Geschiedenis powerpoint staatsinrichting vanaf 1813.pptx

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 4

Geschiedenis
examentraining

A. Staatsinrichting van Nederland

Onderdelen mondeling examen

• Staatsinrichting van Nederland (vanaf 1813)

• De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

• Het Interbellum (1919-1939)

• De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

• Europa en de wereld (1945-1989)

• De nieuwe wereldorde (1990-2001)

Republiek en monarchie

Staatsinrichting = manier waarop het land wordt bestuurd

• Veranderd van een republiek naar een monarchie

  • Republiek = de macht is verdeeld over meerdere personen

  • Monarchie = de macht ligt bij één persoon (koning of koningin)

• Nederland is sinds 1813 een monarchie

  • 1840: koning Willem II aan het roer (besliste alles zelf, bevolking had weinig in te brengen)

Een nieuwe grondwet

• Rond 1848 heerste er onrust onder de bevolking (ze wilden inspraak)

• Koning Willem II werd bang voor revoluties

• Hij gaf opdracht tot een liberale grondwet

Thorbecke

• Stelde de grondwet op (1848)

  • Parlement meer zeggenschap

  • Ministers moeten verantwoording afleggen (aan de 1e en 2e kamer)

Constitutie

Constitutie = manier waarop de staat is ingericht

• Nederland bleef een monarchie, maar mét grondwet = constitutionele monarchie

• Koning is onschendbaar

  • Ministers zijn verantwoordelijk voor politieke besluiten (ministeriële verantwoordelijkheid)

Tegenwoordig: de koning heeft weinig politieke macht, alleen politieke invloed

1849: Willem II wordt opgevolgd door Willem III

Regeerperiodes Willem II en III

• Willem II

  • 1840-1849

  • Grondwetsherziening 1848

  • Conservatief

• Willem III

  • 1849-1890

  • Conflicten met het parlement

Kiesrecht

• 1848: censuskiesrecht (alleen rijke mannen mochten stemmen, afhankelijk van de belasting die mensen betalen)

• 1917: algemeen kiesrecht voor mannen + passief kiesrecht voor vrouwen

• 1919: vrouwen kregen ook actief kiesrecht

Actief kiesrecht = recht om te mogen stemmen

Passief kiesrecht = recht om je verkiesbaar op te stellen

Kiesrecht

Districtenstelsel (1848-1917) = Nederland was verdeeld in districten. Je mag alleen stemmen
op iemand uit je eigen district. De winnaar van elk district komt in de Tweede Kamer.

Stelsel van evenredige vertegenwoordiging (vanaf 1917) = het aantal zetels dat een partij krijgt is evenredig aan het aantal stemmen dat zij ontvangt.

Parlement en regering

19e eeuw:

• Parlement bestond uit gekozen individuen die samenwerkten als ze over zaken dezelfde opvatting hadden

• Later in de 19e eeuw ontstonden politieke partijen omdat er toen meerdere kwesties (problemen) opgelost moesten worden

De kwesties (problemen):

• Sociale kwestie (= armoedeprobleem)

• Schoolstrijd (= strijd voor financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs)

• Kiesrechtkwestie (= vraag wie mee mochten doen aan de verkiezingen)

Parlement en regering

• Parlement = Eerste en Tweede Kamer

• Regering = Ministers en Koning (staatshoofd)

• Coalitie = samenwerking van de regerende partijen

• Oppositie = de politieke partijen die niet in de regering zitten

• Kabinet = Ministers en staatssecretarissen (voeren taken van de ministers uit)

Ministers komen uit de partijen die in de coalitie zitten. Zij maken het regeerakkoord

Parlementaire democratie = democratie waarbij de bevolking wordt vertegenwoordigd door het parlement dat door het volk is gekozen

Dus: het volk kiest -> parlement beslist -> regering voert uit

Parlement en regering

Taken van Eerste en Tweede Kamer

Eerste taak = het controleren van de regering en zorgen voor goede wetgeving

Voor het controleren hebben ze de volgende rechten:

• Recht van budget

• Recht van interpellatie

• Recht van enquête

Taken van Eerste en Tweede Kamer

Tweede taak = maken en goedkeuren van wetten

Rechten van Tweede Kamer

De Tweede Kamer heeft twee rechten die de Eerste Kamer niet heeft:

• Recht van amendement

• Recht van initiatief

Scheiding van machten

De grondwet van Thorbecke zorgde ook voor een scheiding van machten (Trias Politica)

