Leesvaardigheid LH2: tekstverbanden

Tekstverbanden herkennen

1 / 41
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 41 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstverbanden herkennen

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan verschillende tekstverbanden herkennen aan hun betekenis en signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden of tekstverbanden ken je al?

Gebruik de inzendingen om voorkennis te activeren. Vraag kort door op woorden als 'maar', 'dus', 'omdat' of op namen van tekstverbanden.

Wat is een tekstverband?

Een tekstverband laat zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.


Zo begrijp je beter wat een schrijver bedoelt. Signaalwoorden helpen je om dat verband snel te herkennen.

Benadruk dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn, maar dat leerlingen ook naar de betekenis van de zin moeten kijken.

Waarom zijn tekstverbanden belangrijk?

  • je begrijpt een tekst nauwkeuriger

  • je ziet hoe ideeën aan elkaar gekoppeld zijn

  • je kunt vragen over de tekst beter beantwoorden

Deze slide heeft geen instructies

Tekstverband en signaalwoord

Een tekstverband is de relatie tussen stukjes tekst.

Een signaalwoord wijst vaak op die relatie.


Het signaalwoord is dus een aanwijzing, maar de betekenis van de zin beslist welk tekstverband het is.

Veel leerlingen denken dat één signaalwoord altijd maar bij één verband hoort. Maak duidelijk dat context doorslaggevend blijft.

Zes veelvoorkomende tekstverbanden

Reden - iemand doet iets met een bedoeling of keuze

Voorbeeld - iets maakt een uitleg duidelijker

Conclusie - een afronding of slotsom van het voorafgaande

Eerste drie

Volgende drie

Opsomming - informatie wordt achter elkaar genoemd

Tegenstelling - twee zaken worden tegenover elkaar gezet

Oorzaak en gevolg - iets leidt tot een gevolg

Deze slide heeft geen instructies

Waar let je uiteindelijk het meest op bij tekstverbanden?

A

De betekenis

B

De lengte

C

De leestekens

D

De titel

Sluit aan bij slides 2-5: signaalwoorden helpen, maar de betekenis van de zin bepaalt het tekstverband.

Kernbegrippen aanvullen

Een tekstverband laat zien hoe zinnen samenhangen. Een signaalwoord is daarbij een aanwijzing. Toch bepaalt vooral de betekenis welk verband het is.

tekstverband
signaalwoord
betekenis
voorbeeld
conclusie
volgorde

Controleert de basis uit de introductie: samenhang, signaalwoord en betekenis.

Opsomming

Bij een opsomming noemt de schrijver meerdere dingen achter elkaar.


Vaak gaat het om extra informatie die bij hetzelfde onderwerp hoort.

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden bij opsomming

  • ook

  • verder

  • bovendien

  • ten eerste

  • daarnaast

Laat zien dat deze woorden vaak iets toevoegen, niet iets tegenoverstellen of verklaren.

Opsomming in een zin

Ik vind Nederlands leuk. Bovendien haal ik er goede cijfers voor.


`Bovendien` voegt een extra punt toe. Daarom is dit een opsomming.

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling

Bij een tegenstelling zet de schrijver twee zaken tegenover elkaar.


De tweede zin past niet bij wat je op basis van de eerste zin verwacht.

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden bij tegenstelling

  • maar

  • toch

  • echter

  • daarentegen

  • hoewel

Deze slide heeft geen instructies

Tegenstelling in een zin

Het regende hard, toch ging hij op de fiets naar school.


Je verwacht bij harde regen misschien dat iemand niet fietst. `Toch` laat de tegenstelling zien.

Deze slide heeft geen instructies

Welk tekstverband past bij 'Bovendien haal ik er goede cijfers voor'?

A

Voorbeeld

B

Opsomming

C

Conclusie

D

Tegenstelling

De leerling moet herkennen dat 'bovendien' extra informatie toevoegt.

Opsomming en tegenstelling

Ik vind Nederlands leuk. Bovendien haal ik er goede cijfers voor. Dat is een opsomming. Het regende hard, toch ging hij op de fiets. Dat is een tegenstelling.

Bovendien
opsomming
toch
tegenstelling
dus
zoals
reden
voorbeeld

Beide voorbeelden komen letterlijk uit de behandelde slides en dwingen leerlingen het juiste verband aan het juiste signaalwoord te koppelen.

Oorzaak en gevolg

Bij oorzaak en gevolg zorgt iets ervoor dat iets anders gebeurt.


Het gaat om een gebeurtenis die iemand overkomt, niet om een bewuste keuze.

Leg het verschil met reden alvast kort aan: bij oorzaak en gevolg is er geen menselijke wil nodig.

Signaalwoorden bij oorzaak en gevolg

doordat

waardoor

Oorzaak

Gevolg

daardoor

het gevolg is

Deze slide heeft geen instructies

Oorzaak en gevolg in een zin

De trein had vertraging → zij kwam te laat op school.


In de zin Doordat de trein vertraging had, kwam ik te laat op school geeft `doordat` de oorzaak aan.

Deze slide heeft geen instructies

Reden

Bij een reden legt de schrijver uit waarom iemand iets doet of kiest.


