Tekst
Naam van de Trainer
Training
Leerdoelen en succescriteria
School
Datum
Tekst
Naam van de Trainer
Training
Leerdoelen en succescriteria
School
Datum
Deze slide heeft geen instructies
Wat hoop je deze training te leren?
Deze slide heeft geen instructies
Doelen
Aan het einde van de module:
Kun je uitleggen wat het verschil is tussen een leerdoel en lesdoel
Kun je een goed leerdoel opstellen voor je les
Kun je succescriteria formulieren bij je leerdoel
Kun je samen met leerlingen betekenis geven aan leerdoelen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Inhoud
Waarom?
Wat zijn (goede) leerdoelen?
Wat zijn (goede) succes-criteria?
Afsluiting
Deze slide heeft geen instructies
Waarom leerdoelen? Wat moet het opleveren?
Waarom zou je werken met leerdoelen? Voor wie zijn leerdoelen?
Stem ook af met de school!
Waarom?
Inzicht in wat leerlingen moeten kennen en kunnen
Meer ruimte in het curriculum: keuzes
Meer vrijheid als docent: loskomen van lesmethode
Een betere doorlopende leerlijn onder- en bovenbouw
Kansen voor projecten
Meer eigenaarschap voor leerlingen
Ruimte voor formatief evalueren
Goed om te benoemen: de meerwaarde van leerdoelen is niet eenduidig. Het kán zeker helpen om sturing te geven aan het leren. Het geeft aan waaróm je gaat leren. Het geeft ook docenten sturing in hun curriculum. Wat wil ik bereiken met mijn leerlingen?
Aan de andere kant is alleen een leerdoel niet voldoende. Het zegt vaak (nog) weinig voor leerlingen. Dus hoe je leerdoelen gebruikt is veel belangrijker. En hoe je betekenis geeft aan die leerdoelen ook. Zorg dus voor context. Het starten met een leerdoel is niet per se goed onderwijs. Je kunt ook aan het einde van de les of aan het einde van een periode vertellen (of vragen!) wat leerlingen geleerd hebben.
Beter inzicht in welke kennis en vaardigheden jouw leerlingen moeten opdoen en daardoor ook ruimte om eigen keuzes te maken (leerdoelen)
Meer invloed op vorm van je eigen onderwijs en de keuze van leermaterialen
Meer vrijheid voor de individuele docent
Doorlopende leerlijn onderbouw bovenbouw (backwards design principle)
Meer differentiatie mogelijk in de klas (maatwerk)
Beter toetsen/afsluiten mogelijk / Formatief evalueren
Projectmatig werken wordt eenvoudiger
Voordelen (docent)
Startpunt van het onderwijs
Beter inzicht
Meer invloed
Meer vrijheid
Doorlopende leerlijn
Meer differentiatie/maatwerk
Beter toetsen/afsluiten
Projectmatig werken wordt eenvoudiger
Optionele sheets
Voordelen voor de docent:
Beter inzicht in welke kennis en vaardigheden jouw leerlingen moeten opdoen en daardoor ookruimte om eigen keuzes te maken (leerdoelen)
Meer invloed op vorm van je eigen onderwijs en de keuze van leermaterialen
Meer vrijheid voor de individuele docent
Doorlopende leerlijn onderbouw bovenbouw (backwards design principle)
Meer differentiatie mogelijk in de klas (maatwerk)
Beter toetsen/afsluiten mogelijk / Formatief evalueren
• Projectmatig werken wordt eenvoudiger
Voordelen (leerling)
Een duidelijk beeld wat ze moeten kunnen
Meer eigenaarschap nemen over voor hun eigen leerproces
Beter voorbereiden op toetsmomenten
Ruimte voor eigen leerdoelen om zelf keuzes te maken in hun ontwikkeling
Voordelen voor de leerling:
Leerlingen hebben een duidelijk beeld van welke kennis en vaardigheden ze moeten beheersen
Kunnen meer eigenaarschap nemen over voor hun eigen leerproces
Kunnen zich beter voorbereiden op toetsmomenten via formatief evalueren
Kunnen ook eigen leerdoelen formuleren om zelf keuzes te maken in hun ontwikkeling
Bedenk voor jezelf:
Wat wil je leren?
