Elektriciteit
Hoofdstuk 12
Elektriciteit
Hoofdstuk 12
Stroom en spanning
§1
Leerdoelen 4K
Gesloten stroomkring
In een stroomkring zitten altijd een bron, geleiders en een verbruiker.
Wanneer een toestel in werking is, is de stroomkring gesloten.*
Een schakelaar kan een stroomkring makkelijk in- een uitschakelen.
Een schakelaar
Gewone schakelaar
Drukschakelaar
Benoem onderstaande schakelsymbolen
schakelsymbool relais
De stroomrichting
Een accu van een auto heeft 6 cellen die elk 2V leveren. Totaal 12V.
Een accu heeft een vaste + en een - → gelijkspanning.
Stroom loopt van + → -
+ pool → hier komt de stroom vandaan.
- pool → daar loopt de stroom naartoe. *
Opletten hoe je bepaalde onderdelen aansluit.
Diode en LED
Een diode is een schakelonderdeel.
Deze laat de stroom maar in 1 richting door.
Doorlaatrichting → weerstand klein.
Sperrichting → weerstand groot. *
LED is een diode die licht geeft.
Capaciteit
= de tijd die een accu een bepaalde hoeveelheid energie kan leveren.
Uitgedrukt in Ampère uur (Ah) of milliampère uur (mAh).
60Ah → gedurende 1h kan deze accu 60A aan stroom leveren. *
capaciteit = stroomsterkte x tijd
De formule moet je ook kunnen omvormen!
Een leeslampje kan 20 uur werken op één batterij van 1600 mAh.
Bereken de stroomsterkte door het lampje.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Elektrisch vermogen
= de hoeveelheid elektrische energie die een toestel per seconde opneemt.
Recht evenredig met spanning en stroomsterkte.
Eenheid = Watt.
vermogen (W) = spanning (V) x stroomsterkte (A)
De formule moet je ook kunnen omvormen!
Vermogen
Grootheid: Vermogen.
Symbool: P
Eenheid: Watt
Afkorting van de eenheid: W
Vermogen van 250 Watt
P=250 W
Energie en vermogen
Formule van elektrisch vermogen wordt vaak samen gebruikt met de formule van elektrische energie.
elektrische energie (J) = vermogen (W) x tijd (s) *
In de volgende oefening zullen we beiden combineren.
Liam heeft een proef uitgevoerd met een ventilator uit een computer. Als de ventilator op de juiste spanning (4,3 V) werkt, geeft de stroommeter een stroomsterkte aan van 48 mA.
Bereken hoeveel elektrische energie de ventilator in één minuut verbruikt.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Welke 3 dingen heb je nodig voor het maken van een stroomkring?
De accu van je telefoon is helemaal leeg. De accu heeft een capaciteit van 4100 mAh. De oplader heeft een laadstroom van 2A. Hoelang duurt het voordat de accu opgeladen is? Geef je antwoord in uren en minuten
Een powerbank met een capaciteit van 3200 mAh is leeg na 40 uur Wat is de stroomsterkte ?
Het vermogen van een wasmachine is ... dan het vermogen van een telefoon.
Kleiner
Ongeveer hetzelfde
Groter
Kan je niet weten
De formule voor vermogen is
vermogen = spanning / stroomsterkte
vermogen = spanning x stroomsterkte
vermogen = spanning + stroomsterkte
vermogen = spanning - stroomsterkte
Bereken het vermogen van het lampje
P = 6 A
P = 12,5 W
P = 6 W
P = 24 W
Bereken het vermogen van een apparaat dat een stroomsterkte van 300 mA verbruikt wanneer je een spanning van 2,0 V aanlegt.
600 W
0,60 W
0,15 W
150 W
Een gloeilamp heeft een vermogen van 60 W. Door de lamp loopt een stroomsterkte van 5 A. Op welke spanning is de lamp aangesloten?
300 V
12 V
0,08 V
Leerdoelen check 4K
Lezen en maken met potlood
4K → blz 10 - 20
Spanning transformeren
§2
Leerdoelen 4K
Het elektriciteitsnet → probleemstelling
Het elektriciteitsnet
De generatoren van de elektriciteitscentrale leveren wisselspanning.
Deze spanning kan je makkelijk verhogen of verlagen → transformeren.
Bij een centrale wordt de spanning tot 400kV omhoog getransformeerd.
In het dorp en in de wijk wordt deze omlaag getransformeerd tot 230V. *
Dit is de netspanning.
Effectieve netspanning van 230V
Een adapter zet wisselspanning om naar gelijkspanning. Symbolen kennen!
Een adapter
Zet hoge spanning om naar lage (en veilige) spanning. *
Bevat een gelijkrichter en zet wisselspanning om naar gelijkspanning.
Wisselspanning
Gelijkspanning
De transformator
Bestaat uit 2 spoelen en een week-ijzeren kern.
Tekening transformator.
Omhoog transformeren
spoel met laag aantal windingen
60 windingen
spoel met hoog aantal windingen
600 windingen
10x meer windingen
120V → 1200V
Omlaag transformeren
spoel met hoog aantal windingen
600 windingen
spoel met laag aantal windingen
6 windingen
100x minder windingen
120V → 1,2V
Verband tussen aantal windingen en de spanning
aantal windingen primair →
aantal windingen secundair →
primaire spanning (V) →
secundaire spanning (V) →
De transformator heeft een primaire spoel met 600 windingen en een secundaire spoel met 12.000 windingen. De primaire spoel is aangesloten op het lichtnet (230 V).
