V4 - H6 Literatuur - 20252026.pptx

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

Les 1 (2 September)

Vandaag

• Nederlands in V4. Manier van werken, flexlessen, planning

• Uitleg spellen en formuleren

• Start schrijfopdracht dystopie

• Hebban in de Klas en leesboek uitzoeken

PTA: programma van toetsen en afsluiting

Spellen en formuleren

Nu: dystopie schrijven

Nu:

Doe onderzoek op een van de genoemde websites (of een andere naar keuze). Bedenk waar je over wil schrijven. Je mag met elkaar overleggen en zelfs hetzelfde thema kiezen, zolang je allebei maar een ander verhaal kiest.

Huiswerk voor volgende week: Kies een thema en beschrijf in een paar zinnen waar je over wil schrijven. Zet dit in een worddocument dat je opslaat als ‘proces dystopie’.

Doel:

Bijhouden wat we lezen en elkaar inspireren!

• Pak je laptop erbij en ga naar www.hebbanindeklas.nl

• Klik rechtsboven op ‘inloggen’

Je krijgt zo van mij een klassencode en daarna kun je een naam en wachtwoord aanmaken.

Nu:

• Vul je profiel op HebbanindeKlas en vul je boekenplanken.

Welke boeken heb je al gelezen (bijv vwo 1-3) en welke wil je nog lezen?

• Zoek een boek uit om te gaan lezen (van oorsprong Nederlandstalig, 15+) en stuur mij uiterlijk volgende week donderdag op Hebban een bericht over het boek dat je hebt gekozen.  week 42 moet het boek uit zijn.

Tip: een abonnement op de bibliotheek is
gratis onder de 18

Les 2 (9 September)

Lesdoelen

• Je leert welke criteria worden gebruikt om uitspraken te doen over de literariteit van een tekst

• Je leert verschillende criteria hanteren om te bepalen in hoeverre een tekst literair is.

lectuur

• Alles wat je leest: kranten, studieboeken, handleidingen, gedichten, romans, tijdschriften…

• Twee groepen:

• - Zakelijke teksten: nieuwsberichten, gebruiksaanwijzingen, etc..

• - Fictionele teksten: (over onderwerpen die door een schrijver geheel of gedeeltelijk verzonnen zijn): sprookjes, romans, etc…Kunnen wel over de werkelijkheid gaan!

Lectuur

Wat is literatuur?

• Eigenlijk: alle fictionele teksten, maar er is een onderscheid.

• In de literatuurwetenschap (beroepslezers: opinion leaders): teksten die meer waarde hebben dan ontspanning en tijdverdrijf alleen.

• Literatuur zet je aan het denken, stelt grote vragen en blijft je bij. Vaak heeft literatuur ook waarde voor de generaties na ons.

• “…een kunstwerk. Het is met veel zorg en aandacht gemaakt vanuit een bepaald idee. ... complexe gedachten, gevoelens en ervaringen.”

Het verschil tussen…

Het verschil tussen…

Het verschil tussen…

Het verschil tussen…

Wat maakt volgens jullie een goed boek?

Criteria literariteit

• Originaliteit

• Onvoorspelbaarheid

• Stijl: taal is bijzonder, bijv. gebruik van beeldspraak en stijlfiguren.

• Diepere laag: het gaat vaak ook over een abstract thema, je wordt aan het denken gezet.

• Meerduidigheid: verschillende mensen, verschillende betekenissen.

Literatuur of lectuur?

1. Dat de liefdesverklaring van nu oprecht was, betwijfelde ze niet. De woorden hadden haar pijn gedaan. Wat een verspilling. Hij had van haar gehouden zonder het te willen. Uiteindelijk zou hij die tekortkoming, zoals hij het zag, overwonnen hebben. Zo was B. nu eenmaal. Misschien was het voor hem wel een opluchting geweest dat zij in de fout was gegaan, want daarna had hij zijn gehate ontvankelijkheid voor haar kunnen onderdrukken

A

Literatuur

B

Lectuur

Literatuur of lectuur?

Een lichte verrukking kwam over hem, als daalde iets hoogs tot hem neer om hem te leiden. Hij verroerde zich niet,- hij voelde haar hand trillen op zijn schouder- bang, die verrukking bij de minste beweging te zullen doen vervliegen.

A

Literatuur

B

Lectuur

Literatuur of lectuur?

