1.4 Leven langs de Nijl

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

1.4

Leven langs de Nijl

Bron 28 De stad Luxor (vroeger Thebe) aan de Nijl.

1 / 18
volgende
Slide 1: Tekstslide
Nieuwe lesbewerker

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

1.4

Leven langs de Nijl

Bron 28 De stad Luxor (vroeger Thebe) aan de Nijl.

Les 5 van 5.

Laat zien hoe smal de groene strook langs de rivier is, en hoe direct de woestijn begint. Heel Egypte leefde van dat lint water. Image credit: Luxor, vroeger Thebe / Noordhoff, bron 28

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Langs de Nijl ontstond een landbouwsamenleving met heel rijke oogsten. Daardoor konden mensen ambachten gaan uitoefenen en handel drijven. Er kwamen steden, en uiteindelijk een staat.

Jouw leerdoelen

Je kunt uitleggen hoe in Egypte een succesvolle landbouw ontstond.

Je kunt uitleggen hoe in Egypte nieuwe middelen van bestaan opkwamen.

Je kunt beschrijven hoe mensen handeldreven en hoe steden ontstonden.

Je kunt beschrijven hoe Egypte een staat werd.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

STARTEN

Waarom zou je gaan wonen op een plek waar de rivier elk jaar overstroomt?

Klinkt als een slecht idee, en dat is de bedoeling. Het antwoord komt op de volgende dia: de overstroming laat vruchtbare modder achter.

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Landbouw aan de Nijl

LEERSTOF

De Nijl stroomt als een donker lint vanuit Oost-Afrika naar de Middellandse Zee. Daar waaiert de rivier uit in de Nijldelta. Die noemden de Egyptenaren Beneden-Egypte; al het land ten zuiden daarvan heette Boven-Egypte.

Rond 5500 v.C. ontstond in het Nijldal een landbouwsamenleving. Het dal was heel geschikt voor landbouw, omdat de rivier iedere zomer overstroomde.

Het land langs de rivier stond dan een paar maanden onder water. Als het water zakte, bleef er een laag vruchtbare zwarte modder achter.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Boeren aan de Nijl

Bron 29 Landbouw bij de Nijl, een muurschildering uit een Egyptisch graf. Je ziet ploegen met ossen, oogsten en dorsen, allemaal onder elkaar in stroken.

Vraag waarom dit soort taferelen in een graf staan. De Egyptenaren dachten dat je die dingen na je dood ook nodig had - net als de grafgiften uit de vorige les. Image credit: Muurschildering / Noordhoff, bron 29

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Ambachten

LEERSTOF

De landbouw bracht op den duur veel meer voedsel op dan de boeren zelf nodig hadden. Door dit landbouwoverschot hoefden minder mensen op het land te werken.

Een deel van hen ging ambachten uitoefenen: beroepen waarbij iemand producten maakt.

  • Timmerlieden maakten stoelen en kisten.

  • Pottenbakkers maakten potten om voedsel en drank in te bewaren.

  • Anderen maakten matten of papier van papyrusplanten.

Veel ambachten waren mannenwerk, maar weven deden meestal vrouwen.

Een Egyptisch grafmodel van een werkplaats waar graan wordt gemalen en bier gebrouwen.

Image credit: Grafmodel / Noordhoff

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Brood en bier

Bron 30 Brood en bier waren de belangrijkste producten. Gewone Egyptenaren, jong en oud, aten en dronken het bij iedere maaltijd. Arbeiders werden er zelfs mee betaald.

Bier was toen dikker en voedzamer dan nu, en veiliger dan rivierwater. Dat het ook aan kinderen werd gegeven, verbaast een klas altijd - en het legt uit waarom het als loon kon dienen. Image credit: Noordhoff, bron 30

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Ruilhandel in de stad

LEERSTOF

Boeren en ambachtslieden gingen naar een markt om hun producten te verkopen en andere spullen te kopen. Geld bestond nog niet, dus werd er geruild. Koper en verkoper onderhandelden tot ze allebei tevreden waren.

De markten ontstonden in de dorpen langs de Nijl. Dat was logisch: met roei- en zeilboten kon je producten makkelijk vervoeren.

Op de markt kwamen ook mensen die alleen kochten en verkochten. Zij dreven handel langs de Nijl en daarbuiten. Ze haalden goud en ivoor uit Nubie, olijfolie uit Kreta, brons van Syrische handelaren en hout uit Libanon.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Een Egyptische stad aan de Nijl, met tempel, huizen en boten.

Van marktplaats tot stad

LEERSTOF

Het ging goed met de economie van Egypte. Economie gaat over inkomsten en uitgaven, handel en productie van een gebied.

