Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
1.4
Leven langs de Nijl
Bron 28 De stad Luxor (vroeger Thebe) aan de Nijl.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
1.4
Leven langs de Nijl
Bron 28 De stad Luxor (vroeger Thebe) aan de Nijl.
Les 5 van 5.
Laat zien hoe smal de groene strook langs de rivier is, en hoe direct de woestijn begint. Heel Egypte leefde van dat lint water. Image credit: Luxor, vroeger Thebe / Noordhoff, bron 28
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Langs de Nijl ontstond een landbouwsamenleving met heel rijke oogsten. Daardoor konden mensen ambachten gaan uitoefenen en handel drijven. Er kwamen steden, en uiteindelijk een staat.
Jouw leerdoelen
Je kunt uitleggen hoe in Egypte een succesvolle landbouw ontstond.
Je kunt uitleggen hoe in Egypte nieuwe middelen van bestaan opkwamen.
Je kunt beschrijven hoe mensen handeldreven en hoe steden ontstonden.
Je kunt beschrijven hoe Egypte een staat werd.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
STARTEN
Waarom zou je gaan wonen op een plek waar de rivier elk jaar overstroomt?
Klinkt als een slecht idee, en dat is de bedoeling. Het antwoord komt op de volgende dia: de overstroming laat vruchtbare modder achter.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Landbouw aan de Nijl
LEERSTOF
De Nijl stroomt als een donker lint vanuit Oost-Afrika naar de Middellandse Zee. Daar waaiert de rivier uit in de Nijldelta. Die noemden de Egyptenaren Beneden-Egypte; al het land ten zuiden daarvan heette Boven-Egypte.
Rond 5500 v.C. ontstond in het Nijldal een landbouwsamenleving. Het dal was heel geschikt voor landbouw, omdat de rivier iedere zomer overstroomde.
Het land langs de rivier stond dan een paar maanden onder water. Als het water zakte, bleef er een laag vruchtbare zwarte modder achter.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Boeren aan de Nijl
Bron 29 Landbouw bij de Nijl, een muurschildering uit een Egyptisch graf. Je ziet ploegen met ossen, oogsten en dorsen, allemaal onder elkaar in stroken.
Vraag waarom dit soort taferelen in een graf staan. De Egyptenaren dachten dat je die dingen na je dood ook nodig had - net als de grafgiften uit de vorige les. Image credit: Muurschildering / Noordhoff, bron 29
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Ambachten
LEERSTOF
De landbouw bracht op den duur veel meer voedsel op dan de boeren zelf nodig hadden. Door dit landbouwoverschot hoefden minder mensen op het land te werken.
Een deel van hen ging ambachten uitoefenen: beroepen waarbij iemand producten maakt.
Timmerlieden maakten stoelen en kisten.
Pottenbakkers maakten potten om voedsel en drank in te bewaren.
Anderen maakten matten of papier van papyrusplanten.
Veel ambachten waren mannenwerk, maar weven deden meestal vrouwen.
Een Egyptisch grafmodel van een werkplaats waar graan wordt gemalen en bier gebrouwen.
Image credit: Grafmodel / Noordhoff
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Brood en bier
Bron 30 Brood en bier waren de belangrijkste producten. Gewone Egyptenaren, jong en oud, aten en dronken het bij iedere maaltijd. Arbeiders werden er zelfs mee betaald.
Bier was toen dikker en voedzamer dan nu, en veiliger dan rivierwater. Dat het ook aan kinderen werd gegeven, verbaast een klas altijd - en het legt uit waarom het als loon kon dienen. Image credit: Noordhoff, bron 30
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Ruilhandel in de stad
LEERSTOF
Boeren en ambachtslieden gingen naar een markt om hun producten te verkopen en andere spullen te kopen. Geld bestond nog niet, dus werd er geruild. Koper en verkoper onderhandelden tot ze allebei tevreden waren.
De markten ontstonden in de dorpen langs de Nijl. Dat was logisch: met roei- en zeilboten kon je producten makkelijk vervoeren.
Op de markt kwamen ook mensen die alleen kochten en verkochten. Zij dreven handel langs de Nijl en daarbuiten. Ze haalden goud en ivoor uit Nubie, olijfolie uit Kreta, brons van Syrische handelaren en hout uit Libanon.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Een Egyptische stad aan de Nijl, met tempel, huizen en boten.