Toen A. ontwaakte, was zij werkelijk alleen. Dit verwonderde haar niet eerder dan nadat zij in bed enige bewegingen had gemaakt en zich opgericht had om te zien hoe laat het was. Hoewel B. nu al vier maanden naast haar sliep, waande zij zich nog altijd alleen, wanneer zij diep genoeg in slaap was om zich kind te voelen en niet diep genoeg om niet meer te kunnen denken. Zij stond op en boog zich in haar nachthemd uit het raam. De hitte van de fel door de zon bestraalde overkant van het huizenblok werd naar haar teruggekaatst.

A

Literatuur

B

Lectuur

Literatuur of lectuur?

4. Hij zag er uitgerust uit. Zijn lichtblauwe ogen straalde,. Zijn haar was verwaaid. Ze zag hoe bruin hij was. Voelde zijn grote stevige handen om haar middel. “Wat ben je sterk”, zei ze. Zijn mannelijkheid overweldigde haar. Hij voelde vertrouwd en thuis. 

A

Literatuur

B

Lectuur

Antwoorden

1. Bouqetreeks/lectuur

2. Literatuur - Louis Couperus "Extaze"

3. Literatuur - Willem Frederik Hermans "De tranen der Acacia's"

4. Bouquetreeks/lectuur

Literatuur: diepere verhaallijnen, meer "open" plekken in het verhaal, onvoorspelbaar, complexere personages, impliciete boodschappen/zet je aan het denken, grote thema's worden behandeld, spiegel op de maatschappij, zegt iets over de "Zeitgeist".

Lectuur: eenvoudige verhaallijn + personages, geen boodschap, ontbreken van reflectie op maatschappelijke veranderingen --> veranderde denkwijzen en actuele gebeurtenissen zijn bijna niet terug te vinden in dit soort boeken

• 1. Multatuli – Max Havelaar 1860

• 2. Van den Vos Reynaerde 13e eeuw

• 3. Gerard Reve – De avonden 1947

• 4. Joost van den Vondel – Gysbreght van Aemstel 1637

• 5. W.F. Hermans – De donkere kamer van Damokles 1958

• 6. Nicolas Beets (Hildebrand) – Camera Obscura 1839

• 7. Beatrijs 13e eeuw

• 8. Karel en de Elegast 12e eeuw

De Canon van de Nederlandse literatuur

Moet een boek altijd literair zijn om waardevol te zijn?

Nu:

Maak opdracht 1 op blz. 173

We bespreken over +- 10 minuten.

Klaar? Begin aan opdracht 3 (=weektaak)

Volgende week:

Maak een soort opzet/schrijfplan waarin je alvast globaal de verhaallijn uitwerkt.

Beantwoord de volgende vragen:

1.      Wie is jouw hoofdpersoon?

2.      Wat wil jouw hoofdpersoon bereiken?

3.      Wie of wat zit jouw hoofdpersoon in de weg?

4.      Hoe loopt jouw verhaal af?

Noteer alles in je worddocument. Uiteindelijk lever je ook een verslag van je proces in.

Denk ook aan de weektaak en het lezen van je boek!

Literatuur– Les 2

Vorige les: Je leert…

1. welke criteria worden gebruikt om uitspraken te doen over de literariteit van teksten;
2. verschillende criteria hanteren om te bepalen in hoeverre een tekst literair is;

3. verschillende soorten personages onderscheiden;

4. de ontwikkeling van personages beschrijven.

• Wat gebeurde er in H2 en H3?

Is Stenen eten literatuur?

• Originaliteit: voegt iets nieuws toe aan wat al eerder is geschreven.

• Onvoorspelbaarheid: het verhaal neemt een onvoorspelbare wending, personages reageren anders dan verwacht, etc.

• Diepere laag: het verhaal gaat ook over iets anders, iets abstracts, zoals eenzaamheid, sterfelijkheid, etc.

• Stijl: de taal die de schrijver gebruikt, is mooi, of bijzonder.

• Meerduidigheid: verschillende mensen ontdekken verschillende betekenissen in de tekst.

Welke personages?

• Hoofdpersoon: over wie het verhaal gaat.

• Tegenspeler: zorgt dat de hoofdpersoon optimaal tot recht komt.

• Typen: bijfiguren die nauwelijks uitgewerkt worden, bijvoorbeeld karikatuur.

