h4_TV1/2_herhaling
Havo 4 - CPO
Orientatiekennis
Prehistorie TV1
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Havo 4 - CPO
Orientatiekennis
Prehistorie TV1
WB pagina 32 opgaven 4
Beschrijf welke gevolgen de neolitische revolutie voor de aarde had?
Oude Steentijd
secundaire bron
Bandkeramische pot uit Elsloo (Limburg), ca. 5300 v.Chr.
Drijfjacht
Godkoningen
Schrift
Oude Steentijd
Arbeidsspecialisatie
Een versierde kist uit de stad Ur in Mesopotamië (het huidige Irak).
Vaste woonplaatsen (=sedentaire nederzettingen)
Ontwikkelde arhitectuur
primaire bron
Nomadisch bestaan
Veeteelt
stadstaten
polis
"Jachtscène" uit de grot van Lascaux in Frankrijk (ca. 17.000-15.000 v.Chr.).
WB pagina 32 opgaven 8 (reproductie)
Tentamenvraag: Leg uit waardoor in Mesopotamië de eerste stedelijke beschavingen konden ontstaan. (Toepassen 1/ begrip/ huiswerkopdracht 6/8/9)
Havo 4 - ROM
Orientatiekennis
Grieken TV2
Griekse erfgoed 3-3
Ik weet de belangrijkste kenmerken van de Griekse en Romeinse beschaving.
Economie
Cultuur en maatschappij
Politiek
Welke ideeën, gebouwen, gebruiken of uitvindingen uit het oude Griekenland hebben invloed op onze samenleving?
WB pagina 34 opgaven 7
Invuloefening: Hoe werkte de Atheense democratie?
In de vijfde eeuw v.Chr. ontwikkelde de stadstaat Athene een bestuursvorm die bekendstaat als de democratie. Dit woord betekent letterlijk 'heerschappij van het volk'. Toch mocht niet iedereen meebeslissen. Alleen mannelijke burgers van Athene hadden politieke rechten.
De belangrijkste politieke instelling was de volksvergadering. Hier kwamen burgers bijeen om te discussiëren over belangrijke onderwerpen, zoals oorlog, vrede, belastingen en wetten. Na de discussie namen de aanwezige burgers gezamenlijk besluiten.
Een andere belangrijke instelling was de Raad van 500. Deze raad bereidde de onderwerpen voor die later in de volksvergadering werden besproken. Veel bestuursfuncties werden verdeeld door middel van loting, omdat men vond dat iedere burger gelijke kansen moest hebben om deel te nemen aan het bestuur.
De Atheense democratie wordt een directe democratie genoemd. Dat betekent dat burgers zelf deelnamen aan de besluitvorming. Zij kozen niet eerst politieke vertegenwoordigers die namens hen stemden.
Ondanks deze democratische kenmerken was de deelname aan het bestuur beperkt. Vrouwen, slaven en metoiken (vreemdelingen die in Athene woonden) mochten niet deelnemen aan de volksvergadering.
Athene
Spartha
Republiek
Keizerrijk
Romeinse Rijk
Romeinse Rijk
Macht bij een persoon
magistraten
Volksvergadering
Consuls
Senaat als adviserende taak
Augustus
monarch
militaire opvoeding
Volksvergadering
stemrecht voor mannelijke burgers
macht bij mannelijke burgers
Democratie
Oligarchie
macht bij een kleine groep mensen (raad van ouden)
Macht bij de senaat, kleine elite groep
wetenschappelijk redeneren → politieke bestuursvorming
Griekse stadstaat 2-3
Ik weet de belangrijkste kenmerken van de Griekse en Romeinse beschaving.
Athena = democratie Sparta = oligarchy
*democratie = demos macht ligt bij de burgers/ volk
*aristocratie = aristos ‘de besten’ macht ligt bij kleine groep adellijke families.
