Poëzieles brugklas havo/vwo - dossier Jeugdliteratuur
POËZIE
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
POËZIE
Wat gaan we doen
-Wat is poëzie?
-Leerdoelen bespreken
-Samen poëzie lezen
-Oefenen met poëzie
-Zelf aan de slag met poëzie / een gedicht maken
Leerdoelen
1. Ik kan uitleggen wat een strofe is.
2. Ik kan het verschil uitleggen tussen beginrijm en eindrijm.
3. Ik kan drie soorten rijmschema's noemen.
Wat weet je al over poëzie?
Wat wist je nog niet en weet je nu wel na het kijken van het filmpje?
Kenmerken van gedichten
Vorm:
- Regels zijn kort
- Veel wit om de regels heen
Vaak
Soms:
- Sommige woorden hebben meerdere betekenissen
- Sommige woorden worden herhaald
- Opbouw in strofen
- De woorden aan het eind van de regels rijmen
- Klank is belangrijk
Strofe
Strofe: versregels die bij elkaar staan
Versregels: de regels van een gedicht
Vergelijk een strofe van een gedicht met een alinea van een tekst.
Elke strofe heeft een deelonderwerp
Hoeveel strofen?
De zon
als de zon
Niet meer zou schijnen
Dan was er toch
Een beetje licht
Dat komt van
De lach om jou gezicht
RIJMSCHEMA
Rijmschema: de volgorde van de rijmwoorden binnen een strofe
aabb cc
Elke rijmklank heeft een letter als symbool.
De klank in de eerste regel krijgt de letter a
als symbool, de volgende rijmklank krijgt b
als symbool. Et cetera.
Valentijn is fijn
maar elke dag
bij het zien van je glimlach
is gelukkig zijn
Valentijn is fijn
ik wil elke dag
gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
Valentijn is fijn
is gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
elke dag
abba
aabb
abab
gekruist rijm
omarmend rijm
gepaard rijm
EINDRIJM
Op twee slakken
Twee slakken waren al sinds jaren
op weg van Groningen naar Haren.
Ten slotte kwam geheel ontdaan
de oudste aan het eindpunt aan.
Hij slikte en sprak diep bewogen:
'Mijn broer is uit de bocht gevlogen.'
uit: 'De peperbek', 1966.
Beginrijm: voorrijm
Voorrijm:
Epikurisch feestgezang
Ruisende wanden, en schittrende zalen,
Bruisende bekers en ramlende schalen,
Blinkende toortsen in flonkrend kristal,
Klinkende kelken en jubelgeschal!
Schaatrende buien van lachen en zingen,
Klaatrende stromen en kurken aan ’t springen;
Spreien van dons voor het uitgerukt lijf,
Reien van vrinden in ’t zalig verblijf!
uit het werk van P.A. de Génestet (1829 – 1861)
Wanneer beginwoorden dezelfde klank hebben
Voor eindrijm zijn er verschillende rijmschema's
Voorbeelden zijn:
Gepaard rijm: AABB
Gekruist rijm: ABAB
Omarmend rijm: ABBA
Gebroken rijm: ABCB
Beginrijm: alliteratie
Alliteratie:
Wij weten wat we willen!
De kat krabt de krullen van de trap.
Berend Botje, Donald Duck, Guus Geluk, Mickey Mouse
Witte winter,
wollen wanten,
warme jas
waar gisteren nog gras was
zie ik pijltjes in de sneeuw
poes volgt de pootjes
van een spreeuw
Wanneer verschillende woorden met dezelfde letter beginnen
Assonantie (klinkerrijm)
Assonantie:
Herhaling van de klank van de klinkers in het midden van woorden,
zonder verder te rijmen
POËZIE IS OVERAL
Opdracht
Wat: gedicht maken
Minimaal 6-8 regels
Kies een rijmschema (abba/aabb/abab)
Gebruik 'Show, don't tell' in je gedicht
Gebruik alliteratie in je gedicht
Hoe: in tweetallen
Hulp: docent
Tijd: 10 minuten
Uitkomst: je kunt je gedicht voordragen aan de klas
Check leerdoelen
1. Ik kan uitleggen wat een strofe is.
2. Ik kan het verschil uitleggen tussen beginrijm en eindrijm.
3. Ik kan drie soorten rijmschema's noemen.
Deel je gedicht met de klas