8.3 Gedrag

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Welkom bij Biologie

Waarneming en gedrag

• 8.1 Zintuigen

• 8.2 De werking van het oog

• 8.3 Gedrag

• 8.4 Vorming van gedrag

• 8.5 Sociaal gedrag bij dieren

• 8.6 Gedrag bij mensen

• Samenhang: Prairiewoelmuizen zoeken troost

• Examenopgaven

Leerdoelen BS3

8.3.1 Je kunt toelichten wat gedrag is en hoe gedrag is ingedeeld.

8.3.2 Je kunt uitleggen hoe gedrag tot stand komt en dat gedrag het resultaat is van de relatie van een organisme met zijn omgeving.

8.3.3 Je kunt beschrijven wat ethologie inhoudt en een eenvoudig gedragsonderzoek uitvoeren.

Wat is gedrag?

Alle waarneembare activiteiten van mens en dier.

Adequaat gedrag: gedrag dat de overlevingskansen en fitness vergroot.

     

distelvink

In welke van de drie voorgaande video's (plant, kameleon, levend standbeeld) is sprake van gedrag?

A

Alle drie

B

Plant niet, kameleon en standbeeld wel

C

Plant en kameleon niet, standbeeld wel

D

Geen van drieën

Organisatie en vormen van gedrag

Gedragssystemen

• Groep samenhangende handelingen met een gemeenschappelijk doel, bijvoorbeeld voedsel zoeken of voortplanten

• Vaak in een vaste volgorde= gedragsketen

Gedragsketen

- Bestaat uit gedragselementen (handelingen)

- Een reactie op een prikkel, noem je een respons

- Handeling        effect        handelingen = gedragsketen

Gedrags- element

Gedragssysteem:

Handelingen met een gemeenschappelijk doel

Prikkels en motivatie

• Interne prikkels --> prikkels in het lichaam --> homeostase
  

• Externe prikkels -->prikkels uit de omgeving --> zintuigen
  

• Motivatie = bereidheid om bepaalde gedragssystemen uit te voeren.
  
  

• Biologische klok --> Het mechanisme dat ervoor verantwoordelijk is dat veel processen in het lichaam van organismen een bepaald ritme volgen.

Ethologie (=gedragsleer)

• We proberen gedrag te

        kwalificeren (wat doet een dier) - ethogram

        kwantificeren (hoe vaak/hoe lang doet een dier iets) - protocol

• Gedrag moet objectief beschreven worden (zonder persoonlijk waardeoordeel)

Ethogram

Protocol

Waarom is dit adequaat gedrag?

A

Alleen dezelfde soort herkent dit gedrag

B

Een andere soort herkent dit gedrag ook

C

Een andere soort herkent dit gedrag niet

D

Alleen dezelfde soort herkent en reageert op dit gedrag

Huiswerk

Lezen 8.3 en maken op. 29 t/m 36

Verkleuring kameleon

Kameleons veranderen van kleur door het actief aanpassen van nanokristallen in hun huidcellen, die licht anders reflecteren, en door het gebruik van pigmentcellen. Dit dient vooral voor communicatie (stemming, agressie, paring) en temperatuurregeling (donkerder bij kou), en minder voor camouflage. 

Als een kameleon het koud heeft, maakt hij zijn huid donkerder, om zo meer warmte op te nemen. Donkere kleuren absorberen namelijk meer straling. 

Begrippen BS3

Gedrag

Adequaat gedrag

Gedragselementen

Respons

Gedragssysteem

Voedingsgedrag

Voortplantingsgedrag

Externe factoren

Interne factoren

Biologische klok

Stofwisselingsveranderingen

Ethogram

Protocol