De werking van het geheugen
Wilmie Willemssen en Kim Vos
30-10-2025
De werking van het geheugen
Wilmie Willemssen en Kim Vos
30-10-2025
Leerdoelen
De student kan uitleggen hoe het geheugen werkt.
De student kan het verschil beschrijven tussen de werking van het geheugen bij kinderen van middelbare schoolleeftijd en volwassenen.
De student kan didactische keuzes onderbouwen met kennis over de werking van het geheugen.
2
Vraagje
Wat onthouden leerlingen beter: losse feiten of informatie in een verhaalvorm?
En waarom?
3
Werking van het geheugen
Sensorisch geheugen
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)
Codering/verwerking
Langetermijngeheugen
Ophalen/herinneren
6
Sensorisch geheugen
Informatie komt binnen via onze zintuigen.
Milliseconden tot paar seconden
Gaat verloren als we er geen aandacht aan besteden
Selectieve aandacht
Werking van het geheugen
7
Sensorische waarneming
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)
Sub-componenten:
Centrale uitvoerder: sturen en aandacht verdelen
Fonologische lus: verbale informatie
Visuospatiale kladblok: beelden en ruimtelijke info
Beperkte capaciteit: 5 tot 9 stukjes tegelijk actief in je hoofd houden (afhankelijk van de taak)
15-20 seconden opslaan, daarna > langetermijngeheugen, herhaald in werkgeheugen of vergeten.
Werking van het geheugen
8
Sensorische waarneming
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)
Codering/verwerking > lange termijn geheugen.
Verbinden aan mentale kapstok, koppelen aan bestaande voorkennis, coderen. (braam = fruit, hond = dier)
Herhalen, visualiseren, betekenis geven
Hoe meer je met de informatie doet, hoe groter de kans dat het in het langetermijngeheugen komt
Werking van het geheugen
9
Sensorische waarneming
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)
Codering/verwerking
Langetermijngeheugen
Opslagplaats van kennis, ervaringen, vaardigheden en overtuigingen
Enorme opslagcapaciteit
Typen geheugen:
Expliciet geheugen: feiten en gebeurtenissen
Impliciet geheugen: vaardigheden
Informatie niet altijd goed bereikbaar (ligt op het puntje van je tong)
Werking van het geheugen
10
Sensorische waarneming
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen)
Codering/verwerking
Langetermijngeheugen
Ophalen/herinneren
Informatie vanuit het langetermijngeheugen naar het werkgeheugen halen
Vaak doen voor een snelle verbinding, waardoor je informatie beter kunt terughalen
Soms verwarring met gelijkwaardige herinnering (interferentie)
Werking van het geheugen
11
Antwoord vraagje
Wat onthouden leerlingen beter: losse feiten of informatie in een verhaalvorm? En waarom?
Verhaalvorm
Context
Structuur
Emoties
Actieve betrokkenheid
12
Verschil in werking geheugen: middelbare scholieren en volwassenen
Middelbare scholieren
Hersenen in ontwikkeling;
Minder capaciteit om irrelevante informatie te onderdrukken;
Grote plasticiteit: vatbaar voor herhaling, visuele cues, associatief leren.
Volwassenen
Efficiëntere executieve functies als plannen en selecteren van informatie;
Grotere kennisbasis met grotere mentale kapstok;
Leerstrategieën al beter ontwikkeld.
13
Chunk it! (Deel 1)
14
Chunk it!
15
Chunk it! (Deel 1)
16
Chunk it! (Deel 2)
17
Chunk it!
18
Chunk it! (Deel 2)
19
Chunk it! (Deel 2)
Wat is het verschil met de eerste keer chunken?
Chunking en betekenisvolle ordening versterken het geheugen
Middelbare scholieren ontwikkelen deze strategie nog
20
Suggesties voor tijdens de les
21
Zo krijg jij een super geheugen!
Filmpje!
22
23
Afsluiting
Wat neem je mee uit deze miniles?
24
Terugkoppeling naar de doelen
De student kan uitleggen hoe het geheugen werkt.
De student kan het verschil beschrijven tussen de werking van het geheugen bij kinderen van middelbare schoolleeftijd en volwassenen.
De student kan didactische keuzes onderbouwen met kennis over de werking van het geheugen.
25
Koppeling aan de LUK'S
26
Bedankt voor jullie aandacht!
27
Filmpjes
AVROTROS. (2019, 10 oktober). Zo krijg jij een super geheugen! | MINDFCK 4* [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=OBYavHFuscE
Universiteit van Nederland. (2018, 19 maart). Hoe werkt je geheugen? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=pKe1Sf_Dv4o
Chunk it!
Baddeley, A. (2012). Working memory: Theories, models, and controversies. Annual Review of Psychology, 63, 1–29. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-120710-100422
Miller, G. A. (1956). The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information. Psychological Review, 63(2), 81–97. https://doi.org/10.1037/h0043158
Theoretische kader
Luna, B., Padmanabhan, A., & O'Hearn, K. (2010). What has fMRI told us about the development of cognitive control through adolescence? Brain and Cognition, 72(1), 101–113. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2009.08.005
Craik, F. I. M., & Lockhart, R. S. (1972). Levels of processing: A framework for memory research. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11(6), 671–684. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(72)80001-X
Roediger, H. L., & Butler, A. C. (2011). The critical role of retrieval practice in long-term retention. Trends in Cognitive Sciences, 15(1), 20–27. https://doi.org/10.1016/j.tics.2010.09.003
Literatuurlijst
28