Dementiezorg: mensgericht handelen
Dementiezorg in de praktijk
Lesduur is: 90 minOnderdelen in deze les
Dementiezorg in de praktijk
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in praktijksituaties bij dementie passende, persoonsgerichte keuzes onderbouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij persoonsgerichte dementiezorg?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag door op woorden als autonomie, rust, geduld, veiligheid, luisteren en structuur.
Eigen regie blijft belangrijk
Ook bij dementie blijven wensen, gewoonten en autonomie belangrijk.
Persoonsgerichte zorg kijkt niet alleen naar veiligheid of ziekte, maar ook naar wat iemand zelf belangrijk vindt in het dagelijks leven.
Open vanuit de casusgedachte: gedrag en uitspraken van een zorgvrager zijn vaak een signaal van een behoefte, niet meteen een probleem dat opgelost moet worden.
Als iemand iets verborgen wil houden
Wanneer iemand niet wil dat anderen weten van de diagnose, kan daar veel achter zitten:
eigen regie willen behouden
bang zijn voor reacties van anderen
niet anders behandeld willen worden
vertrouwde rollen willen vasthouden
Koppel dit aan Els: haar wens om het niet breed te vertellen zegt iets over identiteit en autonomie.
Passende reactie van de verpleegkundige
Een goede reactie sluit aan bij wat iemand zelf belangrijk vindt.
Bijvoorbeeld: Welke dingen vindt u belangrijk om zelf te blijven doen?
Zo onderzoek je behoeften in plaats van direct tegen te spreken.
Benoem dat corrigeren of discussie voeren vaak weerstand vergroot. Verkennen werkt beter dan overtuigen.
Betekenisvolle activiteiten
Activiteiten zoals een koor of vrijwilligerswerk zijn vaak waardevol omdat ze:
sociaal contact geven
plezier en structuur bieden
identiteit ondersteunen
gevoel van betekenis versterken
Leg de link met kwaliteit van leven: activiteiten zijn niet 'extra', maar onderdeel van goede zorg.
Verschillende belangen bespreken
Soms wil de zorgvrager iets anders dan de partner of mantelzorger.
De eerste stap is dan onderzoeken waarom dit voor beiden belangrijk is. Zo ontstaat ruimte voor begrip, in plaats van direct partij te kiezen.
Gebruik Arie en Els als voorbeeld: hij kan bezorgd zijn en steun zoeken, terwijl zij privacy en regie wil behouden.
mevr. Jansen heeft alzheimer en wil niet dat iedereen dit weet, welke behoefte speelt mogelijk een rol?
Beschermen tegen alle dagelijkse risico's
ze wil niet meer medicatie
Eigen regie houden
Voorkomen dat zij verantwoordelijkheden krijgt
Sluit aan op slides 2-6: de kern is autonomie en het behouden van vertrouwde rollen, niet extra behandeling.
Maak de kernzin compleet
Bij dementiezorg kijk je niet alleen naar veiligheid, maar ook naar wat iemand zelf belangrijk vindt. Als een zorgvrager iets verborgen wil houden, onderzoek je de achterliggende behoefte. Bij verschil van mening tussen zorgvrager en partner kies je niet direct partij, maar onderzoek je eerst hun belangen.
De drie kernwoorden uit dit blok zijn: belangrijk vindt, behoefte, belangen.
Zorg weigeren is informatie
Als iemand zorg weigert, is de eerste stap niet overtuigen maar onderzoeken waarom.
Weigering kan een manier zijn om iets duidelijk te maken.
Introduceer meneer De Boer. Laat zien dat weigering van douchen niet automatisch onwil betekent.
Wat kan achter weigering zitten?
Achter het weigeren van zorg kunnen verschillende oorzaken zitten:
angst
schaamte
pijn of ongemak
behoefte aan zelfstandigheid
onbegrip of onveilig gevoel
Benadruk dat dezelfde weigering dus verschillende betekenissen kan hebben. Daarom eerst observeren en navragen.
Keuze geven vergroot regie
Kleine keuzes kunnen veel verschil maken.
Bijvoorbeeld: Wilt u vanmorgen of vanmiddag douchen?
De zorgvrager houdt zo invloed op het moment en de manier van zorg.