Literaire personages zijn vaak (enigszins) complex en kunnen onvoorspelbaar handelen. Het is belangrijk om in die gevallen je oordeel nog even uit te stellen en niet meteen te denken: die is gek. Probeer in plaats daarvan mee te gaan in de gedachten en gevoelens van de personages.

Deze week: je leert…

• Verschillende soorten perspectief onderscheiden;

• De werking van onbetrouwbaar perspectief uitleggen;

• Manipulaties van de chronologie in een verhaal herkennen;

• Het effect van het tijdsverloop onder woorden brengen

• Onderscheid maken tussen fabel en sujet

Vertelwijze of vertelperspectief

= gezichtspunt van waaruit een verhaal verteld wordt

• ik-perspectief

• hij/zij (of personaal) perspectief

• auctoriaal perspectief

Ik-verhaal

• De verteller is een ik-figuur, die over zijn eigen belevenissen vertelt of over die van een ander. De verteller is niet alwetend: hij/zij kan niet verder kijken dan wat hij ziet. De ik-figuur vertelt over wat er al gebeurd is of over wat er gebeurt.

Het schemert. Ik schenk nog eens in en pak het bevlekte fotoalbum. De derde foto is die van een groep meisjes in blauwe turnpakjes. Linksvoor een piepjonge versie van mezelf. Ik was klein voor mijn leeftijd, blond en uiterst lenig. Ontelbaar waren de zaterdagmiddagen dat ik naar gymnastiek fietste. Bokspringen. Aan de ringen zwaaien. Koprollen maken. Eindeloos duurde het.
Nog steeds noemen mensen mij ‘lenig’.

Maar…

Wat is het grote nadeel van een verhaal met een ik-perspectief?

Een onbetrouwbare ik-verteller

Observaties van de ik-verteller zijn persoonlijk en subjectief. Maar kloppen deze observaties wel of wordt de lezer misleid?

De onbetrouwbare verteller heeft vaak een psychische tekortkoming.

Denk aan: iemand met dementie, autisme, moordlust.

Ook in…games, series, films.

Waarom: interessant voor de lezer, creëert spanning.

Auctoriale vertelinstantie

• Is duidelijk aanwezig in het verhaal, maar doet niet mee aan de handelingen in het verhaal.

• Neemt de lezer als het ware bij de hand en leidt hem door het verhaal heen. Hij legt uit wat er gebeurt en spreekt de lezer soms ook echt aan: ‘Dit had u vast niet verwacht.’ Hij weet meer dan de personages in het verhaal.

Nu eerst iets over het slachtoffer: Robert. Hij was een vroegwijze jongeman. Zijn vader dronk zich dood toen Robert veertien was. Het arme jong kreeg dat pas later te horen. Niet van zijn moeder maar van zijn oma, die zelf ook wel wat borrels lustte. De flessen sherry verstopte ze in het hoogste keukenkastje. Dat bleek een publiek geheim te zijn.

Personale vertelinstantie

Is niet merkbaar aanwezig in het verhaal, geeft geen commentaar en weet niet meer dan de personages. Hij beschrijft wel het perspectief van een of meerdere personages en dat kan spanning oproepen.

Meervoudig perspectief: verteller kijkt met meerdere personages mee.

• Op de morgen van de 27stejuni zat Larry Underwood op een bank in Central Park en keek naar de menagerie. Fifth Avenue, achter hem, stond vol auto’s, maar er liep geen motor meer. De eigenaars waren allemaal dood of gevlucht. Verderop aan Fifth was er van de chique winkels niet veel anders over dan rokende puinhopen.

• Stu Redman was bang. Vanachter het getraliede raam van zijn nieuwe kamer in Stovington, Vermont, keek hij naar het stadje dat daar ver weg, in de diepte lag (…) Hij was bang omdat zijn kamer meer weg had van een gevangenis dan van een ziekenhuiskamer.

Huiswerk voor volgende week:

1. Maak van par 1.3 opdracht 1 (blz. 181)

2. Maak van par 1.4 opdracht 1 en 2 (blz. 185-186)

3. Lees H4 (blz.76-96) uit Stenen eten en noteer:
   - welk perspectief lees je? Wat betekent dat voor het verhaal?
   - op welke manier manipuleert de auteur de volgorde van het verhaal? Geef een aantal voorbeelden (zie blz. 185).

Je kunt zelf de opdrachten van vorige week nakijken met het antwoordmodel op de ElO.

