Cultuur van de Kerk
H9 Dans
Cultuur van de Kerk
H9 Dans
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
1. Je kan uitleggen welke verschillende vormen van theater er waren en hoe deze vanuit de kerk zijn ontstaan.
Je kan uitleggen wat de houding van de kerk ten opzichte van dans was
3. Je kent de verschillen tussen volkse dans en hoofse dans
4. Je kan uitleggen wat de functies zijn van dans in de middeleeuwen
5. Je kunt de ontwikkeling en betekenis van de dodendans (danse macabre) uitleggen
6. Je herkent verschillende middeleeuwse dansen zoals cirkeldans, reidans, hofdans, basse dans, moresca
7. Je weet hoe troubadours en dansnotatie een rol spelen bij de verspreiding van dans
Deze slide heeft geen instructies
De houding van de kerk ten opzichte van dans was negatief. Beredeneer van uit een middeleeuws perspectief waarom de kerk dans als kunstvorm afkeurde.
In de video zie je het Spiritu Sancto van Hildegard von Bingen. Zij is een van de grote componisten uit haar tijd, het was erg vernieuwend.
Noem twee aspecten die te zien of te horen zijn in het filmfragement waaruit blijkt dat het De Spiritu Sancto vernieuwend is
minute
second
Startvragen
Check je aantekeningen van vorige week over muziek. Eens kijken wat er is blijven hangen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het ontstaan van het liturgisch drama
Vanaf 2011 organiseren enkele publieke omroepen jaarlijks een live-uitzending op de donderdag voor Pasen (witte donderdag) met als titel The passion. Op de volgende dia zie je een fragment van de Passion.
(een passiespel in moderne vorm)
Hier zie Marlijn van Weerdenburg als Maria.
Je ziet hierbij een ' klaagzang' van Maria staande bij het kruis. Elk jaar worden er andere popsongs gekozen voor The passion.
Deze slide heeft geen instructies
Tropen
De eerder alleen gezongen gedeelten in de liturgie werden later uitgebreid met teksten en toneelspel.
Hier zie je de Paastrope: verhaal opstanding van Jezus.
Korte dialoog met enkele toneelaanwijzingen.
Zie ook het onderstaande fragment
Deze slide heeft geen instructies
Ontwikkeling Liturgisch drama in vogelvlucht.
1. Geestelijken verbeelden in de eredienst Bijbelverhalen, teksten zijn in het Latijn.
2. In 8e/9e eeuw worden tropen, korte gezongen dialogen, toegevoegd aan gezangen om het levendiger te maken.
3. Rond 1100 gingen leken meespelen in de verbeeldingen van het Bijbelverhaal, dus het Latijn werd vervangen door volkstaal.
4. Paus verbiedt in 1216 toneel in kerk, want voorstellingen worden steeds uitbundiger en volkser (niet gepast in eredienst). Vanaf nu werden ze buiten de kerk uitgevoerd.
Deze slide heeft geen instructies
Locaties toneel in middeleeuwen
In de kerk (indien gespeeld door priesters, aangevuld met komedianten)
Op het kerkplein / in het portaal bovenaan de kerktrappen
In de kastelen of de kasteeltuinen
(Op stellages/wagens) op het marktplein
Deze slide heeft geen instructies
Reliegieus drama stukken
Mysteriespel
Toneel uit de kerk om Bijbelverhalen te laten zien, vaak met dialoog en beurtzang. Denk hierbij aan verhalen zoals de geboorte van jezus en de ark van Noach
Mirakelspel
Middeleeuws toneel over heiligenlevens, waarin heiligen ingrijpen om het leven van zondaars ten goede te keren. Voorbeeld hiervan is Mariken van Nimwegen
Passiespel
Toneel over het lijden en de kruisiging van Jezus, vaak gespeeld door plaatselijke amateurs en hun gezinnen. (vb, passiespelen van Brugge, Tegelen of The Passion)
Wagenspel
Variatie op mirakel- of passiespel, gespeeld op wagens die door gilden langs het publiek rijden tijdens stadsfeesten.
Deze slide heeft geen instructies
Wereldlijk(er) theater
wereldlijk theater laat zien hoe steden culturele en sociale centra werden, waar mensen samenkwamen voor plezier én om samen te vieren. In de middeleeuwen begon vermaak steeds belangrijker te worden in stedelijke cultuur.
Theater ontwikkelde zich daardoor niet alleen religieus, maar kreeg ook wereldlijke vormen.
Nieuwe elementen in het theater:
Klucht: grappig toneel over alledaagse mensen, bedoeld om te lachen.
