Waarneming en Gedrag
Thema 5
Waarneming en Gedrag
Thema 5
Je Omgeving Waarnemen
Basisstof 1
Leerdoel
Basisstof 1
Je kunt de werking van zintuigen beschrijven
Je kunt de zintuigen noemen met hun ligging en hun prikkel
Daltontaak 5
Samenvatting maken van elke basisstof:
Werk de leerdoelen uit met tekst en afbeeldingen!
Zorg dat je begrijpt wat er staat.
Wat is deze meneer aan het doen?
Waarnemen
Je kan waarnemen met je zintuigen (zintuigcellen).
Deze prikkels worden omgezet naar impulsen (elektrische signalen).
Alle zintuigen samen → zintuigstelsel.
Je hersenen zetten dit om in een waarneming die je dan begrijpt (of net niet).
Enkele zintuigen
Zintuigen in de huid
Je huid is een complex geheel waarin vele sensoren zitten.
Het kan koude, warmte, tast en druk waarnemen.
Pijnpunten (uiteinden van zenuwen) kunnen dan weer pijn waarnemen (dit kan het lichaam waarschuwen bij gevaar).
Zintuigen en hun prikkels
Begrippenlijst
5.1:
Koudezintuig
Pijnpunt
Warmtezintuig
Prikkel
Impuls
Zintuigcellen
Drukzintuig
Tastzintuig
Zintuig
Zintuigstelsel
Huiswerk:
1.Begrippenlijst uitwerken +
Maken 5.1 opdracht 1 t/m 10
(bladzijde 76 - 83)
De Huid
Basisstof 2
Je omgeving waarnemen
Sleepvraag zintuigen
Prikkel
Orgaan
Zintuig
Gezichtszintuig
Reukzintuig
Warmtezintuig
Tastzintuig
Aanraking
Geluid
Oog
Oor
Drukzintuig
Tong
Huid
Koude
Gehoorzintuig
Neus
Geur
Smaak
Volgorde van waarneming
Leerdoelen 5.2
Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven
Bouw van de huid
2 lagen → opperhuid en lederhuid.
De opperhuid bestaat dan weer uit een hoornlaag en een kiemlaag.
Hoornlaag → dode cellen en zorgt voor bescherming. Slijt af (douche).
Kiemlaag → levende cellen en zorgt ook voor nieuwe cellen.
De lederhuid
Hierin liggen de zintuigen voor warmte, koude, druk en tast.
Drukzintuigen liggen dieper in de huid.
Er zijn ook talgklieren aanwezig om je opperhuid en haartjes soepel te houden.
Er zijn ook pijnpunten, haarspiertjes, bloedvaten en zweetklieren (temperatuur regeling).
Regeling lichaamstemperatuur
Zweten = afkoelen!
Ook neemt de doorbloeding toe waardoor het bloed beter kan afkoelen.
Te koud? → rillen. Hierdoor ontstaat warmte in de spieren.
Brandwonden
Hoe vond je deze les?
Begrippenlijst 5.3
Opperhuid
Hoornlaag
Kiemlaag
Talgklier
Lederhuid
Zweetklier
Doorbloeding
Brandwond
Huiswerk:
1.Begrippenlijst uitwerken +
Maken 5.2 opdracht 1 t/m 9
(bladzijde 84 - 91)
Oren en Ogen
Basisstof 3
Uit welke twee delen bestaat de huid?
Hoornlaag
Kiemlaag
Opperhuid
Lederhuid
Uit welke twee lagen bestaat de opperhuid?
Hoornlaag
Kiemlaag
Opperhuid
Lederhuid
Volgorde van waarneming
Welke onderdelen zitten er in je oor?
Bouw van het oor
•De oorschelp vangt geluidstrillingen op
•De gehoorgang leidt de geluidstrillingen naar het trommelvlies
Bouw van het oor
•Wanneer geluidstrillingen bij het trommelvlies aankomen, gaat het trommelvlies trillen.
•Het trommelvlies moet soepel blijven (om te kunnen trillen).
•Dit gebeurt door oorsmeer, wat gemaakt wordt door oorsmeerkliertjes in de gehoorgang
Bouw van het oor
•Achter het trommelvlies ligt de trommelholte
(middenoor)
•In de trommelholte liggen 3 gehoorbeentjes:
•Hamer
•Aambeeld
•Stijgbeugel
•Via de gehoorbeentjes gaat de trilling naar het
slakkenhuis
Bouw van het oor
•De trommelholte is door de buis van eustachius verbonden met de keelholte.
•Regelt de luchtdruk in de trommelholte
•Zorgt ervoor dat de luchtdruk aan beide kanten gelijk blijft, zodat het trommelvlies goed kan trillen.