Literatuur– Les 3

Vorige week:

Verschillende soorten perspectieven (ik – onbetrouwbaar-, personaal, alwetend)

Tijd: verteltijd/verteldetijd, vertellend/belevend ik, manipuleren volgorde, proloog, fabel/sujet.

Deze week:

Thema en motieven

Wat gebeurde er in H4?

• Feestje van Tom dag voor Milans dienst.

• Ben is high

• Vakantiefoto’s in kluisje

• Tom zoent Ben

• Regel één: je aandacht mag niet verslapen. “Een grot zoeken diep in jezelf, waar niemand je kan vinden en waarin je alles kunt schreeuwen wat je wil, omdat het toch tegen de muren terugkaatst.”

• Regel twee: “Je kijkt nooit.”

Manipuleren van tijd:

• Flashback: korte beschrijving van een gebeurtenis die eerder heeft plaatsgevonden. Onderbreekt het verhaal.

• Terugverwijzing: een korter verwijzing (vaak maar één zin) naar iets wat eerder heeft plaatsgevonden. Onderbreekt het verhaal niet.

• Flashforward: een beschrijving van een gebeurtenis die nog moet plaatsvinden.

• Vooruitwijzing: een korte verwijzing naar een zin die nog moet plaatsvinden.

Bespreek met elkaar:

1. welk perspectief lees je? Wat betekent dat voor het verhaal?
2. op welke manier manipuleert de auteur de volgorde van het verhaal? Geef een aantal voorbeelden (zie blz. 185).

Flashback:

“Ik dacht dat we na Kims dienst het ergste hadden gehad, maar eigenlijk begon het toen pas…De blik van de dokter voor hij het laken terugsloeg, een klein stukje maar, niet verder dan nodig..”

Terugwijzing:

“Tijdens de hittegolf drie jaar geleden meurde het halve dorp naar jongenskamers. We klimmen over het puin de hal in.”

Flashforward:

-

Vooruitwijzing:

-

Proloog

Korte tekst die voorafgaat aan het eerste hoofdstuk.

Mogelijke functie:

• Voorbode van komende gebeurtenissen

• Achtergrondinformatie over het centrale conflict

• Een standpunt bepalen.

In Stenen eten?

Wat is een thema?

• Het thema in een werk is een algemene gedachte ('onderliggende gedachte') die het eigenlijke onderwerp van dat verhaal vormt. Een zo kort mogelijke omschrijving (in één of twee zinnen) van waar een verhaal eigenlijk over gaat, in algemene bewoordingen (bijv. 'zoeken naar eigen identiteit'). Het is iets waar bijna iedereen mee te maken heeft, een 'algemene waarheid' dus.

Motieven wijzen op het thema. Denk aan opvallende gebeurtenissen, details, plaatsbeschrijvingen.

Hoe vind je het thema?

1. Wat is het conflict?

2. Hoe veranderen de karakters?

3. Wat leren de karakters?

4. Wat betekenen de belangrijke symbolen?

• Wat is het thema?

Nu en huiswerk:

• Lees Stenen eten t/m blz. 137 en bedenk wat het thema zou kunnen zijn. Welke motieven wijzen daarop?

• Maak van paragraaf 1.5 opdracht 1 en opdracht 2

Kijk zelf het huiswerk na!

Tip & top

• Noteer een tip (kan beter) & een top (gaat al goed) op je blaadje.

Denk aan mijn manier van lesgeven, de invulling van de 60 minuten, het huiswerk, de planner, etc.

Mag met en zonder naam 

Literatuur– Les 4

Toetsweek – woensdag 6 november

Stof: Nieuw Nederlands blz. 172-213

• Ken de begrippen en zorg dat je je toe kan passen.

• Combinatie van theorievragen en toepassingsvragen.

• Maximaal 0,5 aftrek voor spel-en formuleerfouten.

(Noem minimaal 4 criteria waarmee je op literariteit kan beoordelen…Is dit fragment literatuur te noemen? Gebruik minimaal twee criteria in je antwoord).

Hoe kun je leren?

• Maak een samenvatting of begrippenlijst.

• Maak de opdrachten die wij in de les niet hebben gemaakt en kijk ze na.

• Kijk goed naar de leerdoelen die steeds aan het eind van een paragraaf staan. Heb je ze gehaald?

