Tricks en Trucks Cito-Texte
In deze les leren jullie hoe je het beste examenteksten kan aanpakken en ken je de trucjes die Cito toepast.
Tricks en Trucks Cito-Texte
In deze les leren jullie hoe je het beste examenteksten kan aanpakken en ken je de trucjes die Cito toepast.
Cito toetst op :
A. de grote lijn van de tekst m.b.v. mc-vragen en Lückenteksten
B. Voegwoorden/signaalwoorden , deze duiden het verband aan tussen alinea's (weil, denn enz)
C. Voorbeelden (dus wat is de kern?een stelling die gedaan wordt en welk stuk van de tekst is het voorbeeld) herkennen met mc -vragen.
D. De toon/sfeer van de tekst.Dit is macro-niveau (echte inzichtvragen, vaak niet direct aanwijzing te vinden , maar meer "een gevoel" dat je hebt.)
E. Beeldspraak
F. Scannen (specifieke info opzoeken, niet nodig om hele tekst te lezen.Je kijkt b.v. onder het vetgedrukte kopje: Rücktritt und Kündigung durch den Reiseveranstalter als je moet noteren onder welke voorwaarden een reisorganisatie een vakantiereis mag annuleren.
De Cito-teksten zijn meestal achtergrondartikelen (uit gerenommeerde Duitse kranten die Zeit, Süddeutsche Zeitung en opiniebladen Focus, Spiegel) Ze belichten verschillende aspecten van een onderwerp.
A.introductie van het onderwerp -->titel en plaatje bekijken
Wat is de kern van alinea 1? (titel+plaatje+ alinea 1)
Wat is de kern van alinea 2? (titel+plaatje+alinea 1+ alinea 2)
Wat is de aanleiding van de tekst? (staat vaak niet in alinea 1 maar verderop in de tekst)
Als de eerste vraag een open-vraag is let dan goed op de informatie uit de vraagstelling.
B. Argumenten
voor tegen : signaalwoord= contrast-woord zoals aber, trotzdem, sondern enz.(zie stencil Lijst van Leiden voegwoorden)
Er komen experts aan het woord--> veel info--> let op aan welke kant de persoon staat.
Bijvoorbeeld bij een artikel over kernenergie: is de deskundige b.v. van een energiebedrijf dat voorstander is van kernnenergie of juist iemand van Greenpeace , die er kritisch tegenover staat.
C. Voorbeelden: In de teksten worden voorbeelden aangehaald om bepaalde dingen te illustreren.
Naam (van iemand, bedrijf of organisatie)
Plaatsnaam (stad, land , regio)
Datum (10-4-2011, vor einem Jahr (een jaar geleden), im Vorjahr (het jaar hiervoor), zwei Jahre her (2 jaar geleden) , Jahrzehnt (deccenium), Jahrhundert (eeuw), seit einem Monat, Semester ,Trimester enz.
getallen (10.000, Hundert, Tausend, eine Million, ein Dutzend(dozijn), 3/4 dreiviertel, 1/3 ein Drittel, die Hälfte. einige (enkele),manche (sommige), zahlreiche (talrijke)
Procenten (Prozent)
Hoe kan je checken of een zin een voorbeeld geeft? Kijk of je de zin kan beginnen met :bijvoorbeeld, of, zo, op die manier.
Woordjes die een voorbeeld aankondigen zijn : etwa, so, zum Beispiel, beispielsweise.
Een voorbeeld: "jongens presteren op het Voortgezet Onderwijs vaak onder hun niveau. Uit onderzoek in 2018 blijkt dat van de 20 jongens die met een Cito vwo-score in de eerste klas zijn binnengekomen, er maar 5 daadwerkelijk de school met een vwo-diploma verlaten."
De eerste zin is de kern en de tweede zin is de illustratie van de eerste zin/bewering. Deze concretiseert de uitspraak. Konkretisierung. Het komt ook vaak voor dat erna een stad genoemd wordt met de cijfers. Het kan ook een bevestiging genoemd worden : eine Bestätigung.
Stel dat er nog een zin achter staat. "in het voorafgaande jaar, 2019 bleek zelfs maar liefst slechts 1 jongen het gered te hebben op het vwo."
Dan hebben we te maken met een Steigerung, het wordt nog erger gemaakt.Je ziet dat ook aan de woordjes "zelfs" of "maar liefst".
Of er zou erna bijvoorbeeld nog informatie kunnen komen over de vervolgopleidingen, dus de universitaire studies, waar dit ook van toepassing op is (er wordt dus nog een ander gebied bijgehaald) Dan wordt vaak het woordje ausserdem (bovendien) gebruikt.
Stel dat er in plaats van bovenstaande zin had gestaan:
"Daarbij moet wel opgemerkt worden /de kanttekening gemaakt worden , dat van deze 20 jongens er 10 waren met weliswaar een vwo -cito score, echter met een havo-advies van de basisschooldocent"
Door deze zin wordt de kernzin gerelativeerd.Relativierung/Einschränkung.