Er was genoeg voedsel. Daardoor bleven mensen langer gezond, werden ze ouder en groeide de bevolking. Steeds meer mensen werden ambachtsman of handelaar, en gingen bij een markt wonen. Zo groeiden sommige marktplaatsen uit tot steden.

Rond 3500 v.C. ontstond in Egypte een landbouwstedelijke samenleving: een samenleving met steden, waarin de meeste mensen op het platteland van landbouw leven en een minderheid in de stad woont van ambachten en handel.

Image credit: Illustratie / Noordhoff

Woonde deze persoon op het platteland of in de stad?

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

OPDRACHT

Op het platteland

In de stad

Een boer die graan verbouwt

Iemand die vee houdt

Een pottenbakker

Een handelaar in ivoor

De meeste mensen

Het laatste kaartje is de kern van 'landbouwstedelijk': er zijn steden, maar de meeste mensen wonen nog steeds op het platteland.

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Egypte wordt een

LEERSTOF

Voor een goede oogst was meer nodig dan de Nijl. Na iedere overstroming moesten boeren het irrigatiesysteem repareren en de akkergrenzen opnieuw bepalen. Daarvoor waren overleg en samenwerking nodig.

Sommige Egyptenaren namen de leiding. Zij verdeelden de taken en vertelden de boeren wat ze moesten doen. Zo kwamen er leiders met macht. De hoogste leider heerste over een heel gebied; zo iemand heet een vorst.

Vorsten lieten zich betalen met landbouwproducten en andere goederen. Zulke betalingen aan het bestuur heten belasting.

Deze slide heeft geen instructies

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Narmer verenigt twee staten

LEERSTOF

Sommige vorsten kregen macht over een steeds groter gebied. Uiteindelijk bleven er twee staten over, elk met een eigen regering: Boven-Egypte en Beneden-Egypte.

Rond 3100 v.C. brak er oorlog uit tussen die twee. Narmer, de koning van Boven-Egypte, won. Hij verenigde de twee koninkrijken en werd de eerste farao van heel Egypte.

Zo werd Egypte een staat. Alle Egyptenaren vormden voortaan een volk: een grote groep mensen met een gezamenlijke taal en cultuur.

De piramides van Gizeh, gebouwd door farao's een paar eeuwen na Narmer.

Image credit: Noordhoff

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

OPDRACHT

Wat is een staat?

A

Een gebied met een eigen regering

B

Een grote stad met een markt

C

Een groep mensen met dezelfde taal

D

Het land van een farao alleen

De derde optie is de valkuil: dat is de omschrijving van een volk. Een staat gaat over bestuur, een volk over taal en cultuur.

Vul de vier begrippen in.

Een beroep waarbij iemand producten maakt heet een ambacht. Kopen en verkopen heet handel. Wat mensen aan het bestuur moeten betalen heet belasting. Een heerser over een staat of gebied heet een vorst.

ambacht
handel
belasting
vorst
markt
economie
volk

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

OPDRACHT

Deze slide heeft geen instructies

1

Boeren oogsten meer voedsel dan ze zelf nodig hebben

2

Sommige mensen gaan ambachten uitoefenen

3

Narmer verenigt Egypte tot een staat

4

De Nijl overstroomt en laat vruchtbare modder achter

5

Bij de markten groeien steden

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

OPDRACHT

Zet de stappen op volgorde, van eerst naar laatst.

Dit is de hele paragraaf als keten van oorzaak en gevolg. Wie deze volgorde kan uitleggen, heeft alle vier de leerdoelen te pakken.

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

OPDRACHT

Leg uit waarom er pas ambachtslieden konden komen toen boeren meer voedsel oogstten dan ze nodig hadden.

Omdat een pottenbakker geen eten verbouwt. Er moet dus een overschot zijn waarvan hij kan eten. Zonder landbouwoverschot moet iedereen aan voedsel werken.

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

AFSLUITING

Wat vond jij het meest bijzonder aan dit hoofdstuk?

Twee minuten schrijven, dan drie antwoorden voorlezen en de les daarop afsluiten.

Hoofdstuk 1 Jagers en boeren

Begrippen bij 1.4

ambacht - beroep waarbij iemand producten maakt

belasting - wat mensen moeten betalen aan het bestuur

economie - inkomsten en uitgaven, handel en productie van een gebied

handel - kopen en verkopen

landbouwstedelijke samenleving - samenleving met steden waarin de meeste mensen op het platteland leven van landbouw en een minderheid in de stad woont en leeft van ambachten en handel

markt - plaats waar mensen handelen

staat - gebied met een eigen regering

volk - grote groep mensen met een gezamenlijke taal en/of cultuur

vorst - heerser over een staat of gebied

Deze slide heeft geen instructies