• Ik ga proberen nog een oefentoets te maken…

Vragen? (ook in de vakantie)  Via Teams werkt het snelste.

Tops

• Duidelijke uitleg IIIIIIIIIII.

• Voldoende tijd voor huiswerk in de les IIIIIIIII.

• Goede invulling van de lessen IIIIII.

• Fijne terugblik aan het begin van de les.

• Goede verhouding uitlegtijd en werktijd II.

• Lessen zijn gestructureerd, rustige klas.

• Bespreken waar het boek over gaat.

• Alles goed.

• Goede sfeer II

• Zorgt voor onnodige discussies

Tips

• Soms wel saai I

• 60 minuten is te lang IIII

• Soms te snel door de onderwerpen

• 30/45 minuten zelf werken is te veel. U kunt in die tijd de onderwerpen van het huiswerk uitgebreider uitleggen.

• Misschien iets meer korte uitleg over de theorie van het huiswerk  met duidelijke uitleg over welke termen belangrijk zijn om te weten uit het huiswerk (theorie)

• Iets meer uitleg met voorbeelden uit het boek

• Nog een keer uitleg over spellen en formuleren II

1 Wat is de naam van de uitkijktoren in het dorp van Ben? 

1. Dina’s Bar 

2. Helix 

3. Hoenderhok 

4. Kosmonaut 

2 Hoeveel jaar eerder speelt het verhaal in de proloog? 

1. twee jaar eerder  

2. drie jaar eerder 

3. vier jaar eerder 

4. vijf jaar eerder 

3 Over welke eenheid gaat de lievelingsdocumentaire van Ben? 

1. over de CIA 

2. over de Green Berets 

3. over de Navy SEALs 

4. over de Special Forces 

4 Welke koosnaam gebruikt Bens moeder voor haar zoon? 

1. bijtje 

2. dropje 

3. luxepaardje 

4. schaapje 

5 Waarom wacht Hettie altijd op het schoolplein op Ben? 

1. Ze wacht omdat Ben altijd eten voor haar bij zich heeft. 

2. Ze wacht omdat Ben regelmatig gepest wordt door klasgenoten. 

3. Ze wacht omdat Ben het schoolplein niet meer alleen over durft. 

4. Ze wacht omdat ze eerst willen kletsen voor de lessen beginnen. 

6 Welk voorwerp valt Ben vooral op bij het uitkijkplateau en op het feestje bij Tom? 

1. een blauw vissershoedje 

2. een gele panty 

3. een groene haarband 

4. een paarse ring 

7 Wie volgt Ben naar Dina’s Bar? 

1. Hettie 

2. Jack 

3. Tom 

4. Bens moeder 

8 Wat is de eerste, laatste en belangrijkste regel die Ben bedenkt na Kims dood? 

1. Je aandacht mag niet verslappen. 

2. Je mag geen vragen stellen. 

3. Je moet je onzichtbaar maken. 

4. Je moet je verstoppen. 

Wat is het thema van dit boek?

Welke aanwijzingen (=motieven) heb je daarvoor?

Samen lezen 

De rest van de les: poëzie

zoals je tegen een ziek dochtertje zegt:

mijn miniatuurmensje, mijn zelfgemaakt

verdrietje, en het helpt niet;

zoals je een hand op haar hete voorhoofdje

legt, zo dun als sneeuw gaat liggen,

en het helpt niet:

zo helpt poëzie.

(Herman de Coninck)

Nu

1. Lees zelfstandig blz. 205-206. Streep aan wat je niet snapt/nog moeilijk vindt.

2. Maak (in tweetallen) opdracht 2.

3. We bespreken straks gezamenlijk opdracht 2.

Klaar? Ga vast verder met het huiswerk:

• Lees Stenen eten t/m blz. 164

• Maak opdracht 3 op blz. 208

Rijmvormen halfrijm: klinkerrijm

• Assonantie: alleen de klinkers rijmen op elkaar

“En van de daken juicht het luid bazuinen.”

“Over hete kolen hoor je niet te lopen.”

Maar let op: het gaat om hoe de woorden worden uitgesproken, niet hoe ze worden geschreven.  stad en praten zijn geen assonanties, ook al hebben ze allebei de letter ‘a’.

Rijmvormen halfrijm: medeklinkerrijm

• Alliteratie: alleen de medeklinkers rijmen op elkaar  een vorm van rijm waarbij dezelfde beginletter een aantal keer wordt herhaald.