Bereken de secundaire spanning.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Het rendement van een transformator
Rendement %.
Verlies aan warmte en aan trillingen.
Voor de berekeningen gaan we uit van 100%. *
Daarom is het primaire vermogen = secundaire vermogen.
Een pizzabezorger drukt op de deurbel van een bezorgadres. Door de bel loopt dan een stroom van 1,5 A bij een spanning van 9,2 V. De spanning van 9,2 V wordt geleverd door een transformator die aan de primaire kant is aangesloten op het lichtnet (230 V).
Bereken de stroomsterkte door de primaire spoel. Ga ervan uit dat de transformator ideaal is.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Leerdoelen check 4K
Lezen en maken met potlood
4K → blz 21 - 35
4GT → blz 217 - 231
Serie- en parallelschakeling
§3
Bereken het vermogen van een apparaat dat een stroomsterkte van 300 mA verbruikt wanneer je een spanning van 2,0 V aanlegt.
600 W
0,60 W
0,15 W
150 W
De stroomsterkte is 3 A. De spanning is 3 V. Bereken de grootte van de weerstand
1 Ohm
3 Ohm
6 Ohm
12 Ohm
Een gloeilamp wordt aangesloten op een spanning van 24 V, de stroomsterkte door de lamp is 5 A. Wat is het vermogen van de lamp?
120 W
4,8 W
0,2 W
wat kan een transformator
Lampen schakelen
De frequentie wijzigen
Elektrische spanning transformeren
Kortsluiting voorkomen
van een transformator kun je zeggen dat.....
er primaire spanning in gaat en secundaire spanning uit komt
ingangs-spanning en uitgangs-spanning altijd verschillend is
er secundaire spanning in gaat en primaire spanning uit komt
ingangs-spanning altijd lager is dan de uitgangs-spanning
Formule voor capaciteit:
Capaciteit = spanning : stroomsterkte
Capaciteit = weerstand x tijd
Capaciteit = stroomsterkte x tijd
Capaciteit is geen formule voor.
Door een zaklantaarn loopt een stroom van 0,25 A. Na 16 uur branden is de batterij leeg. Hoe groot is de capaciteit?
0,04 Ah
0,4 Ah
4 Ah
40 Ah
Een lampje dat 50 mA verbruikt kan op een volle batterij 16 uur branden. Wat is de capaciteit van de batterij?
800 mAh
1600 mAh
3,125 mAh
0,32 mAh
Leerdoelen 4K
Serie en parallel?
Serieschakeling → 1 stroomkring.
Parallelschakeling → meerdere stroomkringen.
Voordelen parallelschakeling: alle onderdelen krijgen dezelfde spanning, onderdelen apart in- en uitschakelen. *
Schakelaars staan steeds in serie → stroomkring onderbreken.
Serieschakeling
Parallelschakeling
Serieschakeling
Spanning wordt verdeelt over de componenten →
Stroomsterkte overal even groot → *
De weerstanden van de componenten moeten opgeteld worden. Deze kan je vervangen door 1 weerstand → vervanginsweerstand.
Twee weerstanden, de een van 5 Ω, de ander van 10 Ω, zijn in serie geschakeld. De bronspanning is 12 V. Bereken hoe groot de spanning is over beide weerstanden.
Gegevens
Gevraagd
Oplossing
Conclusie:
Je hebt drie weerstanden R1 = 50 Ω, R2 = 100 Ω en R3 = 150 Ω. Bereken de totale weerstand als deze weerstanden zijn geschakeld volgens de schakeling in figuur 2b.
Voor Rv in een serieschakeling gebruik je de formule:
Rv = R1 - R2 - ...
Rv = R1 + R2 + ...
1/Rv = 1/R1 + 1/R2 + ....
Rv = R1 x R2 x ....
Is dit een serie- of een parallelschakeling?
Serieschakeling
Parallelschakeling
Parallelschakeling
Spanning is overal even groot →
Stroomsterkte kan anders zijn in iedere kring →
Vervangingsweerstand →
Bereken
Serie? Parallel? Gemengd?
serie
parallel
gemengde schakeling
Twee weerstanden staan parallel geschakeld. R1 = 100 Ohm, R2 = 250 Ohm. Bereken Rv.
1/Rv = 1/100 + 1/250 Rv = 74.1 Ohm
Rv = 100 x 250 = 25.000 Ohm
1/Rv = 1/100 + 1/250 Rv = 212 Ohm
Rv = 250 : 100 = 2,5 Ohm
Je hebt twee weerstand R1 = 100 Ω en R2 = 100 Ω. Bereken de totale weerstand als deze twee weerstanden parallel zijn geschakeld.
50 Ω
100 Ω
150 Ω
200 Ω
4 lampen zijn alle 4 parallel aan elkaar geschakeld. De stroomsterkte zijn: 1 A, 2 A, 3 A en 4 A Wat is de totale stroomsterkte
24,0 A
0,10 A
10,0 A
4,0A
12.3 Serie- en parallelschakeling