Tag der deutschen Sprache: Eten in DACH
Eten in Duitstalige landen
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Eten in Duitstalige landen
Open met het brede thema: eten als ingang naar taal en cultuur in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.
Lesdoel
Ik kan gerechten en eetgewoonten uit Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland herkennen en in eenvoudig Duits vergelijken met Nederland.
Deze slide heeft geen instructies
Welk Duits eten ken je al?
Gebruik dit als activering van voorkennis. Verwachte woorden: bratwurst, schnitzel, brezel, brood, kaas, currywurst, fondue. Vraag eventueel door: uit welk land komt het?
Frühstück
Het Duitse ontbijt bestaat vaak uit:
Brötchen
boter
kaas
worst of ander beleg
marmelade
ei
koffie of thee
Benadruk de woordenschat: das Frühstück, das Brötchen, der Käse, die Wurst, die Marmelade.
Frühstück in Duitsland
Typisch aan het ontbijt in Duitsland:
brood en broodjes zijn belangrijk
hartig beleg komt vaak voor
zoet beleg zoals marmelade is ook gewoon
het ontbijt lijkt deels op Nederland, maar de accenten verschillen
Laat horen dat dit algemene patronen zijn; niet elk gezin eet hetzelfde.
Nederland en Duitsland
Bij het ontbijt zie je verschillen:
in Nederland zijn hagelslag, pindakaas en beschuit herkenbaar
in Duitsland zijn Brötchen, Brezeln en verschillende soorten beleg gebruikelijk
in beide landen komen ook kaas, yoghurt, ei en fruit voor
Koppel hier aan vergelijken in taal: in den Niederlanden / in Deutschland.
Wat is een Brötchen?
Een Brötchen is een broodje.
Het woord hoort bij de basiswoordenschat rond eten. In de Duitse eetcultuur is het een veelvoorkomend onderdeel van het ontbijt.
Wijs eventueel op het verkleinende karakter van -chen, zonder grammaticaal uit te weiden.
Duits brood
Duitsland staat bekend om veel soorten brood.
Belangrijke woorden:
das Brot = brood
das Brötchen = broodje
die Brezel = pretzel
das Vollkornbrot = volkorenbrood
das Roggenbrot = roggebrood
Deze slide heeft geen instructies
Brot ist wichtig
Brood is meer dan alleen eten:
het hoort bij ontbijt en avondeten
het laat zien dat dagelijkse eetcultuur per land verschilt
het verklaart waarom Duitsland vaak met broodvariatie wordt geassocieerd
Maak duidelijk dat brood in Duitsland cultureel een opvallende plaats heeft.
Wat betekent Brötchen?
een broodje
een koekje
een worstje
een pretzel
Sluit aan op slides 2-6 over ontbijt en broodwoordenschat.
Ontbijt en brood in Duitsland
In Duitsland bestaat het ontbijt vaak uit Brötchen. Brood speelt ook later op de dag een rol, bijvoorbeeld bij het Abendessen. Een bekende zoute broodsoort is de Brezel.
Controleer of leerlingen ontbijtwoordenschat koppelen aan cultuur: brood is niet alleen een product, maar ook een zichtbaar deel van de eetcultuur.
Middag of avond?
Een belangrijk cultuurverschil zit in de verdeling van maaltijden.
Traditioneel geldt vaak:
in Duitsland is Mittagessen de warme hoofdmaaltijd
Abendessen of Abendbrot is vaak brood met beleg
in Nederland is de warme hoofdmaaltijd vaker in de avond
Gebruik hier consequent de termen Mittagessen en Abendessen.
Eetgewoonten verschillen
Eetgewoonten gaan niet alleen over gerechten, maar ook over wanneer je iets eet.
Zo kan hetzelfde soort eten in verschillende landen op een ander moment van de dag normaal zijn.
Leg uit dat tradities veranderen en dat moderne gezinnen hiervan kunnen afwijken.
Duitsland en Nederland
Samengevat:
Nederland: vaak warm in de avond
Duitsland: traditioneel vaak warm in de middag
brood speelt in beide landen een rol
in Duitsland is die broodcultuur extra zichtbaar
Deze slide heeft geen instructies
Wat eet jij thuis meestal warm?
tussen de middag
's avonds
dat verschilt
Deze slide heeft geen instructies
Wat is traditioneel vaak de warme hoofdmaaltijd in Duitsland?
das Frühstück
das Abendbrot
das Mittagessen
die Marmelade
Distractors komen uit de omliggende slides: ontbijt, avondbrood en ontbijtwoordenschat.