*oligarchie = oligoi ‘weinigen’ macht ligt bij een kleine groep mensen kan ook militairen zijn of handelaren
Havo 4 - ROM
Orientatiekennis
Romeinen TV2
WB pagina 34 opgaven 14
Hindoeisme
monotheistische
polytheistisch
Boeddhisme
Klassieke oudeheid
Mythologie
Natuurgoden
Islam
Christendom
Geloof Germaanse stammen
Jodendom
Geloof oude Egyptenaren
WB pagina 34 opgaven 18
Havo 4 - CPO
Orientatiekennis
vroege Middeleeuwen TV3
Havo 4 - ROM
Orientatiekennis
late Middeleeuwen TV4
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Middeleeuwen - 500/1500
Vroege Middeleeuwen
TV 3
Monniken en Ridders
Late Middeleeuwen
TV 4
Steden en Staten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Ik ken de belangrijkste kenmerken van het feodalisme en het hofstelsel en horigheid.
Ik kan uitleggen wat de rol van het christendom in deze periode was.
Middeleeuwen - 500/1500
Vroege Middeleeuwen
TV 3
Monniken en Ridders
Ik ken de belangrijkste kenmerken van het feodalisme en het hofstelsel en horigheid.
Ik kan uitleggen wat de rol van het christendom in deze periode was.
Middeleeuwen - 500/1500
Late Middeleeuwen
TV 4
Steden en Staten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Hofstelstel = economisch systeem
Herendiensten, horige, domein
feodaliteit = politiek systeem
Leen, grond, eed
christendom = religie Europa → cultureel aspect
centralisatie = politiek systeem
Macht geconcentreerd, ambtenaren
WB pagina 42 opgaven 1
Opkomst handel en ambachten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
economie = middel van bestaan, productie, handel, arbeid
sociaal = verhoudingen tussen mensen en groepen
WB pagina 42 opgaven 1
Opkomst handel en ambachten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Groei handel
Ontstaan ambachten
ontginning
Grotere oogsten
Nieuwe steden/ opleving oude steden
Geld economie
Drieslagstelsel
Ploeg
Jukbeen
Hoefijzers
Graan/ windmolens
WB pagina 42 opgaven 2
Opkomst handel en ambachten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Venetië, Genua, Brugge, Gent.
WB pagina 42 opgaven 6
Opkomst handel en ambachten
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
geestelijke
adel
burgerij
boeren
dorpelingen
Boeren knechten
zwervers
horigen
sociaal = verhoudingen tussen mensen en groepen
Privileges
*weinig/ geen belasting
*rechtspreken
*recht op tol
*jacht terrein
*bestuurlijke functies
Stadsrechten
*markt recht
*zelfbestuur
*stadsmuur
*vrijheid plaatselijke heer
Ca 1000 bevolkingsgroei in Europa
Gevolg → grotere vraag naar producten
*ambachtslieden gaan zich specialiseren
*Handel nam toe
Steden ontstaan op gunstige handelsplaatsen (rivieren, havens)
Stad → financiële situatie - groep burgers zich kunnen ontwikkelen door te leren lezen en schrijven = tegenwicht feodale adel
steden 1-2
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
Vrijwel heel Europa was christelijk
+ Latijn en onderwijs = christelijke cultuur
Paus → aardse leven + hiernamaals
Vorst → aardse leven
= investituurstrijd
Wie mocht bisschoppen benoemen:
de Paus of de Vorst?
OPLOSSING = compromis: de paus benoemt de bisschop in zijn kerkelijke functie (geestelijke macht) en de vorst behield zijn invloed op de wereldlijke macht. Concordaat van Worms 1122
Strijd kerk en staat 2-2
Ik ken de belangrijkste sociaal-economische veranderingen van de late middeleeuwen namelijk het ontstaan van steden met stadsrechten, de opkomst van handel en de ontwikkeling van staten
De huidige paus is Paus Leo XIV (Pope Leo XIV). Hij werd op 8 mei 2025 gekozen als opvolger van Paus Franciscus.