Maak onderscheid tussen schijnkeuze en echte keuze. De vraag moet ruimte geven binnen veilige zorg.
Persoonsgericht kijken naar verzorging
Een persoonsgerichte aanpak onderzoekt:
gewoonten rond wassen en douchen
voorkeuren voor tijdstip en volgorde
wie als vertrouwd voelt
wat spanning of boosheid uitlokt
Dit vormt de basis voor een aangepast zorgplan. Niet het protocol, maar de persoon staat centraal.
wat kun je als verpleegkundige doen?
hoe zorg je ervoor dat je de juiste informatie krijgt?
en hoe zorg je ervoor dat de bewoner de juiste zorg ontvangt?
SOFA?
Vertrouwdheid helpt
Een vaste of vertrouwde zorgverlener kan helpen doordat herkenbaarheid:
vertrouwen ondersteunt
voorspelbaarheid geeft
spanning vermindert
samenwerking makkelijker maakt
Koppel aan dementie: nieuwe prikkels of onbekende gezichten kunnen extra onrust geven.
Welke reactie geeft de meeste eigen regie bij douchen?
U moet vandaag douchen, dit heeft uw dochter gezegd
Wilt u vanmorgen of vanmiddag?
De huisarts beslist dit
Anders rapporteren we het
Toetst het verschil tussen echte keuze en dwangtaal uit slides 7-11.
Wat kan zorgweigering je vertellen?
Bespreek dat weigering informatie kan zijn over angst, schaamte, pijn, behoefte aan zelfstandigheid, onbegrip of onveilig gevoel. Het gaat om eerst onderzoeken, niet overtuigen.
Verloop bij Alzheimer
Bij de ziekte van Alzheimer past vaak een geleidelijke achteruitgang.
Klachten nemen meestal stap voor stap toe, vooral op het gebied van geheugen en dagelijks functioneren.
Houd het eenvoudig en functioneel: alleen de kenmerken die nodig zijn om gedrag en zorgkeuzes beter te begrijpen.
Verloop bij vasculaire dementie
Bij vasculaire dementie past vaak een stapsgewijze achteruitgang.
Ook problemen met plannen en uitvoeren kunnen duidelijk op de voorgrond staan.
Benadruk het contrast met Alzheimer: niet iedereen laat hetzelfde patroon zien.
Niet iedereen is hetzelfde
Bij dementie verschillen mensen in:
symptomen
tempo van achteruitgang
wat nog zelfstandig lukt
behoefte aan steun
Daarom vraagt goede zorg altijd om afstemming per persoon.
Voorkom stereotiep denken: diagnose helpt, maar bepaalt niet alles.
Activiteiten bij relatieve zelfstandigheid
Als iemand nog relatief zelfstandig functioneert, past vaak een vertrouwde hobby.
Bekende activiteiten sluiten aan bij wat iemand al kan en geven succeservaringen.
Voorbeelden kunnen zijn handwerken, tuinieren, zingen of eenvoudige huishoudelijke taken, afhankelijk van iemands verleden.
Welke activiteiten passen bij vergevorderd stadium van dementie?
Laat zien dat activiteit niet altijd actief 'doen' hoeft te zijn; beleven en rust ervaren tellen ook mee.
Bijvoorbeeld muziek luisteren, een luisterboek.
hand massage, geuren aanbieden fotos bekijken, snoezelen
Waar kies je activiteiten op?
Kijk bij het kiezen van een activiteit naar:
mogelijkheden van dit moment
interesses
levensgeschiedenis
behoeften
draagkracht en energieniveau
Dit is de kern van persoonsgericht werken: niet de leeftijd of voorkeur van de zorgverlener, maar de persoon zelf.
wie heeft wel eens het dossier van een zorgvrager gelezen?
en wie heeft de anamnese gelezen?
wie kent de bewoner?
en waarom belangrijk?
Bewegen heeft waarde
Bewegen kan bijdragen aan lichamelijk functioneren en welzijn.
Geschikte vormen zijn bijvoorbeeld wandelen, bewegen op muziek en stoeloefeningen.
Benadruk haalbaarheid en plezier. Bewegen is niet bedoeld om dementie te stoppen, maar om kwaliteit van leven te ondersteunen.
v
Hoeveel minuten zou een zorgvrager met dementie gemiddeld per week moeten bewegen?