Noem één verschil tussen Nederland en Duitsland.
Bespreek verschillen in tijdstip van warm eten. Goede antwoorden noemen meestal: in Nederland vaak 's avonds warm; in Duitsland traditioneel vaker 's middags warm; gewoontes kunnen per gezin verschillen.
Typische gerechten uit Duitsland
Bekende voorbeelden zijn:
Brezel
Bratwurst
Currywurst
Kartoffelsalat
Schnitzel
Schwarzwälder Kirschtorte
Laat leerlingen zien dat 'Duits eten' niet één gerecht is, maar een verzameling herkenbare gerechten.
Currywurst
Currywurst is een worst met een saus van tomaat of ketchup en curry.
Het gerecht is vooral bekend als streetfood en hoort eerder bij een Imbiss dan bij een chique restaurant.
Koppel hier woordenschat aan cultuur: der Imbiss, streetfood, typisch Duits gerecht.
Straateten en dagelijks eten
Currywurst laat zien dat eetcultuur ook gaat over waar je eet.
Niet elk bekend gerecht is een feestgerecht; sommige gerechten horen juist bij snel, alledaags eten.
Goed moment om 'bekend' niet gelijk te stellen aan 'dagelijks voor iedereen' te bespreken.
Waar eet je currywurst meestal?
in een bakkerij
bij een imbiss
in een klaslokaal
in een paleis
Toetst het onderscheid tussen streetfood en chique eten uit slides 11-13.
Typische Duitse gerechten
Een Currywurst is een worst met currysaus. Je eet dit gerecht vaak bij een Imbiss. Een Kartoffelsalat is geen worst, maar een bijgerecht met aardappel.
Laat leerlingen precies letten op gerecht, context en soort eten.
Oostenrijk
Bekende gerechten uit Oostenrijk:
Wiener Schnitzel
Apfelstrudel
Kaiserschmarrn
Sachertorte
Deze gerechten maken duidelijk dat de Duitstalige wereld uit meerdere eetculturen bestaat.
Benadruk dat Wiener Schnitzel oorspronkelijk bij Oostenrijk hoort, niet bij Duitsland.
Kaiserschmarrn en Sachertorte
Twee opvallende Oostenrijkse voorbeelden:
Kaiserschmarrn: een luchtig pannenkoekgerecht in stukjes
Sachertorte: beroemde chocoladetaart
Zo zie je dat zoete gerechten ook cultureel herkenbaar kunnen zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Zwitserland
Bekende gerechten uit Zwitserland:
Käsefondue
Raclette
Rösti
Birchermüesli
Vooral kaasgerechten spelen een opvallende rol in het Zwitserse beeld.
Laat de uitspraak en spelling van Käsefondue, Raclette en Rösti duidelijk zien.
Fondue
Bij fondue eet je warme gesmolten kaas waarin brood wordt gedoopt.
Dit gerecht is sterk verbonden met de Zwitserse eetcultuur en is daardoor snel herkenbaar.
Gebruik fondue als duidelijk voorbeeld van een gerecht dat leerlingen vaak al kennen.
Drie landen, drie eetculturen
Een eerste overzicht:
Duitsland: Brezel, Bratwurst, Currywurst, Kartoffelsalat
Oostenrijk: Wiener Schnitzel, Kaiserschmarrn, Sachertorte, Apfelstrudel
Zwitserland: Fondue, Raclette, Rösti, Birchermüesli
Deze slide bundelt de kernvoorbeelden uit de drie landen.
Vergelijken met Nederland
Bij vergelijking met Nederland vallen op:
het moment van de warme maaltijd
het belang van brood
verschillen in typisch beleg
de zichtbare rol van worst en regionale gerechten
Bereid hier de overstap voor naar taalproductie en vergelijkingszinnen.
Waarom zijn er verschillen?
Verschillen tussen eetculturen kunnen samenhangen met:
geschiedenis
klimaat
landbouw
beschikbare producten
regio
tradities
Daarom is 'zo eten Duitsers' altijd een vereenvoudiging.
Belangrijk nuancepunt: binnen Duitsland bestaan ook regionale en familiale verschillen.
