Marlies Klijn
Startcollege
Module didactisch handelen 1
Marlies Klijn
Startcollege
Module didactisch handelen 1
Deze slide heeft geen instructies
Zitten jullie allemaal lekker?
Wat neem je waar?
Waar denk je aan?
Wat ben je je bewust...
Dacht je net na hoe je kleding zit, hoe je t-shirt voelt , hoe het zit om je schouders.
Nam je lijf en hoofd dit dan niet waar?
Als je je 's morgens aankleedt voel en kijk je of alles zit zoals het moet. Daarna worden de continue signalen van je zintuigen tegengehouden, omdat je anders gek zou worden van alle waarnemingen die al je zintuigen voortdurend doen.
En nu, voel je het wel?
Doelen
Je kunt uitleggen:
- wat didactiek is;
- hoe kinderen leren en het brein en geheugen werkt;
- welke principes hier voor het lesgeven uit volgen;
- hoe dit vertaald wordt naar een basisontwerp voor een les;
- hoe de module Didactisch handelen in elkaar zit.
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen
Doelen van de pabo en het onderwijs
Didactiek
Hoe leren kinderen? Hoe werkt het geheugen?
Principes voor het lesgeven
Basismodel goede les
Opzet van module didactisch handelen 1
5 minuten pauze halverwege
Deze slide heeft geen instructies
Slim leren
Nu: focus (mobiel weg en uit!)
Actief beantwoorden van vragen
Veel aantekeningen maken op een slimme manier:
Schriftelijk via mindmaps, begrippen, pijlen, ...
Verwerking thuis:
Uitschrijven/samenvatten van dit college o.b.v. je aantekeningen en deze presentatie
Deze slide heeft geen instructies
Herinneringen
aan de basisschool...
Ogen dicht
Denk eens terug aan je eigen basisschooltijd.
Kun je je nog herinneren dat je trots was op een eigen prestatie, dat een kwartje viel, dat je aan het werk was, dat je aan het leren was?
Wat deed de leerkracht om te zorgen dat jij leerde?
second
Eigen ervaringen en herinneringen naar voren halen
Doel onderwijs?
second
Activeren voorkennis
Doel van onderwijs
Jonge mensen voorbereiden om als ...
- zelfstandige,
- zelfdenkende,
- kritische,
- verantwoordelijke
mensen deel te nemen aan de samenleving
Deze slide heeft geen instructies
Wat moet je als leerkracht allemaal kunnen?
De 3 hoofdbekwaamheden:
pedagogiek
vakkennis
didactiek
Deze slide heeft geen instructies
Pedagogisch bekwaam:
Vakinhoudelijk bekwaam:
(Vak-) Didactisch bekwaam:
Basis: Relatie, veiligheid en plezier creëren tussen jou en het kind en tussen de kinderen
Wat (inhoud): goed boven de kennis en vaardigheden staan die de kinderen moeten leren)
Hoe: effectieve manier van onderwijzen, lesgeven, leeromgeving inrichten voor je kinderen
Bekwaamheden pabo en leraar basisonderwijs
Deze slide heeft geen instructies
Didactiek = Hoe je de inhoud effectief overbrengt op de kinderen
De kunst van het zorgen dat je leerlingen leren
en zich ontwikkelen op het gebied van
kennis, inzicht en vaardigheden.
Oudgriekse woord διδακτικός (didaktikos),
"betreffende instructie" : leren op een fascinerende en intrigerende manier.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe leren kinderen?
2 Kijkvragen:
Welke rol spelen de hersenen?
Wat is belangrijk om te leren?
Deze slide heeft geen instructies
Tot minuut 3 als agenda erbij komt
Filmpje van de hersenstichting die de werking van de hersenen uitlegt.
Oogst van het filmpje
Welke rol spelen de hersenen?
Wat is belangrijk om te leren?
Deze slide heeft geen instructies
Hersenstam
Reptielenbrein
Zintuigen en zenuwbanen
Hersenschors-cortex
Mens
Zoogdier
De hersenen
Basis uitleg verschillende delen hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Primair biologisch
onbewust
uit zichzelf
"afkijken"
Secondair biologisch
gericht instructie
stap voor stap
kost moeite en concentratie
veel herhalen en oefenen
Hoe leert een kind?
Primair is evolutionair veel ouder en vergelijkbaar bij dieren en reptielen. Gaat direct het langetermijn geheugen in zonder/met weinig bewerken. Moet wel waargenomen worden/afkijken.
Voor secundair moet veel geoefend/voorgedaan worden
Biologisch primair leren
second
voorkennis activeren
Biologisch secundair leren: bewust
second
voorkennis activeren
Primair biologisch
kruipen, lopen, praten,
gezichten en omgeving herkennen
Hoe leert een kind?