60 minuten per week
120 minuten
240 minuten per week
180 minuten
gemiddeld 3x per week rond de 60 minuten bewegen.
voordelen; spierkracht , stabiliteit, minder kans op vallen, gevoel van meedoen, uithoudingsvermogen, balans,
Welk verloop past het best bij vasculaire dementie?
Altijd gelijkblijvend
Geleidelijk verloop
Stapsgewijs verloop
Alleen lichamelijk
Vergelijkt expliciet slides 12-14: Alzheimer vaker geleidelijk, vasculaire dementie vaker stapsgewijs.
Vul de juiste woorden in
Bij Alzheimer zie je vaak een geleidelijke achteruitgang. Bij vasculaire dementie kan de achteruitgang meer stapsgewijs verlopen. Bij het kiezen van activiteiten kijk je naar interesses, levensgeschiedenis en behoeften.
Echoot de formulering van slides 12-18 en legt de koppeling naar persoonsgerichte activiteitkeuze.
Waarom consequent begeleiden?
Een consequente aanpak biedt:
herkenbaarheid
duidelijkheid
voorspelbaarheid
minder onzekerheid
Dat kan onrust en verwarring helpen verminderen.
Maak de link met dagelijkse routines: steeds wisselende aanpakken vragen extra aanpassing van de zorgvrager.
Tegenstrijdige aanpak geeft verwarring
Als de ene collega iets toelaat en de andere hetzelfde verbiedt, kan dat leiden tot verwarring en onzekerheid.
Voor iemand met dementie is die onduidelijkheid vaak extra belastend.
Noem voorbeelden zoals tijdstip van wassen, wel of niet helpen met aankleden, of toon van aanspreken.
Zo werk je consequent samen
Een consequente aanpak vraagt om:
duidelijke afspraken
rapporteren
goed overdragen
regelmatig evalueren
Laat zien dat consequent werken niet star betekent: afspraken mogen aangepast worden als evaluatie daar aanleiding toe geeft.
Observeren vóór je oordeelt
Wordt iemand bijvoorbeeld iedere ochtend boos tijdens het douchen, onderzoek dan eerst:
wanneer de boosheid start
welke prikkel eraan voorafgaat
welke mogelijke oorzaak meespeelt
Beschrijven helpt meer dan etiketten plakken.
Gebruik dit om het verschil te maken tussen 'agressief gedrag' opschrijven en professioneel observeren.
zorg ervoor dat je goed rapporteerd, wat zie je feitelijk, wat zegt de zorgvrager, subjectief.
wat is je eigen verpeegkundige analyse en welke acties zet je uit.
eventueel het inzetten van mantelzorger
Deze slide heeft geen instructies
wat betekend de term
Reminiscentie?
Bij reminiscentie haal je herinneringen op uit het verleden, bijvoorbeeld met oude trouwfoto's of gesprekken over vroeger.
Dat kan herkenning en verbondenheid geven.
Let op dat je wel de bewoner kent en de juiste informatie hebt uit eigen levensverhaal.
Wat betekend ROB
Realiteits Oriëntatie Benadering
Respectvolle Ondersteunings Benadering
Relationele Oriëntatie Begeleiding
Rustgevende Ouderen Begeleiding
ROB ondersteunt de oriëntatie in tijd, plaats en persoon.
Voorbeelden zijn benoemen welke dag het is, wat er straks gaat gebeuren en welke plek dit is.
Het is een benadering waarbij je iemand met dementie helpt om zich te oriënteren in de werkelijkheid: wie, waar en wanneer.
Voorbeelden:
🗓️ Benoemen welke dag en datum het is.
🕐 Een duidelijke klok zichtbaar ophangen.
📍 Benoemen waar iemand is.
👩⚕️ Jezelf voorstellen: “Goedemorgen mevrouw, ik ben Monica en ik kom u helpen met de verzorging.”
🌤️ Benoemen wat er gebeurt: “Het is ochtend. We gaan zo ontbijten.”
📋 Werken met een duidelijk dagprogramma of pictogrammen.
Validation
Validation sluit aan bij gevoel en beleving.
Als iemand zegt: Ik moet naar huis, mijn moeder wacht, reageer je op het gevoel, bijvoorbeeld: U denkt aan uw moeder. Vertel eens over haar.