1. Wetgevende macht (Parlement + Regering) = bedenken van wetten

2. Uitvoerende macht (Regering) = uitvoeren van wetten

3. Rechterlijke macht (Rechters) = controleren of wetten worden nageleefd

Voorkomen dat de macht bij één persoon of één kleine groep ligt - het houdt elkaar in balans

Politieke stromingen - 19e en 20e eeuw

Politieke stromingen - 19e en 20e eeuw

Politieke stromingen - 19e en 20e eeuw

Eerste Feministische Golf

Eerste Feministische Golf

• 1870 - 1920

• Emancipatie voor vrouwen

• Kiesrecht

• Toegang tot onderwijs

• Aletta Jacobs: eerste vrouwelijke arts

• Wilhelmina Drucker: oprichter van de Vrije Vrouwen Vereniging (VVV) in 1889, wilde vooral kiesrecht verwerven

Samenvatting stromingen

• Liberalisme = vrijheid, weinig overheid

• Confessionalisme = geloof centraal

• Socialisme = opkomen voor zwakkeren

• Feminisme = opkomen voor vrouwen

Staatshoofden van Nederland

Klassieke en sociale grondrechten

• Klassieke grondrechten = beschermen tegen de overheid

  • Vrijheid van …

  • Voorbeelden: godsdienst, meningsuiting, drukpers, vereniging, onderwijs

• Sociale grondrechten (sinds 1983) = bescherming door de overheid (voor een menswaardig bestaan)

  • Recht op …

  • Voorbeelden: bestaanszekerheid, onderwijs, gezondheidszorg, woongelegenheid, werk, rechtsbijstand

Referendum

Referendum = de overheid legt een vraag voor aan burgers, waar burgers hun mening over mogen geven

• Grotere invloed van het volk op de politiek

• Kloof tussen bevolking en politiek kleiner

• Kost wel veel tijd en geld

Industrialisatie en sociale kwestie

Industrialisatie = er werden rond 1900 veel fabrieken gebouwd

De opkomst werd versterkt door:

• Betere infrastructuur (treinnetwerk, uitbreiding kanalen, snelwegen)

• Uitvindingen (elektriciteit, machines)

• Migratie (groeiende vraag naar arbeiders in fabrieken, verstedelijking)
  
  Nederland ging van een samenleving gericht op het platteland naar een industriële samenleving

Industrialisatie en sociale kwestie

De welvaart steeg, maar de omstandigheden waren niet goed

• Lage lonen

• Lange werkdagen

• Ongeschoolde arbeiders, die makkelijk te vervangen waren

• Arbeiders waren niet mobiel, bleven in de geboorteplaats

• Vrouwen en kinderen waren gedwongen om mee te werken

• Geen wetgeving om positie van arbeiders te beschermen

• Slechte leefomstandigheden

Industrialisatie en sociale kwestie

De overheid werd steeds meer bewust dat zij iets moesten doen

aan de slechte omstandigheden

• Sociale wetgeving: arbeiders beschermen

• Einde maken aan de kinderarbeid

• Vakbonden: bevolking kwam in opstand en arbeiders verenigen zich in vakbonden

Verzuiling

Verzuiling = de samenleving is verdeeld in groepen die van gelijke klasse of levensovertuiging zijn

In de 20e eeuw was er veel verzuiling

• Katholieken

• Protestantsen

• Socialisten

• Liberalen

Elke zuil had zijn eigen organisatie (politieke partijen, media, onderwijs, verenigingen, vakbonden)

Vanaf 1965 was er sprake van ontzuiling

Emancipatie

Emancipatie = streven naar gelijke rechten door een groep die in een achtergestelde positie zit.

Bijvoorbeeld: vrouwenemancipatie

• Vrouwen werden rond 1900 steeds bewuster van de achtergestelde positie

• Wilden zich ook zo organiseren zoals arbeiders in vakbonden

• Feminisme

  • 1907: Wet op de arbeidsovereenkomst = vrouwen hadden recht op eigen verdiende geld

Schoolstrijd

Bijzondere scholen = scholen op basis van geloof

Openbare scholen = georganiseerd door de staat, neutraal

Schoolstrijd = de strijd over de financiële gelijkstelling van het openbaar onderwijs en bijzonder onderwijs

Pacificatie van 1917

Einde van bepaalde kwesties (problemen)

• Einde aan de schoolstrijd (financiële gelijkstelling)

• Algemeen kiesrecht voor mannen, passief kiesrecht voor vrouwen

• Stelsel van evenredige vertegenwoordiging, in plaats van districtenstelsel