Kermis: dorps- of stadsfeest met toneel, muziek, dans en spelletjes.
Jaarmarkt: grote markten waar handel en vermaak samenkwamen, soms met wagenspelen of acrobatiek.
Vaak gekoppeld aan religieuze feesten, processies of heilige dagen, zodat vermaak en traditie samenkwamen.
Deze slide heeft geen instructies
Waar werd er gedanst?
volksdansen religieuze dans hoofse dans
bruiloften processies galabanketten
dorpsfeesten narrenmis optredens
jaarmarkten dodendans
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De dodendans (danse macabre)
Ondanks de afwijzing van de kerk ontstond er in de middeleeuwen een bijzonder verschijnsel: de dodendans.
Deze dodendansen vonden vaak plaats op het kerkhof, waar men als een soort bezwering een woeste dans uitvoerde op de graven.
Religieus
Deze slide heeft geen instructies
Dodendansen waren populair in de middeleeuwen. Een periode waarin de dood een grotere invloed had op het dagelijks leven (want een ongeluk, of dodelijke ziekte, zat in een klein hoekje). Iedereen werd door de Danse Macabre herinnerd aan de eigen sterfelijkheid, en werd dus indirect aangemoedigd om goed (lees: vroom) te leven.
Deze slide heeft geen instructies
De dodendans (danse macabre)
Deze slide heeft geen instructies
Dodendans als inspiratie
20e en 21e eeuw
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Narrenfeest/ ezelsmis
De ezelsmis vond in de Middeleeuwen plaats in het kader van het narren- of ezelsfeest (asinaria festa, festum stultorum, festum follorum, festum baculi), gevierd tijdens de kerst- en nieuwjaarsperiode. Het was, net als het carnaval, een ‘omkeringsfeest’ waarbij de hiërarchieën omgedraaid werden.
Deze slide heeft geen instructies
Dans en de kerk
In de Middeleeuwen bestempelde de katholieke kerk in West-Europa dansen al snel als zondig. In deze periode is dans buiten de kerk meer een soort gezelschapsspel waarmee het volk en de adel zich op feesten en partijen vermaakte. Minstrelen maakten vaak een dans als onderbreking van hun zang en potsenmakerijen. Dans was bij het gewone volk spontaan, niet aan regels of voorschriften onderhevig. Deze dans was vaak onstuimig en openhartig in hun seksualiteit en aardsheid, ondanks de opgeheven vinger van de kerk.
Deze slide heeft geen instructies
Pieter Bruegel de Oudere, De boerenbruiloftsdans, 1566
Volksvermaak
Deze slide heeft geen instructies
Dans als vermaak
In de middeleeuwen werd er veel gedanst, om zich te vermaken of om elkaar het hof te maken. Rondedansen of reidansen, eenvoudig of meer ingewikkeld, volks of meer verfijnd…
De rondedans/ reidans : in een lange ketting van mannen en vrouwen die elkaar bij de hand hielden danste men in een open of gesloten cirkel of in een lange rij.
In zekere zin aapte de adel het boerenvolk na, alleen op een meer hoofse en verfijnde manier.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Hofdans
Basse danse
Dansnotatie: Basse danses van Margaretha van Oostenrijk
15e eeuw
(15e eeuw)
muzieknotatie
liedtekst
dansnotatie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken basse danse
rustig/ingetogen bewegen (kleding beperkt bewegingsvrijheid)
sierlijk schrijden (lopen),draaien en buigen
alleen aanraking met de handen/pinken
Deze slide heeft geen instructies
Intercultureel
Moresca
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
schrijf antwoord op
overleggen mag
controleer je antwoord met boek erbij
8 maximumscore 2
• De Kerk had bezwaar tegen dans, omdat (een van de volgende): 1
het een verleiding zou vormen (tot zinnelijk genot) / lustopwekkend
zou zijn / het onzedelijk werd gevonden.
het lichamelijke voorop kwam te staan (in plaats van het
geestelijke).
het duivels zou zijn (de danslust zou aangewakkerd worden door
de duivel).
• Op de afbeelding is te zien dat (een van de volgende): 1
een vrouw danst met een half-mens half-dierlijk figuur / een
personificatie van de duivel.
beide figuren (samen) opgaan in lichamelijk plezier (ze hebben
beiden hun handen omhoog, de voet vooruit, een gespiegelde
houding).
er sprake is van (een spel) van verleiding: de duivelse figuur daagt
de vrouw uit (hij draagt haar hoofdkapje / hij spiegelt haar
houding).