HC 6 - Didactisch handelen 1



 Marlies Klijn

Startcollege

Module didactisch handelen 1

1 / 54
volgende
Slide 1: Slide
newEditorDidactisch handelenHBOStudiejaar 1

In deze les zitten 54 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



 Marlies Klijn

Startcollege

Module didactisch handelen 1

Deze slide heeft geen instructies






Zitten jullie allemaal lekker?


Wat neem je waar?


Waar denk je aan?


Wat ben je je bewust...






Dacht je net na hoe je kleding zit, hoe je t-shirt voelt , hoe het zit om je schouders.


Nam je lijf en hoofd dit dan niet waar?


Als je je 's morgens aankleedt voel en kijk je of alles zit zoals het moet. Daarna worden de continue signalen van je zintuigen tegengehouden, omdat je anders gek zou worden van alle waarnemingen die al je zintuigen voortdurend doen.

En nu, voel je het wel?



Doelen

Je kunt uitleggen:

 - wat didactiek is;

- hoe kinderen leren en het brein en geheugen werkt;

- welke principes hier voor het lesgeven uit volgen;

- hoe dit vertaald wordt naar een basisontwerp voor een les;


- hoe de module Didactisch handelen in elkaar zit.

Deze slide heeft geen instructies

Wat gaan we doen

  • Doelen van de pabo en het onderwijs

  • Didactiek

  • Hoe leren kinderen? Hoe werkt het geheugen?

  • Principes voor het lesgeven

  • Basismodel goede les

  • Opzet van module didactisch handelen 1



5 minuten pauze halverwege

Deze slide heeft geen instructies

Slim leren


Nu: focus (mobiel weg en uit!)

Actief beantwoorden van vragen

Veel aantekeningen maken op een slimme manier:

Schriftelijk via mindmaps, begrippen, pijlen, ...


Verwerking thuis: 

Uitschrijven/samenvatten van dit college o.b.v. je aantekeningen en deze presentatie



Deze slide heeft geen instructies

Herinneringen 

aan de basisschool...


Ogen dicht


Denk eens terug aan je eigen basisschooltijd.


Kun je je nog herinneren dat je trots was op een eigen prestatie, dat een kwartje viel, dat je aan het werk was, dat je aan het leren was?

Wat deed de leerkracht om te zorgen dat jij leerde?

40

second

Eigen ervaringen en herinneringen naar voren halen

Doel onderwijs?

30

second

Activeren voorkennis

Doel van onderwijs

Jonge mensen voorbereiden om als ...

- zelfstandige, 

- zelfdenkende, 

- kritische, 

- verantwoordelijke 

                             mensen deel te nemen aan de samenleving

Deze slide heeft geen instructies

Wat moet je als leerkracht allemaal kunnen?

De 3 hoofdbekwaamheden:

  • pedagogiek

  • vakkennis

  • didactiek

Deze slide heeft geen instructies


Pedagogisch bekwaam:




Vakinhoudelijk bekwaam:




(Vak-) Didactisch bekwaam:

 

Basis: Relatie, veiligheid en plezier creëren tussen jou en het kind en tussen de kinderen


Wat (inhoud): goed boven de kennis en vaardigheden staan die de kinderen moeten leren)


 Hoe: effectieve manier van onderwijzen, lesgeven, leeromgeving inrichten voor je kinderen 

Bekwaamheden pabo en leraar basisonderwijs

Deze slide heeft geen instructies

Didactiek = Hoe je de inhoud effectief overbrengt op de kinderen


De kunst van het zorgen dat je leerlingen leren 

en zich ontwikkelen op het gebied van

 kennis, inzicht en vaardigheden.



 


 Oudgriekse woord διδακτικός (didaktikos),

 "betreffende instructie" : leren op een fascinerende en intrigerende manier.

Deze slide heeft geen instructies

Hoe leren kinderen?


2 Kijkvragen:


Welke rol spelen de hersenen? 

Wat is belangrijk om te leren?

Deze slide heeft geen instructies

Tot minuut 3 als agenda erbij komt

Oogst van het filmpje



Welke rol spelen de hersenen? 

Wat is belangrijk om te leren?

Deze slide heeft geen instructies



Hersenstam

Reptielenbrein



Zintuigen en zenuwbanen

Hersenschors-cortex

Mens

Zoogdier

De hersenen

Basis uitleg verschillende delen hersenen



Deze slide heeft geen instructies





Primair biologisch

onbewust

uit zichzelf

"afkijken"







Secondair biologisch

gericht instructie

stap voor stap

kost moeite en concentratie

veel herhalen en oefenen


        

Hoe leert een kind?

Primair is evolutionair veel ouder en vergelijkbaar bij dieren en reptielen. Gaat direct het langetermijn geheugen in zonder/met weinig bewerken. Moet wel waargenomen worden/afkijken.


Voor secundair moet veel geoefend/voorgedaan worden

Biologisch primair leren

30

second

voorkennis activeren

Biologisch secundair leren: bewust

30

second

voorkennis activeren




Primair biologisch

kruipen, lopen, praten, 

gezichten en omgeving herkennen


Hoe leert een kind?