“Stevig staat de sterke man uit Stavoren op zijn standplaats.”

“Keurige keukens koop je bij de keukenman.”

Als ‘t leven altijd zoet is

er nooit eens tegenspoed is

dan word je àl dat zoete moe

het mot ook zuur zijn af en toe

Rijmschema’s voor eindrijm

• Slag

• A

• A

• A

• A

Gepaard

A

A

B

B

Gekruist

A

B

A

B

Omarmend

A (loop)

B (slaaf)

B (raaf)

A (koop)

Geen eindrijm?
Dan noemen we dit vrij vers, ook als er wel op andere plaatsen rijm zit.

Ridder Florain de Bange (A)

Ziet een schild met zeven slangen (A)

En een hele scherpe lans. (B)

Oh…hij heeft geen schijn van kans. (B)

Ridder Jan van Ballegooijen (C)

Houdt weer één van zijn toernooien. (C)

Jan zal Florian verslaan (D)

en die weet hoe dát zal gaan. (D)

Rijmschema?

Gepaard

Huiswerk:

• Lees Stenen eten t/m blz. 164

• Maak opdracht 3 op blz. 208

De les van 24 oktober bestaat uit een soort leesclub rondom Stenen eten.

Literatuur– Les 5

Mag ik met jou

een feestje zijn

tot ver na moe

en middernacht

en ‘s ochtends met

een kater bak

ik broodjes en

voor later maak

ik foto’s van als

je naar me lacht.

- Lars van der Werf -

Volgende les:

Zorg dat je het boek uit hebt.

We gaan dan in groepjes over het boek praten.

Na de toetsweek lever je een analyse in van het boek.

Lever in op 14 november: Analyse en interpretatie van Stenen Eten.

Stap 1 Personages Beschrijf (de ontwikkeling van) de hoofdpersoon, een eventuele tegenspeler en de belangrijkste bijfiguren (met andere woorden: je mag er niets bij verzinnen).

Stap 2 Perspectief Leg uit vanuit welk perspectief de gebeurtenissen beschreven worden en welke gevolgen dat heeft voor het verhaal.

Stap 3 Tijd Beschrijf de historische tijd. Reconstrueer de fabel en leg uit welk effect de opbouw van het sujet heeft op de lezer.

Stap 4 Motieven en thema’s Bespreek de belangrijkste concrete en abstracte motieven en benoem het thema.

Lever in op 14 november: Analyse en interpretatie van Stenen Eten.

Stap 5 Titelverklaring Verklaar de titel.

Stap 6 Interpretatie Wat wil de schrijver over het thema duidelijk maken? Onderbouw je antwoorden met voorbeelden uit stap 1 t/m 5.

• Lever in tijdens de les op papier in tweevoud en via opdrachten op de ELO.

Dit document komt in je leesdossier en in je schrijfdossier.

Tip: gebruik deze opdracht om te leren voor de toetsweek.

Nu: poëzieanalyse

1. Vorm van het gedicht (aantal versregels, soorten strofen, enjambement)

2. Analyse van het rijm (eindrijm, alliteratie, assonantie, binnenrijm en middenrijm)

3. Vaste vormen

4. Semantische velden

5. Beeldspraak

6. Stijlfiguren

Assonantie of klinkerrijm

• alleen de klinkers rijmen op elkaar

“En van de daken juicht het luid bazuinen.”

Na alles wat heel je leven veel te groot was geweest.

Door het lot of door de loop van de natuur.

Rijmvormen halfrijm: medeklinkerrijm

• Alliteratie: alleen de medeklinkers rijmen op elkaar.

“Stevig staat de sterke man uit Stavoren op zijn standplaats.”

Sporen

De drempel schittert nog van jouw voet

er is nog vocht in de gang

van jouw jas en iets van nevel

is tegen de deur gebleven.

Lees het gedicht Sporen. Het is een vrij vers. Het bevat dus geen eindrijm. Er is wel sprake van andere soorten rijm. Wijs die aan.

sonnet

• Telt 14 regels, over vier strofen: twee kwatrijnen en twee terzetten.

• Tussen de eerste acht regels en de laatste zes bestaat een inhoudelijke tegenstelling: de wending (bijv droom/werkelijkheid; vroeger/nu

• Bekendste variant: Shakespearesonnet: 3 strofen van 4 en één strofe van twee, met een wending tussen de eerste twaalf en de laatste twee.

