. De DDR-leiders wilden een socialistische staat creëren waarin het fascisme geen kans meer zou krijgen. De opstand van 17 juni 1953 werd neergeslagen met sovjettanks. Veelgemaakte fout: denken dat de Stasi alleen een gewone politiemacht was. Image credit: Onbekende fotograaf, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Betonblokken worden met een kraan achter prikkeldraad geplaatst, Berlijn, augustus 1961
DUITSLAND · 1945-1961
Malaise en de Berlijnse muur
Herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie en de planeconomie zorgden voor malaise
DDR-burgers zochten vrijheid en vluchtten naar het Westen
In 1961 stopte de Berlijnse muur die vlucht
De VS erkenden de sovjet-invloedssfeer en grepen niet in
KA 45. De muur sloot de grens tussen Oost- en West-Berlijn af. De VS wilden geen oorlog met de Sovjet-Unie riskeren. Veelgemaakte fout: denken dat de muur de vlucht van West naar Oost moest stoppen. Image credit: Helmut J. Wolf, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1945, 1948, 1949, 1953, 1961. Verwachte fout: de opstand voor de oprichting van beide staten zetten.
Vul in
De DDR werd door het Warschaupact en de Comecon een deel van het Oostblok.
Warschaupact (militair) en Comecon (economisch). Verwachte fout: NAVO en EGKS, dat zijn westerse organisaties.
Welk deel vond je het lastigst?
Verdeling in bezettingszones
Blokkade en twee staten in 1949
De BRD onder Adenauer
De DDR en de muur
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Leg in één zin uit waarom in 1961 de Berlijnse muur werd gebouwd.
Goed: veel DDR-burgers vluchtten naar het Westen vanwege het gebrek aan vrijheid en de slechte economie; de muur stopte dat. Verwachte fout: de muur zou het Westen beschermen tegen aanvallen.
DUITSLAND · 1945-1961
Begrippen (1/2)
Heimatvertriebene: Duitsers die door verlegde grenzen hun woonplaats moesten verlaten
bezettingszones: De vier delen waarin de geallieerden Duitsland verdeelden
denazificatie: Het uitbannen van nazi-invloed uit bestuur en samenleving
invloedssfeer: Gebied waarin een grootmacht de overhand heeft
Trumandoctrine: Amerikaanse steun aan landen die communisme tegenhouden
Deze slide heeft geen instructies
DUITSLAND · 1945-1961
Begrippen (2/2)
Marshallplan: Amerikaanse economische hulp aan West-Europa
luchtbrug: Aanvoer per vliegtuig naar West-Berlijn tijdens de blokkade
volksdemocratie: Staat naar Sovjetmodel onder communistisch bestuur
Wirtschaftswunder: Snelle economische groei van West-Duitsland in de jaren 1950
Staatssicherheitsdienst (Stasi): Geheime dienst die de bevolking van de DDR controleerde
Deze slide heeft geen instructies