•Wanneer je vliegt/onder water bent verandert er iets in de luchtdruk, dit merk je dan aan je oren
Buitenkant van het oog
Wenkbrouwen = Voorkomen dat zweet en vocht in de ogen komt
Wimpers = Beschermen tegen vuil en te fel licht
Harde oogvlies = Stevig vlies dat het oog beschermt
Iris = Gekleurde deel van het oog
Pupil = Opening in de iris
Traanklieren = Produceren traanvocht (reinigt het oog, beschermt tegen uitdroging)
Traanbuizen = Vervoeren traanvocht van de ogen naar de neusholte
Binnenkant van het oog
De wand bestaat uit 3 lagen:
Harde oogvlies = Beschermende laag rondom het oog
Vaatvlies = Laag met bloedvaten die het oog van zuurstof en voeding voorziet
Netvlies = Laag met zintuigcellen, gevoelig voor licht
Binnenkant van het oog
Hoornvlies = Doorzichtige laag die de pupil en iris beschermt
Pupil = Opening in de iris waar licht doorheen kan
Iris = gekleurde deel van het oog
Lens = Hierdoor kan je scherp zien
Oogzenuw = Vervoert impulsen naar de hersenen
Oogspieren = Maken beweging van het oog mogelijk
Glasachtig lichaam = Zorgt voor stevigheid in het oog
Binnenkant van het oog
Gele vlek = Plek op het netvlies waar je het scherpst kan zien
Blinde vlek = Plaats waar de oogzenuw het oog verlaat, hier zie je niets!
De werking van het oog
Bijziend en verziend
Bijziend = kun je dichtbij scherp zien
Verziend = kun je alleen in de verte goed zien
Bijziend; holle lenzen om veraf goed te zien. Verziend; bolle lenzen om dichtbij goed te zien
Begrippenlijst 5.3
Vaatvlies
Trommelholte
Traanklier
Gele vlek
Harde oogvlies
Oogzenuw
Buis van Eustachius
Gehoorzenuw
Iris
Gehoorzintuig
Glasachtig lichaam
Netvlies
Oorsmeerklier
Oogspieren
Holle lenzen
Pupil
Hoornvlies
Oorschelp
Bolle lenzen
Gehoorbeentjes
Blinde vlek
Gehoorgang
Lens
Slakkenhuis
Trommelvlies
Bijziend
Verziend
Huiswerk 5.3
Lezen bladzijde 92 - 95
Maken opdracht 1 t/m 10 (bladzijde 95-101)
Begrippen van deze paragraaf krijg je van mij
Het zijn er namelijk 27!
Het zenuwstelsel
Basisstof 4
Planning 1A
Terugblik naar Oren en Ogen
Huiswerk controle (leg de werkbladen op de hoek van de tafel)
Huiswerk nakijken
Uitleg 5.4
Aan de slag met 5.4
Planning 1C
Huiswerkcontrole (leg je boek op de hoek van de tafel op bladzijde 95)
Huiswerk nakijken
Uitleg 5.4
Aan de slag met 5.4
Welke onderdelen zitten er in je oor?
Welke onderdelen zitten er in je oog?
Huiswerk 1A
Huiswerk 1A
Leerdoel
Je kunt de bouw en functies van het zenuwstelsel beschrijven
De bouw van het zenuwstelsel
Het centrale zenuwstelsel
Dat bestaat uit:
•De grote hersenen
•De kleine hersenen
•De hersenstam
•Het ruggenmerg
De zenuwen
•Verbinden het centrale zenuwstelsel met alle lichaamsdelen
•BV – je ogen en je spieren
De werking van het zenuwstelsel
Zintuigcellen van je ogen en neus vangen prikkels op
• Licht en geur zijn prikkels
Er ontstaan impulsen
• Dat zijn elektrische signalen die door zenuwen worden doorgegeven
De impulsen gaan via zenuwen naar de hersenen
De hersenen verwerken de impulsen
• Je wordt bewust van wat je ruikt en ziet
De hersenen geven nieuwe impulsen af, deze gaan naar de speekselklieren en de spieren in je arm
Speekselklieren maken speeksel en je armspieren trekken samen zodat je de bonbon kan pakken
De werking van het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel heeft twee functies:
Verwerken van de impulsen die van de zintuigen afkomen
Regelen van de werking van spieren en klieren
De werking van het zenuwstelsel
Klier
Is een orgaan dat bepaalde stoffen produceert;
Zweetklieren -> zweet
Talgklieren -> talg
Speekselklier -> speeksel
Begrippenlijst 5.4
Centrale zenuwstelsel
Zenuwen
Ruggenmerg
Klier
Huiswerk:
1.Begrippenlijst uitwerken +
Maken 5.4 opdracht 1 t/m 9
(bladzijde 104 - 108)
observatie/interpretatie
Observatie: Je ziet dat iemand zijn hand op steekt.
Interpretatie: Wat zou dat kunnen betekenen?
Waarden & normen
Waarden geven aan wat je belangrijk vindt. bv. beleefdheid
Normen geven aan wat je dan wel of juist niet doet. bv. oudere mensen aanspreken met "U".
Sociaal gedrag
Sociaal gedrag is gedrag van soortgenoten naar elkaar.
Mensen en dieren hebben sociaal gedrag.
Gedragsketen
Gedragsketen = het opvolgen van handelingen in vaste volgorde.
Inwendige en uitwendige prikkels
Uitwendige prikkel
Inwendige prikkel
Inwendige prikkel
Honger
Dorst
Angst
MOTIVATIE????
Veel motivatie = respons
Weinig motivatie = geen respons
Aangeboren / aangeleerd gedrag
Aangeboren: Vanaf de geboorte aanwezig.
Aangeleerd gedrag: Tijdens je leven geleerd.
5.5 Gedrag
Alles wat een mens of dier doet, is gedrag.
Gedrag bestaat uit reacties op prikkels.
Stoppen voor rood licht is gedrag.
Door rood rijden is ook gedrag.
Respons
Respons: een reactie op een prikkel.
AFSLUITING MAKEN!
Even tijd voor jezelf!
minute
second