Als backup, als de eerste vraag weinig oplevert.
Door docenten een persoonlijk leerdoel te laten formuleren, geef je de module voor hen meer betekenis en autonomie.
Van leerstofgericht lesgeven naar leerdoelgericht lesgeven
Dit kun je toevoegen als dat een doel is van de school. Maar mag je weglaten als dat niet per se aansluit bij het 'waarom'.
Wat is het?
Niet de methode, maar de leerdoelen (de inhoud) staan centraal
Keuzes vanuit de school
(zoals brede / 21ste eeuwse vaardigheden)
Afsluiting/toetsing (summatief/formatief)
Onderwijs begint bij leerdoelen; wat wil je leerlingen leren? Waarom sta je voor de klas?
Beklijven van de stof
Als je de methode als uitgangspunt neemt, loop je de kans dat je niet 'duurzaam' aan het lesgeven bent.
Belangrijk is om herhaling in je lessen te bouwen (denk ook aan Wijze Lessen)
Brede vaardigheden
Hoe zorg je ervoor dat leerlingen de vaardigheden leren die ze nodig hebben?
Bijv. onderzoek doen, plannen, informatievaardigheden
Formatieve evaluatie
> hoe ga je toetsen?
> hoe controleer je of leerlingen het hebben gehaald?
> mogen leerlingen falen?
Leerdoelen zijn belangrijk omdat het sturing geeft
Geeft ruimte om keuzes te maken (wat vind je belangrijk?)
Leerdoelen geven mogelijkheden om feedback te geven
Leerdoelen bieden leerlingen perspectief waar ze naar toe werken en waarom.
Soorten leerdoelen
Deze slide heeft geen instructies
Even voorkennis activeren
Deze slide heeft geen instructies
Eindtermen
Kerndoelen
CE
SE
Wettelijke leerdoelen voor bovenbouw VO
Wettelijke leerdoelen onderbouw VO (en PO)
Verantwoordelijkheid voor de school
Landelijke gestandaardiseerde toets
Deze slide heeft geen instructies
Soorten
Vastgestelde eisen (ERK / eindtermen / kerndoelen)
Leerdoelen
(bijv. vanuit de vaksectie, school of de methode)
Lesdoelen
Succescriteria
Lange termijn leerdoelen (over leerjaren heen, abstract, overkoepelend)
Kortere termijn leerdoelen (bijv. lessenseries)
Lesdoelen (wat je wilt bereiken in één les)
Succescriteria
Bron: https://oabdekkers.nl/2019/03/05/formuleren-van-leerdoelen/
Leerdoel
vs.
Lesdoel
Voor Haagse Onderwijs Academie: Wie kan het verschil nu tussen een leerdoel en een lesdoel uitleggen?
Generieke leerdoelen
vs.
Specifieke leerdoelen
Bij voorkeur generaliseer je leerdoelen zodat ze groei inzichtelijk maken op de lange termijn. Dat zijn dus generieke leerdoelen. Voor de lessen kleur je die in met onderwijsinhoud.
Voorbeelden
Generiek: Ik kan contact maken met verschillende klanten voor het signaleren van gezondheids- en welzijnssignalen.
Onderwerpspecifiek: Ik kan contact maken met meewerkende cliënten en diens enkelvoudige gezondheids-/welzijnssignalen ontdekken.
Generiek: Ik kan een analyse maken van de oorzaken en gevolgen van een historische gebeurtenis.
Onderwerpspecifiek: Ik kan oorzaken en gevolgen beschrijven van de Beeldenstorm.
Leerdoelen
Deze slide heeft geen instructies
Een paar voorbeelden
Wat vind jij goede leerdoelen? En waarom?
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Paragraaf 2 t/m 6 van hoofdstuk 5.