Secondair biologisch
fietsen, zwemmen
lezen, schrijven, rekenen...
primair reptiepen en zoogdierenbrein/hersenschors
secundair buitenste laag hersenschors, wat mensen onderscheid van zoogdieren
Hoe leert een kind (de mens)?
Deze slide heeft geen instructies
Sensorisch geheugen
- zintuigen
- selectie
- poortwachter
1 Zintuigen nemen omgeving waar
2 Signalen via zenuwbanen naar je sensorisch geheugen
3 Poortwachter selecteert: belangrijk of niet?
Veel wordt tegengehouden, anders werd je gek.
Retina = netvlies, een samenstel van zenuwen die het beeld omvroen tot sugnalen naar de hersenen
Optic nerve is de oogzenuw naar de hersenen
Testje om te laten ervaren dat sommige zaken niet waargenomen zijn en andere wel, terwijl je ogen ze zeker hebben geregistreerd:
De foto hangt achter in de collegezaal, de anderen allemaal rond het podium.
Werking van poortwachter zintuigelijk geheugen
Het zintuiglijke geheugen
zintuigen
zintuigelijk geheugen
aandacht-registreren
poortwachter
Alles wat je ziet, hoort en voelt komt binnen in het zintuiglijke geheugen.
Onderdeel hersenschors.
Niet aan alles wat binnenkomt wordt aandacht geschonken en dringt hierdoor tot het bewustzijn door. Aan veel wat binnenkomt wordt geen aandacht geschonken. Alleen de belangrijke boodschappen worden doorgelaten en gaan naar je korte termijngeheugen. Het zintuiglijke geheugen werkt dus als een soort poortwachter.
pauze
5 minuten
Deze slide heeft geen instructies
Onthoud de volgende cijferreeksen
second
Ervaren dat 5-7 cijfers nog wel gaat, maar 11 cijfers niet
Het korte termijn-/werkgeheugen
in hippocampus/zoogdierenbrein; is klein
5-7 dingen worden opgeslagen
voor ongeveer 30 seconden.
als het “vol” zit dan worden "oudere" dingen weggegooid
Deze slide heeft geen instructies
A - 012345678910
B - 200620072025
C - 149215741945
D - 710694121538
Probeer de volgende rijen van
twaalf cijfers te onthouden:
Ervaren van beperktheid werkgeheugen en winst als nieuwe info aan lange termijngeheugen gekoppeld kan worden
Bedenk bij elke rij of je die makkelijk of moeilijk vond om te onthouden. Waarom?
A - 012345678910
B - 200620072025
C - 149215741945
D - 710694121538
Door koppeling aan lange termijngeheugen makkelijker:
A reeks cijfers
B reeks jaartallen
C historische jaartallen
D koppeling aan lange termijn geheugen moeilijk
Lange termijngeheugen(LTG)
Deze slide heeft geen instructies
Lange termijngeheugen (LTG)
Coderen
opslag obv betekens
verbonden met andere items die eenzelfde betekenis hebben:
een groot netwerk van onderling verbonden associaties.
maken van verbindingen-snelwegen in de hersenschors
Impliciet geheugen (onbewust)
Gewoontes en routines die automatisch gaan doordat je ze vaak gedaan hebt.
Expliciet geheugen (bewust)
Bewuste herinneringen, feiten, kennis, verbanden
(rekenen, lezen enz. het meeste dat je op school leert)
Deze slide heeft geen instructies
Breinvriendelijk
Cognitieve belastingstheorie
Wees prikkelend en vriendelijk voor het geheugen
Dual coding
Twee soorten van coderen:
verbaal
non verbaal
Nieuw woord wordt eerst als beeld en daarna als tekst opgenomen
blz. 85
Allan Paivio
Deze slide heeft geen instructies
Hoe leert het kind?
https://www.hersenfabriek.nl/het-geheugen-hoe-werkt-dat-precies/
Samenvattend vooral in beeld
Hoe leert het kind (de mens)?
Samenvattend in tekst
Wat zegt het gezicht?
emoties
welbevinden
begrijpen
motivatie
gekoppeld aan het brein
Voor het begeleiden van kinderen is het gezicht van kinderen vaak een open boek. Kun je sneller, moet het boeiender, zijn ze gemotiveerd.
Dit zie je aan de gezichten door koppeling van linker en rechterhersenhelft
Breinvriendelijk leren
Wissel uit met je schoudermaat:
Laat studenten zelf bedenken wat de inhoud van dit college voor tips-gouden regels oplevert om les te geven.
Breinvriendelijk leren = effectief
Zorg dat ...