Uit welk land komt Wiener Schnitzel oorspronkelijk?
Duitsland
Zwitserland
Nederland
Oostenrijk
Belangrijke misconceptie: leerlingen koppelen schnitzel snel aan Duitsland.
Drie landen, drie eetculturen
In Oostenrijk hoort Sachertorte bij de bekende gerechten. Fondue past juist bij Zwitserland. In Duitsland denk je sneller aan Bratwurst of Brezel.
Bundelt de kernvoorbeelden uit slides 14-20 en dwingt tot land-gerechtkoppeling.
Waarom verschillen eetculturen tussen landen?
Bespreek oorzaken die op slide 20 staan: geschiedenis, klimaat, landbouw, beschikbare producten, regio en tradities. Benadruk dat generalisaties vereenvoudigingen zijn.
Woordenschat over eten
Belangrijke woorden:
der Geschmack = de smaak
lecker = lekker
süß = zoet
sauer = zuur
die Mahlzeit = de maaltijd
Laat leerlingen de woorden hardop herhalen; focus op bruikbare woordenschat voor beschrijven en vergelijken.
Met woorden beschrijven
Met deze woorden kun je eten beschrijven:
lecker
süß
sauer
interessant
Zo ga je van alleen herkennen naar iets zeggen in het Duits.
Verbind woordenschat aan functie: niet losse woorden leren, maar gebruiken om gerechten te beschrijven.
Zinsbouw in het Duits
Voorbeelden van correcte zinnen:
In Deutschland isst man viel Brot.
Ich esse gerne Schnitzel.
Fondue ist typisch für die Schweiz.
Let op de woordvolgorde in eenvoudige mededelende zinnen.
Benadruk de positie van het werkwoord en vaste combinaties zoals typisch für.
Vergelijkingen maken
Handige beginstukken voor vergelijkingen:
In den Niederlanden ...
In Deutschland ...
Anders als in den Niederlanden ...
... ist typisch für ...
Met zulke structuren kun je culturele verschillen helder formuleren.
Houd het eenvoudig en productief: leerlingen hoeven nog geen complexe grammatica te beheersen.
Samenvatting
Na deze les kun je herkennen dat:
Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland eigen gerechten hebben
eetgewoonten ook over tijdstippen en tradities gaan
Nederland en Duitsland overeenkomsten én verschillen hebben
je daarover eenvoudige Duitse zinnen kunt maken
Laat de les landen bij cultuur én taalproductie, niet alleen bij feitjes.
Wat betekent das Wort Geschmack?
de maaltijd
de smaak
het ontbijt
de keuken
Sluit aan op de woordenschat op slide 21.
Duitse zinnen maken
In Deutschland isst man viel Brot. Ich esse gerne Schnitzel. Fondue ist typisch für die Schweiz.
Echoot precies de voorbeeldzinnen van slides 23-24, zodat woordvolgorde en vaste combinaties blijven hangen.
Schrijf één Duitse vergelijking over eten.
Laat leerlingen één eenvoudige vergelijkingszin formuleren met een starter als: In Deutschland..., In den Niederlanden..., Anders als in den Niederlanden.... Let op begrijpelijkheid, niet op perfecte grammatica.
Wat ga jij uit deze les het best onthouden?
Reflectie zonder goed/fout. Laat leerlingen iets concreets noemen uit Duitsland, Oostenrijk of Zwitserland.
Wat hielp jou vandaag het meest bij het leren?
Reflectie op leerproces. Mogelijke antwoorden: woordenschat, vergelijking met Nederland, voorbeelden van gerechten, de overzichtsslide, de quizvragen.
Wat vond jij vandaag nog lastig?
Reflectie op moeilijkheden. Denk aan uitspraak, spelling, land-gerechtcombinaties of Duitse zinsbouw.
Begrippenlijst
das Frühstück - het ontbijt
das Brot - het brood
das Brötchen - het broodje
die Brezel - de pretzel
das Mittagessen - de middagmaaltijd
das Abendessen - de avondmaaltijd
das Abendbrot - traditioneel avondeten met brood
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
die Currywurst - worst met currysaus
das Wiener Schnitzel - gepaneerd vleesschotel uit Oostenrijk
das Käsefondue - gesmolten kaas waarin brood wordt gedoopt
der Geschmack - de smaak
lecker - lekker
süß - zoet
sauer - zuur
Deze slide heeft geen instructies