Secondair biologisch

fietsen, zwemmen

lezen, schrijven, rekenen...

primair reptiepen en zoogdierenbrein/hersenschors

secundair buitenste laag hersenschors, wat mensen onderscheid van zoogdieren

Hoe leert een kind (de mens)?


Deze slide heeft geen instructies

Sensorisch geheugen

- zintuigen

- selectie

- poortwachter

1 Zintuigen nemen omgeving waar

2 Signalen via zenuwbanen naar je sensorisch geheugen

3 Poortwachter selecteert: belangrijk of niet?


Veel wordt tegengehouden, anders werd je gek.



Retina = netvlies, een samenstel van zenuwen die het beeld omvroen tot sugnalen naar de hersenen


Optic nerve is de oogzenuw naar de hersenen



Testje om te laten ervaren dat sommige zaken niet waargenomen zijn en andere wel, terwijl je ogen ze zeker hebben geregistreerd:

De foto hangt achter in de collegezaal, de anderen allemaal rond het podium.


Werking van poortwachter zintuigelijk geheugen

Het zintuiglijke geheugen

  • zintuigen 

  • zintuigelijk geheugen 

  • aandacht-registreren

  • poortwachter



Alles wat je ziet, hoort en voelt komt binnen in het zintuiglijke geheugen.



 Onderdeel hersenschors.

Niet aan alles wat binnenkomt wordt aandacht geschonken en dringt hierdoor tot het bewustzijn door. Aan veel wat binnenkomt wordt geen aandacht geschonken. Alleen de belangrijke boodschappen worden doorgelaten en gaan naar je korte termijngeheugen. Het zintuiglijke geheugen werkt dus als een soort poortwachter. 


pauze

5 minuten

Deze slide heeft geen instructies

Onthoud de volgende cijferreeksen


20

second

Ervaren dat 5-7 cijfers nog wel gaat, maar 11 cijfers niet

Het korte termijn-/werkgeheugen

  • in hippocampus/zoogdierenbrein; is klein


  • 5-7 dingen worden opgeslagen  

  • voor ongeveer 30 seconden. 

  • als het “vol” zit dan worden "oudere"                                         dingen weggegooid 

Deze slide heeft geen instructies


A - 012345678910


B - 200620072025


C - 149215741945


D - 710694121538

Probeer de volgende rijen van 

twaalf cijfers te onthouden:

Ervaren van beperktheid werkgeheugen en winst als nieuwe info aan lange termijngeheugen gekoppeld kan worden

Bedenk bij elke rij of je die makkelijk of moeilijk vond om te onthouden. Waarom?


A - 012345678910

 B - 200620072025

C - 149215741945

D - 710694121538

Door koppeling aan lange termijngeheugen makkelijker:

A reeks cijfers

B reeks jaartallen

C historische jaartallen


D koppeling aan lange termijn geheugen moeilijk

Lange termijngeheugen(LTG)


Deze slide heeft geen instructies



Lange termijngeheugen (LTG)

Coderen

  • opslag obv betekens

  •  verbonden met andere items die eenzelfde betekenis hebben: 

een groot netwerk van onderling verbonden associaties.

  • maken van verbindingen-snelwegen in de hersenschors


Impliciet geheugen (onbewust)

Gewoontes en routines die automatisch gaan doordat je ze vaak gedaan hebt.


Expliciet geheugen (bewust)

Bewuste herinneringen, feiten, kennis, verbanden 

(rekenen, lezen enz.  het meeste dat je op school leert)


Deze slide heeft geen instructies



Breinvriendelijk


Cognitieve belastingstheorie


Wees prikkelend en vriendelijk voor het geheugen

Dual coding 

Twee soorten van coderen:

  • verbaal  

  • non verbaal



Nieuw woord wordt eerst als beeld en daarna als tekst opgenomen



blz. 85

Allan Paivio

Deze slide heeft geen instructies

Hoe leert het kind?


https://www.hersenfabriek.nl/het-geheugen-hoe-werkt-dat-precies/ 

Samenvattend vooral in beeld

Hoe leert het kind (de mens)?


Samenvattend in tekst

       Wat zegt het gezicht?


emoties

welbevinden

begrijpen

motivatie


gekoppeld aan het brein

Voor het begeleiden van kinderen is het gezicht van kinderen vaak een open boek. Kun je sneller, moet het boeiender, zijn ze gemotiveerd.


Dit zie je aan de gezichten door koppeling van linker en rechterhersenhelft

Breinvriendelijk leren

Wissel uit met je schoudermaat:


Laat studenten zelf bedenken wat de inhoud van dit college voor tips-gouden regels oplevert om les te geven.

Breinvriendelijk leren = effectief

Zorg dat ...