Middelbare school – Driek van Wissen

(1) Het mooiste meisje van de klas

verschrikt onwennig bij haar schouder

een bandje van haar bustehouder;

ze draagt dat rare ding maar pas

 

(2) De meester, achter brillenglas,

Ziet toe, ontroerd, en denkt: Wat zou d’r

Gebeuren als zij tien jaar ouder

En ik eens tien jaar jonger was?

 

(3) Ach, hij vergeet hoe hij verdorde

En hoe haar leven net begint.

In stilte wordt door hem bemind

De schone vrouw, die zij zal worden.

 

(4) Dan praat ze wat, het lieve kind,

En streng roept hij haar tot de orde.

Beeldspraak

• Vergelijking

• Metafoor

• Personificatie

• Metonymia

Vergelijking

In een vergelijking staan twee dingen naast elkaar die op elkaar lijken, er worden twee dingen met elkaar vergeleken: het object (o) en het beeld (b).

Object en beeld hebben een overeenkomst en zijn verbonden door woorden als: als een…, lijkt wel een…, zo … als (een) …, een …van (een)…

• Zij (o) zingt als een nachtegaal (b).

• Hij (o) is zo vrij als een vogel (b).

• Jouw kamer (o) lijkt net een kloostercel (b).

Metafoor

• Lijkt op een vergelijking maar… het object is weggelaten en alleen het beeld blijft over.

• Vergelijking: “Die kamer van jou (o) is net een zwijnenstal (b).”

• Metafoor: “Morgen moet je die zwijnenstal (b) maar eens opruimen.”

•  je gebruikt voor iets een andere naam, omdat er een overeenkomst is.

personificatie

Je stelt een levenloos ding voor als een levend persoon  Iets dat niet leeft krijgt menselijke eigenschappen.

Bijvoorbeeld:

• De wind floot door de takken.

• Roken heeft mijn hart gestolen.

• Soms lacht de toekomst je toe.

Voorbeeld personificatie

Metonymie

• Je zegt niet rechtstreeks wat je bedoelt, maar je gebruikt een woord dat daarmee te maken heeft.

• Je verschuift als het ware je woordgebruik. In plaats van precies te zijn, gebruik je een ander woord, dat het bedoelde begrip als het ware oproept. Vaak is dat andere woord een deel van het begrip.

• Ik ben dol op de boerenlandschappen van Van Gogh.

• (bedoeld: de schilderijen van boerenlandschappen)

Metonymie - voorbeelden

• In zo'n bloot badpak durf ik me niet te vertonen hoor. (bedoeld is: een badpak dat veel bloot laat zien)

• Zoek toch eens een leuk vriendje; je komt altijd maar aanzetten met zo'n babyface. (bedoeld is: een (volwassen) man die een babyface heeft)

• Marianne Timmer won in 1998 en in 2006 goud. (bedoeld is: een gouden medaille)

• Ghana speelde vanavond zijn laatste wedstrijd. (bedoeld is: het Ghanese team, voetbalelftal o.i.d.)

Heb jij de nieuwe Elsschot al gelezen?

1. Vergelijking

2. Personificatie

3. Metonymia

Je bedoelt het voorwerp (boek), maar noemt de maker (schrijver).

Het heeft al weken niet geregend; de bodem smacht naar regen.

1. Vergelijking

2. Personificatie

3. Metafoor

4. Metonymia

De regering kwam met een tsunami van nieuwe voorschriften.

1. Vergelijking

2. Personificatie

3. Metafoor

4. Metonymia

Stijlfiguren

• Enumeratie

• Repetitio

• Anafoor

• Antithese

• Paradox

Herhaling (repetitio)

Je gebruikt twee keer hetzelfde woord om er aandacht op te vestigen.

Altijd november, altijd regen.

Altijd dit lege hart, altijd.

(J.C. Bloem – November)

De mus

Tjielp tjielp - tjielp tjielp tjielp

tjielp tjielp tjielp - tjielp tjielp

tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp tjielp

tjielp tjielp tjielp

Tjielp

etc.

Jan Hanlo (1993)

Enumeratie (opsomming)

Een opsomming.

Wat is Nederlands een briljant, geweldig, adembenemend en schitterend vak.

Antithese (tegenstelling)

Anti (tegen)+ these (stelling). Twee tegengestelde begrippen worden met elkaar verbonden om elkaar sterker te maken.