... informatie vanuit het sensomotorisch geheugen door de poortwachter in het werk-geheugen komt
... het werkgeheugen verbinding maakt met het lange termijn heugen:
koppeling met aanwezige kennis door bv voorbeelden
activeren voorkennis
combinatie van woord en beeld
nieuwe kennis effectief wordt opgeslagen:
vertel de lesdoelen vooraf
actieve verwerking
er veel geoefend en herhaald wordt (brede snelwegen maken in de hersenen)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
‘https://eenmeesterinleren.nl/da-model/‘
Deze slide heeft geen instructies
Didactisch model van Gelder in Vakdidactische kijkwijzerbundel
Van Eijkeren geciteerd in Stroo, R. (2023). Vakdidactische kijkwijzerbundel: instrument voor de begeleiding van studenten in hun (vak)didactische ontwikkeling. Hogeschool Leiden
Staat op de boekenlijst, is bij Bookshop te krijgen
Uitlegvideo over het model van Van Gelder voor student, niet tijdens het college laten zien.
Het lesvoorbereidingsformulier (LVF)
Hulpmiddel voor stage
November-dec 1 per dag
vanaf kerst 2 per dag
Bij DH1 stap voor stap
aanleren en oefenen
Te vinden op Brightspace
Deze slide heeft geen instructies
Module didactisch handelen
opzet
docenten
toetsing
stage
Deze slide heeft geen instructies
Hoorcollege
Werkbijeenkomsten
1 LVF: beginsituatie, kerndoelen en leerlijnen
2 Lesdoelen & methodeles 15/19-9
3 LVF: lesopening (start stage)
4 LVF: Kern en directe instructie (EDI)
5 Didactische werkvormen
6 Activerend direct Instructiemodel (ADI)
7 KLassenmanagement 1
8 KLassenmanagement 2, Lesafsluiting en evaluatie
9 Afronding Didactisch handelen 1
Inspiratiebijeenkomsten
Digitale geletterdheid – bordgebruik
Rekenen EDI
Schrijven EDI
Taal ADI
Wereldoriëntatie ADI
TOETS:
Uitvoering januari, deadline toets begin februari
Opzet
Deze slide heeft geen instructies
Docenten
Werkbijeenkomsten Inspiratiebijeenkomsten
Plv1 a Marlies Klijn
Plv1 b Marlies Klijn vakdocenten taal, rekenen,
Plv1 c Ronald Stroo aardrijkskunde, schrijven
Plv1 d Ronald Stroo en digitale geletterdheid
Plv1 e Jeanine Esteje
Plv1 f Jeanine Esteje
Plv1 g Rick de Joode
Plv1 h Rick de Joode
Deze slide heeft geen instructies
Toetsing
Uitvoer in januari (bv in de stageweek)
Inleveren uiterlijk 6 februari 2026
Deze slide heeft geen instructies
Oefenen in de stage
Je oefent stapsgewijs alle onderdelen van LVF tijdens al je stagedagen in nov-dec- jan.
Suggesties:
Lessen en activiteiten voorbereiden via het lesvoorbereidingsformulier: beginsituatie, lesdoelen, opening en kern.
Door methodes bladeren op stage.
Starten met één lesvoorbereidingsformulier per stagedag, na de kerstvakantie minimaal twee voorbereide lessen per stagedag
didactische werkvormen.
Zie 'Handreiking stage' en 'modulebeschrijving' voor planning en suggesties
Deze slide heeft geen instructies
Doelen behaald?
Je kunt uitleggen:
- wat didactiek is;
- hoe kinderen leren en het brein en geheugen werkt;
- welke principes hier voor het lesgeven uit volgen;
- hoe dit vertaald wordt naar een basisontwerp voor een les;
- hoe de module 'Didactisch handelen 1' is opgebouwd.
Deze slide heeft geen instructies
Succes en plezier bij de werkbijeenkomsten!
Marlies klijn.m@hsleiden.nl
Bronnen:
Kirschner P.,Claessens L., & Raaijmkaers S. (2018). Op de schouders van reuzen, inspirerende inzichten uit de cognitieve psychologie voor leerkrachten. Meppel: Ten brink uitgevers. Boek is gratis te downloaden via: https://didactiefonline.nl/artikel/op-de-schouders-van-reuzen#.XTgZhYHNkOc.twitter
Surma T., Vanhoyweghen K., Sluijsman D. Camp C., Muijs D., en Kirschner P. (2019). Wijze lessen, 12 bouwstenen voor effectieve didactiek. Meppel: Ten brink uitgevers,. Boek is gratis te downloaden via: https://thomasmore.be/nl/expertisecentrum-onderwijs-en-leren/wijze-lessen
Stroo R. (2023) Vakdidactische kijkwijzerbundel: instrument voor de begeleiding van studenten in hun (vak)didactische ontwikkeling. Leiden: Hogeschool Leiden.
Beide boeken zijn gratis te downloaden. Staat niet op de boekenlijst, maar zijn ter inspiratie