Van marktplaats tot stad
LEERSTOF
Het ging goed met de economie van Egypte. Economie gaat over inkomsten en uitgaven, handel en productie van een gebied.
Er was genoeg voedsel. Daardoor bleven mensen langer gezond, werden ze ouder en groeide de bevolking. Steeds meer mensen werden ambachtsman of handelaar, en gingen bij een markt wonen. Zo groeiden sommige marktplaatsen uit tot steden.
Rond 3500 v.C. ontstond in Egypte een landbouwstedelijke samenleving: een samenleving met steden, waarin de meeste mensen op het platteland van landbouw leven en een minderheid in de stad woont van ambachten en handel.
Image credit: Illustratie / Noordhoff
Woonde deze persoon op het platteland of in de stad?
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
OPDRACHT
Op het platteland
In de stad
Een boer die graan verbouwt
Iemand die vee houdt
Een pottenbakker
Een handelaar in ivoor
De meeste mensen
Het laatste kaartje is de kern van 'landbouwstedelijk': er zijn steden, maar de meeste mensen wonen nog steeds op het platteland.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Egypte wordt een
LEERSTOF
Voor een goede oogst was meer nodig dan de Nijl. Na iedere overstroming moesten boeren het irrigatiesysteem repareren en de akkergrenzen opnieuw bepalen. Daarvoor waren overleg en samenwerking nodig.
Sommige Egyptenaren namen de leiding. Zij verdeelden de taken en vertelden de boeren wat ze moesten doen. Zo kwamen er leiders met macht. De hoogste leider heerste over een heel gebied; zo iemand heet een vorst.
Vorsten lieten zich betalen met landbouwproducten en andere goederen. Zulke betalingen aan het bestuur heten belasting.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Narmer verenigt twee staten
LEERSTOF
Sommige vorsten kregen macht over een steeds groter gebied. Uiteindelijk bleven er twee staten over, elk met een eigen regering: Boven-Egypte en Beneden-Egypte.
Rond 3100 v.C. brak er oorlog uit tussen die twee. Narmer, de koning van Boven-Egypte, won. Hij verenigde de twee koninkrijken en werd de eerste farao van heel Egypte.
Zo werd Egypte een staat. Alle Egyptenaren vormden voortaan een volk: een grote groep mensen met een gezamenlijke taal en cultuur.
De piramides van Gizeh, gebouwd door farao's een paar eeuwen na Narmer.
Image credit: Noordhoff
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
OPDRACHT
Wat is een staat?
Een gebied met een eigen regering
Een grote stad met een markt
Een groep mensen met dezelfde taal
Het land van een farao alleen
De derde optie is de valkuil: dat is de omschrijving van een volk. Een staat gaat over bestuur, een volk over taal en cultuur.
Vul de vier begrippen in.
Een beroep waarbij iemand producten maakt heet een ambacht. Kopen en verkopen heet handel. Wat mensen aan het bestuur moeten betalen heet belasting. Een heerser over een staat of gebied heet een vorst.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
OPDRACHT
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
OPDRACHT
Zet de stappen op volgorde, van eerst naar laatst.
Dit is de hele paragraaf als keten van oorzaak en gevolg. Wie deze volgorde kan uitleggen, heeft alle vier de leerdoelen te pakken.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
OPDRACHT
Leg uit waarom er pas ambachtslieden konden komen toen boeren meer voedsel oogstten dan ze nodig hadden.
Omdat een pottenbakker geen eten verbouwt. Er moet dus een overschot zijn waarvan hij kan eten. Zonder landbouwoverschot moet iedereen aan voedsel werken.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
AFSLUITING
Wat vond jij het meest bijzonder aan dit hoofdstuk?
Twee minuten schrijven, dan drie antwoorden voorlezen en de les daarop afsluiten.
Hoofdstuk 1 Jagers en boeren
Begrippen bij 1.4
ambacht - beroep waarbij iemand producten maakt
belasting - wat mensen moeten betalen aan het bestuur
economie - inkomsten en uitgaven, handel en productie van een gebied
handel - kopen en verkopen
landbouwstedelijke samenleving - samenleving met steden waarin de meeste mensen op het platteland leven van landbouw en een minderheid in de stad woont en leeft van ambachten en handel
markt - plaats waar mensen handelen
staat - gebied met een eigen regering
volk - grote groep mensen met een gezamenlijke taal en/of cultuur
vorst - heerser over een staat of gebied
Deze slide heeft geen instructies