Benadruk het verschil met corrigeren. Validation gaat niet om feitelijke juistheid, maar om erkenning van de beleving.
Zintuiglijke activering
Bij zintuiglijke activering gebruik je prikkels zoals bekende muziek, vertrouwde geuren of materialen.
Doel is contact, rust, herkenning of welbevinden ondersteunen.
Maak duidelijk dat deze methode vooral ervaringsgericht is en niet draait om cognitieve prestaties.
bij welke
Bij welke fase van dementie zet je zintuigelijke activering in?
Bedreigde ik
Verzonken ik
Verdwaalde ik
Verborgen ik
je zet het vooral in bij de verzonken ik fase,
iemand is dan vergevorderd in het dementie proces en zal door geuren, aanrakingen of muziek geactiveerd kunnen worden of ergens een reactie op kunenn geven?
Deze slide heeft geen instructies
Professionele beroepshouding
In dementiezorg past een beroepshouding die:
geduldig is
respectvol is
empathisch is
de mens achter het gedrag blijft zien
Verbind deze houding met alle eerdere slides: autonomie, observeren, afstemmen en consequent werken komen hier samen.
Veilige zorg mét autonomie
Ook als iemand opnieuw zorg weigert, blijft het uitgangspunt:
autonomie respecteren en onderzoeken hoe veilige zorg passend kan worden aangeboden.
Dit is het landingspunt van de les: niet doordrukken, maar afwegen, begrijpen en passend ondersteunen.
Wat betekend WZD
Wet Zorg en Dienstverlening
Wet Zorg en Dwang
Wet Zorg en Deskundigheid
Wet Zelfstandigheid en Dementie
wet zorg en dwang, zorgt ervoor dat we niet zomaar iets doen tegen de wil in van de zorgvrager, bijv. het geven van medicatie,, vastleggen in bed, bedhekken omhoog, niet het gebouw uitlopen
Wzd = vrijheid is het uitgangspunt. Dwang alleen als uiterste middel om ernstig nadeel te voorkomen
Wat is een voorbeeld van ROB?
Oude foto's bekijken
Bekende geur aanbieden
Over moeder praten
Zeggen welke dag het is
De afleiders verwijzen naar de andere methoden: reminiscentie, zintuiglijke activering en Validation.
Koppel methode en doel
Bij Validation sluit je aan bij gevoel en beleving. ROB helpt bij oriëntatie in tijd, plaats en persoon. Bij reminiscentie haal je herinneringen aan vroeger op. Zintuiglijke activering gebruikt prikkels zoals muziek of geur.
Laat studenten de vier benaderingen functioneel uit elkaar houden.
Wat is voor jou de kern van goede dementiezorg?
Verwachte elementen: autonomie respecteren, onderzoeken waarom zorg geweigerd wordt, observeren, afstemmen op behoeften, en veilige zorg passend aanbieden. Laat verschillende formuleringen toe.
Wat neem jij mee uit deze les?
Deze slide heeft geen instructies
Waar zou jij volgende week nog een les over willen hebben?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
autonomie - zelf kunnen meebeslissen over het eigen leven en de eigen zorg
eigen regie - invloed houden op keuzes, gewoonten en dagelijkse handelingen
persoonsgerichte zorg - zorg die aansluit bij wensen, behoeften, mogelijkheden en levensgeschiedenis
mantelzorger - naaste die onbetaald en langdurig zorg of ondersteuning geeft
Alzheimer - vorm van dementie die vaak geleidelijk verloopt
vasculaire dementie - vorm van dementie waarbij achteruitgang vaak stapsgewijs verloopt
zorg weigeren - aangeven dat iemand hulp of ondersteuning niet wil aannemen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
reminiscentie - herinneringen aan vroeger ophalen met herkenbare onderwerpen of materialen
ROB - benadering die oriëntatie in tijd, plaats en persoon ondersteunt
Validation - benadering die aansluit bij gevoel en beleving van de zorgvrager
zintuiglijke activering - stimuleren via prikkels zoals geluid, geur, tast of muziek
consequente aanpak - zorgverleners handelen volgens gedeelde, duidelijke afspraken
vertrouwde zorgverlener - bekende hulpverlener die herkenning en vertrouwen kan geven
Deze slide heeft geen instructies