Je leert over de stelling van Pythagoras.
Je moet met enkele voorbeelden kunnen uitleggen dat de Sovjet-Unie en nazi-Duitsland totalitaire dictaturen waren.
Ik kan (in het Frans) iets kopen of bestellen en naar de prijs vragen.
De kandidaat kan de relatie tussen de bouw van hart en bloedvaten en hun functie beschrijven en de relatie tussen de bouw en werking uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Handvatten
Formuleer leerdoelen:
als wát je wilt bereiken (en niet hoe)
als te bereiken doelen en niet als leeractiviteiten
die passen bij jouw/jullie visie op onderwijs
die gekoppeld zijn aan de essentie van je vak
die een kwaliteitsindicatie geven
in begrijpelijke taal
Onderwijs begint bij leerdoelen; wat wil je leerlingen leren? Waarom sta je voor de klas?
Beklijven van de stof
Als je de methode als uitgangspunt neemt, loop je de kans dat je niet 'duurzaam' aan het lesgeven bent.
Belangrijk is om herhaling in je lessen te bouwen (denk ook aan Wijze Lessen)
Brede vaardigheden
Hoe zorg je ervoor dat leerlingen de vaardigheden leren die ze nodig hebben?
Bijv. onderzoek doen, plannen, informatievaardigheden
Formatieve evaluatie
> hoe ga je toetsen?
> hoe controleer je of leerlingen het hebben gehaald?
> mogen leerlingen falen?
Concreet
Start met 'ik kan' of 'je kunt'
Plaats vakinhoud in het leerdoel
Gebruik handelings-werkwoorden
Hanteer een meetbare norm
Onderzoek haalt dit een beetje onderuit. Zie ook: https://www.youtube.com/watch?v=PRX1RwxybCs
Leerlingen doen weinig met de handelingswerkwoorden. Ook hier geldt: vooral een handvat voor jou als docent. Op werk niveau wil je dat leerlingen de stof verwerken. En hoe kun je dat toetsen? Met andere woorden: wat verwacht je van leerlingen?
Dus niet:
Je kent de onderdelen van een vulkaan
Deze slide heeft geen instructies
Maar wel:
Ik kan de onderdelen van een vulkaan (zoals benoemd in de begrippenlijst) aanwijzen op een doorsnede van een vulkaan.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Succescriteria
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn succescriteria?
Succescriteria zijn kwaliteitsindicatoren die horen bij een leerdoel. Het vormt dus de standaard waaraan het werk moet voldoen. Succescriteria geven aan waar je staat, en helpen in het zetten van de vervolgstap.
Handvatten
Je beschrijft welk gedrag leerlingen moeten laten zien
Je verzamelt voorbeelden van wisselende kwaliteit
Je bespreekt de succescriteria sámen met leerlingen
Vooral handig om een complexer leerdoel of vaardigheid onder te verdelen in succescriteria. Dit geeft aan hoe succes eruit ziet.
Als je leerdoelen te klein zijn, kun je er geen succescriteria bij maken.
Voorbeeld
Leerdoel: Leerlingen schrijven een instructie voor een bekend en onbekend publiek.
Context: een instructie Tuinkers zaaien voor hun medeleerlingen.
Aanvullend voorbeeld (Biologie, schematische tekening maken)
Origineel
Versie 2 (door Felmen)
Welke vind je beter?
En waarom?
Bij voorkeur generaliseer je leerdoelen zodat ze groei inzichtelijk maken op de lange termijn. Dat zijn dus generieke leerdoelen. Voor de lessen kleur je die in met onderwijsinhoud.
Voorbeelden
Generiek: Ik kan contact maken met verschillende klanten voor het signaleren van gezondheids- en welzijnssignalen.
Onderwerpspecifiek: Ik kan contact maken met meewerkende cliënten en diens enkelvoudige gezondheids-/welzijnssignalen ontdekken.
Generiek: Ik kan een analyse maken van de oorzaken en gevolgen van een historische gebeurtenis.