  • ... informatie vanuit het sensomotorisch geheugen door de poortwachter in het werk-geheugen komt

  • ... het werkgeheugen verbinding maakt met het lange termijn heugen: 

  1. koppeling met aanwezige kennis door bv voorbeelden

  2. activeren voorkennis

  3. combinatie van woord en beeld

  • nieuwe kennis effectief wordt opgeslagen: 

  1. vertel de lesdoelen vooraf

  2. actieve verwerking

  • er veel geoefend en herhaald wordt (brede snelwegen maken in de hersenen)




Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies













‘https://eenmeesterinleren.nl/da-model/‘

Deze slide heeft geen instructies

Didactisch model van Gelder in  Vakdidactische kijkwijzerbundel














Van Eijkeren geciteerd in Stroo, R. (2023). Vakdidactische kijkwijzerbundel: instrument voor de begeleiding van studenten in hun (vak)didactische ontwikkeling. Hogeschool Leiden


Staat op de boekenlijst, is bij Bookshop te krijgen

Uitlegvideo over het model van  Van Gelder voor student, niet tijdens het college laten zien.

Het lesvoorbereidingsformulier (LVF)


  1. Hulpmiddel voor stage

  2. November-dec 1 per dag

  3. vanaf kerst 2 per dag

  4. Bij DH1 stap voor stap 

   aanleren en oefenen






Te vinden op Brightspace

Deze slide heeft geen instructies

Module didactisch handelen


  • opzet

  • docenten

  • toetsing

  • stage

Deze slide heeft geen instructies



Hoorcollege                                                                                      


Werkbijeenkomsten

1 LVF: beginsituatie, kerndoelen en leerlijnen

2 Lesdoelen & methodeles                    15/19-9

3 LVF: lesopening   (start stage)                                                                          

4 LVF: Kern en directe instructie (EDI)                                   

5 Didactische werkvormen                                                               

6 Activerend direct Instructiemodel (ADI)

7 KLassenmanagement 1

 8 KLassenmanagement 2, Lesafsluiting en evaluatie

9 Afronding Didactisch handelen 1



Inspiratiebijeenkomsten


  • Digitale geletterdheid – bordgebruik

  • Rekenen EDI

  • Schrijven EDI

  • Taal ADI

  • Wereldoriëntatie ADI


TOETS:

Uitvoering januari, deadline toets begin februari

Opzet

Deze slide heeft geen instructies

Docenten

Werkbijeenkomsten                                          Inspiratiebijeenkomsten

Plv1 a        Marlies Klijn                                           

Plv1 b        Marlies Klijn                                          vakdocenten taal, rekenen,       

Plv1 c        Ronald Stroo                                        aardrijkskunde, schrijven 

Plv1 d        Ronald Stroo                                        en digitale geletterdheid     

Plv1 e        Jeanine Esteje

Plv1 f        Jeanine Esteje

Plv1 g        Rick de Joode

Plv1 h        Rick de Joode

Deze slide heeft geen instructies

Toetsing






Uitvoer in januari (bv in de stageweek)

Inleveren uiterlijk 6 februari 2026

Deze slide heeft geen instructies

Oefenen in de stage


Je oefent stapsgewijs alle onderdelen van LVF tijdens al je stagedagen in nov-dec- jan.


Suggesties:

  • Lessen en activiteiten voorbereiden via het lesvoorbereidingsformulier: beginsituatie, lesdoelen, opening en kern.

  • Door methodes bladeren op stage.

  • Starten met één lesvoorbereidingsformulier per stagedag,  na de kerstvakantie minimaal twee voorbereide lessen per stagedag 

  • didactische werkvormen. 

Zie 'Handreiking stage' en 'modulebeschrijving' voor planning en suggesties

Deze slide heeft geen instructies

Doelen behaald?

Je kunt uitleggen:

 - wat didactiek is;

- hoe kinderen leren en het brein en geheugen werkt;

- welke principes hier voor het lesgeven uit volgen;

- hoe dit vertaald wordt naar een basisontwerp voor een les;


- hoe de module 'Didactisch handelen 1' is opgebouwd.

Deze slide heeft geen instructies

Succes en plezier bij de werkbijeenkomsten!

Marlies      klijn.m@hsleiden.nl






Bronnen:

  • Kirschner P.,Claessens L., & Raaijmkaers S. (2018). Op de schouders van reuzen, inspirerende inzichten uit de              cognitieve psychologie voor leerkrachten. Meppel: Ten brink uitgevers. Boek is gratis te downloaden via: https://didactiefonline.nl/artikel/op-de-schouders-van-reuzen#.XTgZhYHNkOc.twitter 

  • Surma T., Vanhoyweghen K., Sluijsman D. Camp C., Muijs D., en Kirschner P. (2019). Wijze lessen, 12 bouwstenen voor effectieve didactiek. Meppel: Ten brink uitgevers,. Boek is gratis te downloaden via: https://thomasmore.be/nl/expertisecentrum-onderwijs-en-leren/wijze-lessen

  • Stroo R. (2023) Vakdidactische kijkwijzerbundel: instrument voor de begeleiding van studenten in hun (vak)didactische ontwikkeling.  Leiden: Hogeschool Leiden.





Beide boeken zijn gratis te downloaden. Staat niet op de boekenlijst, maar zijn ter inspiratie