§3.2 De crisis van de jaren 1930
H3: Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in NL
§3.2 De crisis van de jaren 1930
H3: Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in NL
Aanloop naar toetsweek
Leerdoelen
Wat weet je nog?
Klassikale uitleg
Maken opdrachten
Terugblik
Planning
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
A
Gevolgen van de economische crisis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe de crisis van 1929 in de VS leidde tot armoede in Nederland.
Begrippen:
economische crisis
B
Wat deed de regering?
Leerdoel:
Je kunt drie maatregelen noemen die de Nederlandse regering nam vanwege de crisis.
C
Onrust in de samenleving
Leerdoel:
Je kunt, met behulp van voorbeelden, uitleggen dat er ontevredenheid was over hoe de regering reageerde op de crisis.
steunverlening
werkverschaffing
aanpassingspolitiek
Plan van de Arbeid
Jordaanoproer
Welke politieke stroming past bij de uitleg?
Politieke groep die vindt dat ieder mens zoveel mogelijk vrijheid moet hebben.
Politieke stroming die het verschil tussen arm en rijk wil verkleinen door sociale wetten.
Politieke groep waarbij mensen hun ideeën over politiek, onderwijs, etc. baseren op hun godsdienst.
Liberalen
Socialisten
Confessionelen
Leg in je eigen woorden uit: economische crisis
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
A
Gevolgen van de economische crisis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe de crisis van 1929 in de VS leidde tot armoede in Nederland.
1929: Grote economische crisis in de VS (Beurskrach).
⮕ Oorzaak: massale verkoop van aandelen, hierdoor worden de aandelen niks meer waard.
⮕ Gevolg: Amerika eiste leningen terug en kocht minder buitenlandse producten. De hele wereld werd getroffen.
⮕ Zo ook NL, als handelsland (exportland).
Fabrieken moesten sluiten veel werklozen (1930: 100.000 en in 1936: 500.000 mensen).
Geen uitkering dus armoede!
- Lid vakbond: ontving je een kleine vergoeding.
- Geld vragen bij kerk, familie of de gemeente.
Een werkloze man is wanhopig op zoek naar werk (rond 1935).
Het Rotterdamsch Crisis Comité collecteert. Het comité roept rijke burgers op om geld te geven voor de slachtoffers van de crisis.
(Foto uit 1930-1939)
Wat is de directe aanleiding tot de economische crisis van 1929?
Er ontstaat paniek op de beurs: mensen verkopen hun aandelen
Fabrieken hebben een te grote voorraad
Mensen kopen spullen op afbetaling
Zijn de volgende onderdelen een oorzaak of gevolg van de economische crisis in Nederland?
Gevolg
Oorzaak
Economische crisis in Amerika
werkverschaffing
Steunverlening
Minder export van producten
Bezuinigen op salarissen
Banken in Amerika gaan failliet
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
B
Wat deed de regering?
Leerdoel:
Je kunt drie maatregelen noemen die de Nederlandse regering nam vanwege de crisis.
Vanaf 1929 steeg de werkloosheid snel.
- Hendrik Colijn (1933-1939 minister-president van NL), leider van de confessionele politieke partij (ARP).
Regering moest iets doen tegen de werkloosheid en nam drie maatregelen:
1) Steunuitkering (vanaf 1931):
Vanuit de overheid is er nauwelijks steun: alleen werklozen tussen 21 en 60 jaar krijgen de steunuitkering.
* 2 keer per dag stempelen, voorkomen: zwartwerken en fraude
Werklozen in de rij in een stempelkantoor in Amsterdam (rond 1933).
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
B
Wat deed de regering?
2) Werkverschaffing
Werklozen gingen tijdelijk werken voor de regering in ruil voor een laag loon.
Werkverschaffingsprojecten, zoals: het aanleggen van het Amsterdams Bos en de Afsluitdijk.
⮕ Bij weigering, verloor je je uitkering.
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
B
Wat deed de regering?
De steun is vaak te laag, daarom moeten mensen ook andere hulp krijgen:
⮕ Bijv. kleding, maar daar staat wél een stempel in: iedereen kan dat zien.
⮕ Je hoeft geen rijwielbelasting te betalen, maar ook dát kan iedereen zien: er is een gat geboord in het belastingplaatje.
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
B
Wat deed de regering?
3. Aanpassingspolitiek
Colijn besluit dat er minder uitgaven moeten zijn, omdat er minder inkomsten zijn: NL moet zich aanpassen = bezuinigen!
⮕ Bijv. lonen van ambtenaren en bij de werkverschaffing gaan omlaag, net als de steunuitkering. Het maakt de problemen alleen maar groter...
Zo ziet Colijn zich graag: de leider die Nederland door de storm (crisis) heen stuurt...
Koppel het begrip aan de juiste afbeelding
Stempelen
Beurskrach
Werkverschaffing
Aanpassings-
politiek
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
C
Onrust in de samenleving
Aanpassingspolitiek loste probleem niet op: meer werkloosheid.
⮕ Regering kreeg veel kritiek van burgers.
Plan van de Arbeid (1935):
Plan van de socialisten waarin stond dat de overheid geld moest uitgeven om banen te scheppen en de economie te verbeteren.
⮕ Probleem: socialisten hadden geen meerderheid in het parlement, dus plan ging niet door.
Wat kregen socialisten wel?
Steunverlening.
⮕ Schaamte & vernederend.
Leerdoel:
Je kunt, met behulp van voorbeelden, uitleggen dat er ontevredenheid was over hoe de regering reageerde op de crisis.
§3.2
De crisis van de jaren 1930
BASIS
C
Onrust in de samenleving
Steeds vaker ontstonden er protesten:
1931: staking van textielarbeiders in Twente tegen loonsverlaging (5%).
1932: Amsterdam: staking tegen huurverhoging en loonsverlaging. Huurders werden uit hun huizen gezet.
1934: Jordaanoproer: de verlaging van de steun én de verhoging van de huur zorgen voor rellen in de Amsterdamse wijk De Jordaan. Zes mensen komen om het leven.
⮕ Resultaat: de regering deed steunverlaging omlaag.
Politie en leger grijpen in in de Amsterdamse Jordaan. De straat is opgebroken door boze opstandelingen.
(Foto uit 1934.)
§3.2
TERUGBLIK: Werk de leerdoelen uit in je schrift!
BASIS
A
Gevolgen van de economische crisis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe de crisis van 1929 in de VS leidde tot armoede in Nederland.
Begrippen:
economische crisis
B
Wat deed de regering?
Leerdoel:
Je kunt drie maatregelen noemen die de Nederlandse regering nam vanwege de crisis.
C
Onrust in de samenleving
Leerdoel:
Je kunt, met behulp van voorbeelden, uitleggen dat er ontevredenheid was over hoe de regering reageerde op de crisis.
steunverlening
werkverschaffing
aanpassingspolitiek
Plan van de Arbeid.
Jordaanoproer