Zij steunde haar vriendin door dik en dun.

In ziekte en gezondheid bleven ze bij elkaar.

Geniet van verdriet.

Een spreuk is een korte uitspraak die op een lange ervaring berust.

paradox

Een schijnbare tegenstelling. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de schrijver zichzelf tegenspreekt, maar bij een tweede lezing is de diepere bedoeling erachter duidelijk.

Wie in vrede wil leven, moet zichzelf vaak geweld aandoen.

Zelfs iemand die rijk is, kan arm zijn.

Anatomisch laboratorium

Geconserveerd in glas en kasten

Uitgezocht op kleurcontrasten

Gestorven nummers en op soort

Hier leeft het sterven voort.

(Boudewijn Büch)

Nu: opdr 4 blz. 208

1. We lezen samen het gedicht

2. Maak in tweetallen opdracht 4, vraag 2 -6

3. Bespreken 

Die boom

Er groeit nog in ons Paradijs
een vreselijke boom.
Zijn stam is grauw, zijn bladgroen grijs:
de boom der kennis van het atoom.

Zijn loverwolk van stof en gas
verduistert onze lucht.
Wij allen ademen de vrucht
van dit verdoemd gewas.

O hadden wij geweten wat
er binnen onze schedel zat
men kroop te elfder stonde

terug over dit levenspad
naar toen de slang nog poten had
en bijbels niet bestonden.

Huiswerk voor volgende week:

• Lees Stenen eten uit!

• Liever niet lezen in klas? Werk vast aan je analyseopdracht of

• Oefen met opdracht 1 op blz. 196 of

• Ga een samenvatting maken voor de toetsweek

Leesclub Stenen eten

werkwijze

1. Ronde 1 is een algemeen vragenrondje over de tekst: de spelers benoemen om de beurt wat ze onduidelijk vonden en proberen samen een antwoord te vinden. Als de grootste onduidelijkheden opgelost zijn, begint ronde 2.

2. De oudste leerling mag als eerste een kaartje van de discussievragen omdraaien van een stapel naar keuze. Hij of zij geeft antwoord op de vraag, waarna de rest mag reageren. Vervolgens kiezen de overige spelers om de beurt een kaartje van een van beide stapels. Als een discussievraag herhaalt wat eerder in het gesprek al aan bod gekomen is, mag de speler die aan de beurt is een volgende kaart omdraaien. Dit gaat zo door totdat alle kaartjes omgedraaid zijn.

3. Aan het einde van de discussie komen de spelers samen tot een oordeel over de tekst. In ronde 4 geven ze een oordeel uitgedrukt in sterren en motiveren zij hun keuze.

RONDE 1

Wat vond je onduidelijk in Stenen eten, wat begreep je niet zo goed? Formuleer om de beurt een vraag over de tekst en probeer samen tot een antwoord te komen.

Tijd: 10 minuten

In deze leesclub discussieer je over de impact van zelfdoding binnen een gezin, maar ook binnen een gemeenschap, over de onvermijdelijke schuldvraag, over groepsdruk en over het ontdekken van je identiteit en seksualiteit.

RONDE 2 DISCUSSIE

De oudste leerling mag als eerste een kaartje van de discussievragen omdraaien van een stapel naar keuze. Hij of zij geeft antwoord op de vraag, waarna de rest mag reageren. Vervolgens kiezen de overige spelers om de beurt een kaartje van een van beide stapels. Als een discussievraag herhaalt wat eerder in het gesprek al aan bod gekomen is, mag de speler die aan de beurt is een volgende kaart omdraaien. Dit gaat zo door totdat alle kaartjes omgedraaid zijn.

Tijd: 25 minuten

RONDE 3 OORDEEL

Geef Stenen eten samen een waardering uitgedrukt in sterren. Beargumenteer vervolgens jullie keuze. Wat vonden jullie goed en wat juist minder goed? Heeft de discussie jullie individuele oordeel veranderd, en zo ja, hoe? Probeer voorbeelden en argumenten te halen uit jullie reacties op de discussievragen.

Tijd: 10 minuten

RONDE 4: NABESPREKING

Ieder groepje deelt zijn oordeel en argumenten.

RONDE 5

Werk aan de opdracht/aan de toetsweek.

Lever je boekje in de donderdag na de toetsweek.