Als je een alinea moet samenvatten of de kernzinnen eruit moet halen, streep dan woordjes weg. De kernzinnen staan vaak aan het begin of eind van de alinea. alle namen, data ,plaatsnamen zijn niet de kern
Je mag op je CSE schrijven, dus markeer belangrijke zinnen/woordgroepen.
D. De conclusie
De functie van de laatste alinea is meestal samenvatten van het geschrevene.
Als dat niet het geval is dan is het meestal een aanbeveling, tip , een oproep iets te doen , een advies.
Het kan gaan om een moraliserende tekst ( goed van kwaad onderscheiden)
E. titel en ondertitel
Deze zijn natuurlijk heel belangrijk. Begrijp je de titel niet direct, ga dan niet meteen opzoeken in het w.b. maar lees eerst de ondertitel, eventueel de eerste vraag en de eerste alinea. Pas daarna als je het nog niet weet opzoeken.
Extra aandachtspunten:
signaalwoorden en kernzinnen markeren of onderstrepen.
onderstreep het deel in de tekst waar jij denkt het antwoord te vinden.
lees altijd eerst de vragen, bepaal je leesdoel.
Let op de interpunctie, leestekens !,? en vooral : (dan volgt vaak het antwoord, de reden, uitleg van iets)
Let op woorden die het antwoord te sterk maken. Die zijn meestal fout (woorden als: altijd, nooit (immer, nie!).
Synoniemen (ander woord, zelfde betekenis) komen vaak in de antwoorden voor.
De antwoordmogelijkheden staan in alfabetische volgorde (dus niet denken het is nu 8 x A , dan zal het antwoord nu wel een andere letter zijn)
het meestvoorkomende reden dat leerlingen een onvoldoende halen is tijdgebrek. Zorg dus dat je een goed leestempo hebt. Je huiswerk maken dus en als het even kan extra lezen. (check je tempo:stel de tijd in op 2.5 uur en maak een heel CSE)
Woorden opzoeken kost een minuut per woord, dus bij 30 woordjes een half uur van je tijd.Denk eerst: heb ik het woord echt nodig? Lijkt het op een andere taal? hak het in stukken , wat herken je aan het woord?, hoe is het samengesteld? is het een werkwoord of zelfstandig naamwoord? enkelvoud of meervoud, is het negatief of positief) let op voorvoegsels (zoals bijvoorbeeld unfähig, amoralisch)
Gebruik leesstrategieen. Het is bewezen dat leerlingen die de strategieen goed kennen , beter scoren!
merk je dat een tekst je veel tijd kost, sla hem dan liever even over.
Las tijdens het CSE korte pauzemomenten in.Niemand kan zich 2.5 uur lang goed concentreren.
lees de woorden in je hoofd met een goede uitspraak en je snapt ze eerder. Nog een trucje: de Duitse t kan je vaak vervangen door de d (taub-doof) , de f door een p (kaufen-kopen) en de ch door een k (machen-maken)
Kijk naar het aantal punten dat te behalen valt.
Doe bij open vragen niet vaag, maar wees duidelijk, benoem dingen precies dus i.p.v. Ze zeggen b.v. De ondernemers zeggen... Vertaal nooit letterlijk uit de tekst! Doe net of de docent die het nakijkt de tekst niet gelezen heeft. En let op; zet je beste antwoord vooraan (geef je meer antwoorden dan gevraagd, dan tellen ze vanaf het eerst genoteerde)
Zorg dat je woordenschat in orde is: leer veelvoorkomende tekstvragen en examenidioom en de Lijst van Leiden
Vergeet nooit tussenliggende alinea's te lezen, ook als er geen vraag over gesteld wordt. Soms zijn ze gewoon nuttig om de grote lijn vast te houden, soms staat daar juist het antwoord.Zo zie je het verschil: kijk naar 2 opeenvolgende vragen.
als de ene vraag is: "Kijk in alinea 3" en de volgende "Wat is de kern van alinea 5" dan is alinea 4 leuk voor de grote lijn.
MAAR als de ene vraag is: "kijk in alinea 3" en de volgende is een geciteerd zinnetje met daarachter (al.5) dan staat het antwoord waarschijnlijk in alinea 4. Ze zeggen niet dat je in alinea 5 moet kijken. Ze zeggen alleen maar dat daar het zinnetje staat.
Durf het overgebleven antwoord te kiezen. Als je de rest hebt weggestreept, moet het overgebleven antwoord goed zijn, ook al weet je de precieze betekenis niet. (Zijn de woorden die je niet weet soms synoniemen van de woorden in de tekst? )
Vaak is je eerste keus de beste!
Kijk naar de bron en voor wie is de tekst geschreven denk je?
ABCD-teksten: stappenplan
Bekijk titel, ondertitel en plaatje. Dit is de introductie.
Lees de vraag, wat wil men weten?. Onderstreep waar je precies in de tekst moet lezen om het antwoord te vinden.