Onderwerpspecifiek: Ik kan oorzaken en gevolgen beschrijven van de Beeldenstorm.
De indeling van de instructie bevat de volgende stappen in deze volgorde: doel, benodigd materiaal en stapsgewijze instructie.
De stappen zijn gemarkeerd met duidelijke tijdsmarkeringen (eerst, daarna);
De opsomming van stappen wordt door middel van inspring-ende bullets zichtbaar gemaakt.
De instructie maakt het mogelijk om de taak/handeling uit te voeren door alle onderdelen van de instructie te beschrijven in de juiste volgorde van tijd/handeling.
De stapsgewijze instructie wordt per stap bondig toegelicht.
De stappen beginnen met geschikte instructiewerkwoorden, geformuleerd in de gebiedende wijs.
De lay-out ondersteunt de leesbaarheid en de verschillende onderdelen van de
instructie.
Deze slide heeft geen instructies
De instructie maakt het mogelijk om de taak/handeling uit te voeren door alle onderdelen van de instructie te beschrijven in de juiste volgorde van tijd/handeling.
De stapsgewijze instructie wordt per stap bondig toegelicht.
De stappen beginnen met geschikte instructiewerkwoorden, geformuleerd in de gebiedende wijs.
De lay-out ondersteunt de leesbaarheid en de verschillende onderdelen van de instructie.
De indeling van de instructie bevat de volgende stappen in deze volgorde: doel, benodigd materiaal en stapsgewijze instructie.
De stappen zijn gemarkeerd met duidelijke tijdsmarkeringen (eerst, daarna);
De opsomming van stappen wordt door middel van inspringende bullets zichtbaar gemaakt.
✅
❌ Te dichtgetimmerd
Uitleg:
In het laatste geval betekent het dat leerlingen die de opsomming markeren met 'stap 1, stap 2 enzovoort', niet aan het criterium voldoen. Dat schiet het doel van een effectieve instructie echter voorbij, omdat het niet zozeer gaat om welke lay-out een leerling precies kiest maar om de ondersteunende functie van de lay-out.
Leerlingen moeten een neus voor kwaliteit ontwikkelen
Bij voorkeur generaliseer je leerdoelen zodat ze groei inzichtelijk maken op de lange termijn. Dat zijn dus generieke leerdoelen. Voor de lessen kleur je die in met onderwijsinhoud.
Voorbeelden
Generiek: Ik kan contact maken met verschillende klanten voor het signaleren van gezondheids- en welzijnssignalen.
Onderwerpspecifiek: Ik kan contact maken met meewerkende cliënten en diens enkelvoudige gezondheids-/welzijnssignalen ontdekken.
Generiek: Ik kan een analyse maken van de oorzaken en gevolgen van een historische gebeurtenis.
Onderwerpspecifiek: Ik kan oorzaken en gevolgen beschrijven van de Beeldenstorm.
Praktijkopdracht
Individueel (10 minuten)
Kies een (complex) leerdoel dat je aankomende weken gaat behandelen
Stel succescriteria op bij dat leerdoel (het hoeft niet helemaal 'af' te zijn!)
In duo's (15 minuten)
Bespreek je leerdoel en bijbehorende succescriteria met een collega (± 5 minuten
Ontvang feedback (±2:30 minuten)
Wissel van rol
Kies een werkvorm die bij jou als trainer past.
Klassikale bespreking van één voorbeeld
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen betekenis geven
DIT IS DE KERN!
Werken met leerdoelen gaat verder dan het leerdoel op het bord zetten. De kern is dat je leerdoelen betekenis geeft. En dat je leerlingen helpt om een neus voor kwaliteit te ontwikkelen.
Indien er een specifieke vraag is: voeg hier voorbeelden toe die aansluiten bij de wensen van de school/vakgroep.
Niet per se beginnen met het leerdoel. Het is wel de basis voor je onderwijs, maar niet per se inspirerend voor leerlingen.
