Thema 2 Voortplanting en seksualiteit

Thema 2

Voortplanting en seksualiteit

1 / 114
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 3

In deze les zitten 114 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 2

Voortplanting en seksualiteit

Basisstof 1 Geslachtsorganen

Leerdoelen deze les

Aan het einde van deze les:

  • Kan je de primaire geslachtskenmerken noemen.

  • Kan je de onderdelen van het voortplantingsstelsel noemen en aanwijzen in een afbeelding + bouw + functie.

Geslachtskenmerken

Bij de geboorte kan je meestal zien of iemand een jongen of een meisje is.

Dit noem je het geslacht.


Primaire geslachtskenmerken:

  • Lichamelijke kenmerken die je vanaf je geboorte hebt.


Jongens:

  • Penis (schacht, eikel, voorhuid)

  • Balzak


Meisjes:

  • Vulva (vulvalippen, clitoris, vaginale opening)

Geslachtskenmerken

Sommige mensen worden geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken.


Intersekse:

  • Geslachtsdelen kunnen er ander uitzien.

  • Iemand kan kenmerken hebben van beide geslachten.

  • Soms merk je het pas in de puberteit.


Uitwendige geslachtsorganen vrouw

Vula: uitwendige geslachtsorganen van de vrouw

Clitoris:

  • Gevoelig, reageert op aanrakingen.


Clitorishoed:

  • Huidplooi die de clitoris beschermt.


Binnenste vulvalippen:

  • Glad, liggen rond de opening van de urinebuis en vagina.


Buitenste vulvalippen:

  • behaard, liggen om de binnenste heen.


Uitwendige geslachtsorganen man

Penis:

  • Bestaat uit schacht en eikel (erg gevoelig)


Voorhuid:

  • Huidplooi die de eikel beschermt


Balzak:

  • Huidplooi achter de penis met daarin de teelballen.

Inwendige geslachtsorgaan vrouw

Het grootste deel ligt in de onderbuik van de vrouw.


Baarmoeder:

  • Hierin kan een bevruchte eicel uitgroeien tot een baby.


Eileiders:

  • Vervoeren de eicel naar de baarmoeder.


Eierstokken:

  • Maken eicellen (vrouwelijke geslachtscellen)


De wand van de baarmoeder heeft spieren en slijmvlies.



Inwendige geslachtsorgaan vrouw

De vagina:

  • Het kanaal naar de baarmoeder.

  • Wordt vochtig bij seksuele opwinding.


Maagdenvlies:

  • Randje weefsel bij de ingang van de vagina.


Clitoris:

  • Ligt grotendeels inwendig, bij opwinding wordt het groter.

Zwellichaam clitoris (vrouw)

In gewone toestand In erectie

Inwendige geslachtsorgaan man

De penis:

  • Bevat drie zwellichamen, bij opwinding vullen ze zich met bloed, er ontstaat een erectie (stijve).


Balzak:

  • Liggen de teelballen, produceren zaadcellen.


Bijballen:

  • Slaan zaadcellen tijdelijk op.


Zaadleiders:

  • vervoeren zaadcellen naar de prostaat en zaadblaasjes.


Prostaat + zaadblaasjes voegen vocht toe aan de zaadcellen.


De penis + zwellichaam (man)

Penis in gewone toestand

Penis in erectie (stijve)

Aan de slag

Basisstof 1 Geslachtsorganen

Maken opdracht 1 t/m 6

Bladzijde 81 t/m 83

Bij de geboorte kun je meestal zien of een baby een jongen of meisje is. Hoe noem je dat?

A

Gender

B

Sekse

C

Puberteit

D

Interseke

Welke geslachtskenmerken heb je al bij de geboorte?

A

Primaire geslachtskenmerken

B

Secundaire geslachtskenmerken

C

Inwendige geslachtskenmerken

D

Tertaire geslachtskenmerken

Wat hoort bij de uitwendige geslachtsorganen van de vrouw?

A

Baarmoeder

B

Vulva

C

Eierstokken

D

Eileiders

Wat is de functie van de clitoris?

A

Hier groeien de eicellen.

B

Hier komt urine naar buiten.

C

Reageert op prikkels die een fijn gevoel geven

D

Sluit de vagina af

Waar worden bij een man de zaadcellen gemaakt?

A

In de prostaat

B

In de bijballen

C

In de teelballen

D

In de penis

Wat gebeurt er bij een erectie?

A

De penis vult zich met bloed en wordt steviger.

B

De penis wordt kleiner.

C

De penis droogt uit.

D

Er komt sperma vrij.

Wat vervoeren de zaadleiders?

A

Zaadcellen

B

Eicellen

C

Urine

D

Bloed

Wat is de functie van de baarmoeder?

A

De eicellen opslaan

B

Zaadcellen maken

C

De bevruchte eicel laten uitgroeien tot een baby

D

Slijm produceren

Wat betekent intersekse?

A

Iemand met geslachtskenmerken van beide geslachten

B

Iemand die op jongens en meisjes valt

C

Iemand zonder geslachtsorgaan

D

Iemand met een geslachtsziekte

Basisstof 2

Veranderingen in de puberteit

De puberteit is de periode waarin je je ontwikkelt tot volwassene. Zowel je lichaam als je gevoelens veranderen. Deze veranderingen ontstaan door de hormonen in je lichaam.