Lees het grondig door.
Kijk naar de antwoorden , 2 vallen er meestal af. Er blijven dan 2 over (vaak tegenovergestelden als groot-klein, lang-kort etc.
Kijk dan:
Welk antwoord komt het meeste voor in de tekst?
Welk antwoord ligt in de grote lijn van de tekst?
Kloppen alle elementen in lange antwoorden?
Open -vragen Stappenplan
Beantwoord altijd in het Nederlands, tenzij anders vermeld (b.v. bij een citaat)
Staat er citeer max. 10 woorden let dan op signaalwoorden en de interpunctie (:; en ,)
Staat er citeer een zin/zinsdeel dan kan je beter de zin citeren voor minder fouten!
Staat er citeer de eerste twee woorden van de zin,dan heb je zeer waarschijnlijk te maken met een lange zin!
Staat er citeer de eerste 2 en laatste 2 woorden van de passage. Dan zijn het dus meerdere zinnen.
Lückentexte:
Titel, ondertitel,plaatje bekijken voor intro.
Lees nauwkeurig de zin voor het gat, maar ook de zin erna (eventueel de alinea aflezen)
De mogelijke antwoorden: Vaak zijn het signaalwoorden. Dan kijk je dus naar het verband tussen alinea's, hoe verhouden ze zich tot elkaar.Lees je voor het gat iets negatiefs en erna juist iets positiefs, dan moet je het signaalwoord kiezen dat een tegenstelling uitdrukt b.v. trotzdem, of aber of sondern enz.
Een handige manier is even in een paar woorden de kern van de alineas noteren en dan bekijken hoe zich dat tot elkaar verhoudt.
Met wat voor woordsoort heb je te maken? een zelfstandig naamwoord? (heeft dan dus een hoofdletter,) wat voor geslacht heeft het? (leerwerk: alle woorden op een e, ung, schaft, heit , keit, ion zijn bijvoorbeeld vrouwelijk) Of is het een bijvoeglijk naamwoord of een werkwoord?
Als je twee antwoorden ziet staan die tegenovergesteld zijn kies dan een van deze twee!
A. dik
B. groot
C. dun
D.mooi
Je kiest dus A of C
Kijk welk antwoord in de grote lijn past
Deel de antwoorden op in positief en negatief.
Ironie:
Ironie is bedekte spot.Je herkent het aan een positief commentaar in een verder negatieve context. Vaak wordt er iets aan de haren bijgetrokken.
Vaak moet je kiezen tussen : sarkastisch, zynisch (beide sterker dan ironie) ,ironisch (licht spottend)
Scan- Texte
Lees de vraag (wat wil men weten)
Lees in de tekst. Zoek bij vetgedrukt, schuingedrukt, hoofdletters, kopjes enz. Waar kan je het antwoord vinden?
Lees het betreffende stukje nauwkeurig.
Kijk bij de antwoorden of geef zelf antwoord.
Scan Texte:
zonder speciale lay-out:lees dan de eerste zin van iedere alinea.
Recensies. de laatste zin van iedere recensie.
Ingezonden brief. Lees de laatste zin van iedere brief.
Scan Texte:
zonder speciale lay-out:lees dan de eerste zin van iedere alinea.
Recensies. de laatste zin van iedere recensie.
Ingezonden brief. Lees de laatste zin van iedere brief.
Woordenboekgebruik
Vaak is het niet nodig de precieze betekenis van een woord te kennen.Het is al genoeg als je b.v. aanvoelt dat het negatief is of positief bedoeld is of instemmend of juist afkeurend.
Je kijkt natuurlijk eerst of het op het Nederlands of op een andere taal lijkt en checkt de context.
Zorg dat je je woordenboek goed snapt en er mee geoefend hebt.Het liefst een samengesteld woordenboek, geen simpel woordenboek In een beter woordenboek staan namelijk ook allerlei voorbeeldzinnen ,uitdrukkingen . Bij een uitdrukking zoek je altijd het eerste zelfstandige naamwoord op. Er zit meestal een grammaticaoverzicht in met info over de geslachten (nodig bij verwijsvragen, zoek uit welke afkortingen er in jouw woordenboek worden gebruik) of een lijst van sterke werkwoorden. Handig als je een voltoois deelwoord moet opzoeken nachgeschlagen bijvoorbeeld. Dan moet je natuurlijk bij het hele werkwoord kijken en soms kan de lijst dus helpen het hele werkwoord te herkennen : nachschlagen in dit geval. Of iets staat in het meervoud, dan moet je natuurlijk de enkelvoud-vorm opzoeken.
Je moet sowieso goed kijken met wat voor woordsoort je te maken hebt.Een vervoegd werkwoord vind je niet letterlijk,maar je zoekt onder de infinitief (hele werkwoord) Bij samenstellingen moet je de losse woordjes opzoeken.
Woorden hebben vaak verschillende betekenissen, dus kies niet de eerste de beste!