Hier speelt menselijke wil dus wél een rol.

Dit is het kerncontrast met oorzaak en gevolg: keuze of bedoeling tegenover iets dat buiten iemands wil gebeurt.

Signaalwoorden bij reden

  • want

  • omdat

  • namelijk

  • daarom

Deze slide heeft geen instructies

Reden in een zin

Zij ging vroeg naar bed, omdat ze erg moe was.


De vermoeidheid is hier de reden voor haar keuze om vroeg te gaan slapen.

Deze slide heeft geen instructies

Oorzaak en gevolg of reden?

  • Oorzaak en gevolg: iets gebeurt buiten iemands wil

  • Reden: iemand maakt een bewuste keuze


Let dus niet alleen op het signaalwoord, maar vooral op de betekenis.

Dit is een belangrijk onderscheid in leesvaardigheid. Gebruik eventueel extra mondelinge voorbeelden, maar houd op de slide alleen het contrast.

Wat is het verschil tussen reden en oorzaak-gevolg?

A

Reden is een keuze

B

Reden is een voorbeeld

C

Gevolg is een keuze

D

Oorzaak is een conclusie

Toetst het kerncontrast uit slides 12-18: menselijke wil tegenover iets dat je overkomt.

Hoe zie je of iets reden of oorzaak-gevolg is?

Verwachte elementen: bij oorzaak en gevolg gebeurt iets buiten iemands wil; bij reden kiest iemand bewust. Een goed antwoord kan verwijzen naar 'doordat de trein vertraging had' versus 'omdat ze moe was'.

Reden of oorzaak en gevolg

Door doordat de trein vertraging had, kwam ik te laat. Dat is oorzaak en gevolg. Zij ging vroeg naar bed, omdat ze moe was. Dat is een reden.

doordat
oorzaak en gevolg
omdat
reden
dus
zoals
conclusie
opsomming

Leg bij nabespreking de nadruk op betekenis: vertraging overkomt je, naar bed gaan is een keuze.

Voorbeeld

Bij een voorbeeld verduidelijkt de schrijver iets met een concreet geval.


Zo wordt een algemene uitspraak makkelijker te begrijpen.

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden bij voorbeeld

  • zoals

  • bijvoorbeeld

  • onder andere

  • zo

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld in een zin

Er zijn veel lekkere fruitsoorten, zoals aardbeien en mango's.


`Zoals` kondigt een voorbeeld aan van de fruitsoorten.

Deze slide heeft geen instructies

Conclusie

Bij een conclusie trekt de schrijver een slotsom uit wat eerder is gezegd.


De laatste zin vat samen of maakt duidelijk wat logisch volgt.

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden bij conclusie

  • dus

  • kortom

  • al met al

  • concluderend

Deze slide heeft geen instructies

Conclusie in een zin

Hij heeft niet geleerd voor de toets. Hij haalt dus waarschijnlijk een onvoldoende.


`Dus` laat zien dat de tweede zin een conclusie is.

Deze slide heeft geen instructies

Zo herken je het juiste verband

  1. Lees de zinnen samen.

  2. Zoek het signaalwoord.

  3. Bepaal wat de schrijver bedoelt.

  4. Kies daarna pas het tekstverband.

Benadruk de volgorde: eerst betekenis, daarna label. Dat voorkomt gokken op alleen het signaalwoord.

Welk signaalwoord kondigt een voorbeeld aan?

A

echter

B

zoals

C

dus

D

want

Alle afleiders komen uit andere behandelde tekstverbanden.

Voorbeeld en conclusie

Er zijn veel lekkere fruitsoorten, zoals aardbeien en mango's. Dat is een voorbeeld. Hij heeft niet geleerd voor de toets. Hij haalt dus waarschijnlijk een onvoldoende. Dat is een conclusie.

zoals
voorbeeld
dus
conclusie
maar
omdat
opsomming
reden

Controleert de laatste twee tekstverbanden en sluit aan bij slide 25: eerst lezen, dan signaalwoord, dan betekenis.

Welk tekstverband onthoud jij het best?

Deze slide heeft geen instructies

Wat vond je het lastigst aan deze les?

Deze slide heeft geen instructies

Eén woord: wat helpt jou tekstverbanden herkennen?

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting. Laat leerlingen strategieën noemen zoals 'betekenis', 'signaalwoord', 'goed lezen' of 'vergelijking'.

Begrippenlijst

tekstverband - de samenhang tussen zinnen of zinsdelen in een tekst

signaalwoord - een woord dat vaak laat zien welk tekstverband er is

opsomming - informatie wordt achter elkaar genoemd

tegenstelling - twee zaken worden tegenover elkaar gezet

oorzaak en gevolg - iets veroorzaakt iets anders buiten iemands wil om

reden - verklaring voor een bewuste keuze of handeling

voorbeeld - concrete illustratie die iets verduidelijkt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

conclusie - slotsom die volgt uit wat eerder is gezegd

betekenis - wat een zin of tekst echt bedoelt

oorzaak - datgene waardoor iets gebeurt

gevolg - wat er daarna gebeurt

bewuste keuze - iets dat iemand expres beslist of doet

Deze slide heeft geen instructies