Het helpt om te beginnen met een prikkelende opening, of met de actualiteit. Je kunt het leerdoel later koppelen aan je les of lesactiviteit.
Voorbeeld Nederlands
Kerndoel: De leerling leert zich mondeling en schriftelijk begrijpelijk uit te drukken.
Eindterm: "De kandidaat in een betoog relevante informatie verzamelen en verwerken en deze informatie adequaat presenteren met het oog op doel, publiek, tekstsoort
en conventies voor geschreven taal"
Leerdoel: Ik kan een betoog schrijven over een onderwerp naar keuze voor een bekend publiek.
Lesdoel: ik kan een goede en minder goed betoog herkennen en uitleggen waarom.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld Biologie
Een schematische tekening maken:
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld werkvorm
Verzamel 5 - 10 voorbeelden van uitwerking van een leerdoel
(bijvoorbeeld authentieke voorbeelden van een klas of bedenk ze zelf)
Laat leerlingen in groepjes de voorbeelden op volgorde leggen van slecht naar goed
Laat leerlingen uitleggen waarom ze dat vinden
Bespreek klassikaal de verschillende redenen, dit vormen de succescriteria
Deze slide heeft geen instructies
Werkvorm: hoe moet het níét
Geef zelf een live voorbeeld van hoe het niet moet. Bijvoorbeeld slecht klantcontact
Laat leerlingen opschrijven wat er misgaat
Bespreek klassikaal wat er misgaat en waarom dat een probleem is
Buig de 'hoe moet het niet' om naar 'hoe met het dan wél'
Je kunt ook leerlingen vragen naar ervaringen waarop het helemaal in de soep liep. Dus: wie heeft er ervaring met een spreekbeurt die helemaal in de soep liep. Waardoor kwam dat?
Voorbeeld:
Klantcontact (vmbo, praktijk)
"Ik ben klantvriendelijk en kan nieuwe klanten goed ontvangen"
Laten zien hoe het niet moet: kauwgom in, straattaal, etc.
Dit laat dan goed zien wat slecht klantcontact is. Dit is dan makkelijker door leerlingen te vertalen naar hoe het wél moet.
Voorbeeld Rubric
Rubrics is eigenlijk een verzameling van succescriteria en kan dus goed ingezet worden.
Een rubric is echter niet zaligmakend, integendeel. Het geeft vaak op zichzelf nog onvoldoende informatie. Leerlingen weten namelijk niet precies wat hiermee bedoeld wordt. Zorg daarom dat leerlingen werken met voorbeelden en hierover uitleg krijgen. Daarná kan een rubric goed helpen om feedback te geven, of te ontvangen.
Deze slide heeft geen instructies
Eindopdracht
Deze slide heeft geen instructies
Eindopdracht
Kies een leerdoel (bij voorkeur hetzelfde leerdoel als in de eerdere opdracht)
Scherp de succescriteria aan
(indien nodig)
Voor de volgende bijeenkomst: Bedenk een opdracht waarbij leerlingen zélf succescriteria opstellen
Geef deze les
Kies een werkvorm die bij jou als trainer past.
Feedbacksessie
Koppel (leer-)activiteiten aan het leerdoel
Voer dit uit in de les
Presenteer je bevindingen tijdens de Show & Tell
Kies een werkvorm die bij jou als trainer past.
Waar ga jij mee aan de slag?
Deze slide heeft geen instructies
Verder lezen
Lees dit document van SLO over leerdoelen en succescriteria
Lees dit document over het belang van dialoog met leerlingen over leerdoelen en succescriteria
Blog: Succescriteria bespreken
Boek: 'Feedback in de klas'
Vul dit gerust aan met eigen leestips
Verder leren
Luister deze podcast (afl. 8) over leerdoelen
Luister deze podcast (afl. 15) over Kwaliteitsbesef bijbrengen
Luister deze podcast van A4L over Leerdoelgestuurd onderwijs
Bekijk deze video over Learning objectives (Engels)
Deze slide heeft geen instructies
Bedankt
Deze slide heeft geen instructies