De/ gaf/ rode/ een/ mes/ haar/ een/ steek/ jas/ man/ met/ zonder/ van/ een/ woorden
Speurders
Wie is de dader?
Wat gaf de dader?
Aan wie gaf de dader iets?
Hoe werd het slachtoffer gedood??
De/ gaf/ rode/ een/ mes/ haar/ een/ steek/ jas/ man/ met/ zonder/ van/ een/ woorden
Speurders
Wie is de dader?
(onderwerp)
Wat gaf de dader?
(lijdend voorwerp)
Aan wie gaf de dader iets?
(meewerkend voorwerp)
Hoe werd het slachtoffer gedood?
(bijwoordelijke bepaling)
Stap 1
Waaruit bestaat een zin?
Onderwerp
Wat er over het onderwerp gezegd wordt (= predicaat)?
Wat doet het onderwerp of wat gebeurt ermee?
(= werkwoordelijk gezegde)
Wie of wat is of wordt het onderwerp?
(= naamwoordelijk gezegde) hoofdwerkwoord =
koppelwerkwoord
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
1
Onderwerp
De bejaarde vrouw
Werkwoord
koopt
lijdend voorwerp
het huis van de buurman
Hoe herken je een onderwerp en een lijdend voorwerp?
Het onderwerp voert de actie uit en komt altijd overeen met de pv. Het staat dus samen met de pv in het enkelvoud of het meervoud. Twijfel je, stel een ja/ neen-vraag en dan vind je het onderwerp na de pv.
vb. ‘Koopt de bejaarde vrouw het huis van de buurman?’ Ja! – onderwerp is ‘de bejaarde vrouw’
Het lijdend voorwerp lijdt onder de actie, ondergaat die dus (wie wordt er gezocht, wat wordt er gekocht?).
Twijfel je, stel dan de volgende vraag: wie/ wat + pv + onderwerp?
vb. ‘Wat koopt de bejaarde vrouw?’ – ‘Het huis van de buurman’
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
1
Onderwerp
werkwoord
lijdend voorwerp
Kan je de volgende voorbeeldzinnen aanvullen?
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
2
Onderwerp
Zijn beste vriendin
Werkwoord
geeft
meewerkend voorwerp
de kinderen
lijdend voorwerp
een bal
Een meewerkend voorwerp hoeft niet altijd in de zin te staan. Integendeel, vermoed je dat er een meewerkend voorwerp is, dan kan je je afvragen ’aan wie of voor wie’ iets gedaan wordt?
vb. ‘Aan wie geeft zijn beste vriendin een bal?’ – ‘Aan de kinderen’
’Aan wie verkopen de handelaars dure playstations’ – ‘Aan hun jonge klanten’.
Komen de voorzetsels ‘aan’ en ’voor’ al voor in de zin, dan heb je vermoedelijk een meewerkend voorwerp. Om zeker te zijn moet je ‘aan’ of ‘voor’ ook kunnen weglaten.
Vb. ’Zijn beste vriendin geeft (aan) de kinderen een bal.’
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
2
Onderwerp
werkwoord
meewerkend voorwerp
lijdend voorwerp
Kan je de volgende voorbeeldzinnen aanvullen? Wees creatief!
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
3
Onderwerp
De leerling
werkwoord
denkt
voorzetselvoorwerp
aan zijn vriendin
Een voorzetselvoorwerp lijkt op een lijdend voorwerp, maar er is een duidelijk verschil. Een voorzetselvoorwerp begint altijd met een voorzetsel dat een vaste combinatie vormt met het hoofdwerkwoord in de zin.
Zo ‘denk je altijd aan iets of iemand’ of ‘berust je in iets’. Deze voorzetsels kunnen ook niet weggelaten worden. Je kan dus niet zeggen...
‘De leerling denkt zijn vriendin’ – deze zin is fout, het voorzetsel ‘aan’ is noodzakelijk
‘De spelers berusten hun nederlaag’ – deze zin is fout, het voorzetsel ‘in’ is noodzakelijk
Stap 2
Hoe bouw je een zin?
3
Onderwerp
De leerling
werkwoord
denkt
voorzetselvoorwerp
aan zijn vriendin
Kan je de volgende voorbeeldzinnen aanvullen?
Het voorzetselvoorwerp
Voorzetselvoorwerp versus bijwoordelijke bepaling
Een voorzetselvoorwerp wordt regelmatig verward met een bijwoordelijke bepaling. Deze bepalingen beginnen ook vaak met een voorzetsel, maar er is een duidelijk verschil…
Het handelend voorwerp
De krantenkop ‘Honderdtal scholieren vergiftigd door maaltijd van dode slang’ trekt niet alleen door de inhoud , maar door de vorm de aandacht.
In tegenstelling tot wat we leerden, voert het onderwerp ‘honderdtal scholieren’ hier niet de actie uit, maar de leerlingen lijden er net onder, niettemin is ‘honderdtal scholieren’ toch het onderwerp van de krantenkop. Hoe kan dit? Heel eenvoudig, we hebben te maken met een passieve zin.
Actieve zin
Passieve zin
Een bijzondere constructie met ‘door’
Maaltijd
onderwerp
vergiftigt
werkwoord
honderdtal scholieren
lijdend voorwerp
Honderdtal scholieren
Onderwerp
worden
werkwoord
vergiftigd
werkwoord
door maaltijd
handelend voorwerp
Gebruiken we SVO of SOV om te bouwen?
SVO versus SOV
Hoe bouw ik een zin?