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • Kan ik uitleggen wat de functie is van de geslachtshormonen.

  • Kan ik omschrijven wat secundaire geslachtskenmerken zijn en voorbeelden van geven.

  • Kan ik geestelijke en lichamelijke veranderingen in de puberteit beschrijven.

Hormonen

Hormonen zijn stoffen die de werking van organen regelen.

  • Worden gemaakt door hormoonklieren.

  • Hormonen gaan via het bloed naar alle delen van het lichaam.

  • Organen die gevoelig zijn voor een hormoon reageren er op.



De hypofyse

De hypofyse:

  • Belangrijkste hormoonklier onderaan je hersenen.


In de puberteit maakt de hypofyse stimulerende hormonen:

  • Zorgt voor de groeispurt

  • Laat in de eierstokken eicellen rijpen

  • Laat in de teelballen zaadcellen ontwikkelen.


Geslachtshormonen vrouw

Hormoon

  • Oestrogeen


Wordt gemaakt door

  • Eierstokken


Zorgt voor

  • Vrouwelijke kenmerken

Geslachtshormonen man

Hormoon

  • Testosteron


Wordt gemaakt door

  • Teelballen


Zorgt voor

  • Mannelijke kenmerken

Secundaire geslachtskenmerken

Secundaire geslachtskenmerken:

  • Kenmerken die in de puberteit ontstaan.


Ze ontstaan door geslachtshormonen:

  • Testosteron bij jongens

  • Oestrogenen bij meisjes


Secundaire geslachtskenmerken man

Secundaire geslachtskenmerken vrouw

Lichamelijke veranderingen

Naast de secundaire geslachtskenmerken veranderen er nog meer dingen in je lichaam door hormonen.



Zweten en huid

  • Je gaat meer zweten.

  • Zweet ruikt sterker.

  • Je huid wordt vetter waardoor je puistjes kan krijgen.

Veranderingen bij meisjes.


  • De vagina maakt meer afscheiding.

  • Afscheiding houdt de vagina schoon.

Verandering bij jongens en meisjes.


  • Je lichaam met smegma.

  • Bestaat uit dode huidcellen, talg, zweet en bacteriën.

  • Houdt de huid soepel.

Geestelijke verandering

Tijdens de puberteit veranderen ook je gedrag, gedachten en gevoelens.

  • Meisjes zijn gemiddeld eerder volwassen dan jongens.



Veranderingen in je gedrag en gevoel.

  • Je wilt meer zelfstandigheid.

  • Je wilt niet meer als kind behandeld worden.

  • Je gevoelens wisselen snel.

  • Je kan veel piekeren of bang zijn om fouten te maken.

  • Soms kunnen dingen je misschien helemaal niet schelen.

Basisstof 3

Vruchtbaar worden

Vanaf de puberteit zorgen hormonen voor de productie van zaadcellen en de rijping van eicellen. Vanaf dat moment ben je vruchtbaar.

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • kan ik uitleggen hoe zaadcellen worden gevormd en vervoerd.

  • kan ik de processen tijdens de menstruatiecyclus beschrijven.

Vruchtbaarheid

Eicellen en zaadcellen zijn de geslachtscellen van de mens.

  • Uit deze cellen kan een nieuw mens ontstaan.

  • Vanaf het moment dat je vruchtbaar bent, kun je je dus voortplanten.

Vorming zaadcellen

Hoe ontstaan zaadcellen?

  • Vanaf 13 jaar worden de teelballen actief door geslachtshormonen.

  • Maken elke dag miljoenen zaadcellen (spermacellen).

  • Teelballen liggen in de balzak - daar is het wat kouder = goed voor de ontwikkeling van de zaadcellen.

  • Bijballen slaan de zaadcellen tijdelijk op.

Van zaadcel tot sperma


  1. Zaadleiders vervoeren zaadcellen van de bijballen naar de zaadblaasjes.

  2. Zaadblaasjes + prostaat voegen vocht toe: dat wordt sperma.

  3. Sperma = zaadcellen + voedingsrijk vocht

    1. Vocht helpt de zaadcellen bewegen en overleven.

  4. Via de urinebuis verlaat de sperma het lichaam bij een zaadlozing.

De eicel

Eicellen: de vrouwelijke geslachtscellen

  • Vanaf de geboorte al alle eicellen in de eierstokken.

  • Eicellen zitten in blaasjes: follikels

  • In de puberteit beginnen de follikels te rijpen.

  • Gemiddeld rijpt 1 eicel per 4 weken.

Eisprong (ovulatie

  • De rijpe follikel bars open: eicel komt vrij

  • De eileider vangt de eicel op.

  • Eicel leeft maar 12 - 24 uur

    • Niet bevrucht? eicel sterft af

    • Wel bevrucht? eicel kan zicht ontwikkelen tot een baby in de baarmoeder.


Menstruatie

  • Baarmoederslijmvlies + bloed + slijm verlaten het lichaam via de vagina.

  • Duurt gemiddeld 4 - 7 dagen.

  • Er ontstaan buikkrampen kunnen ontstaan omdat de spieren in de baarmoeder samentrekken.


De menstruatiecyclus

  • Duurt gemiddeld 4 weken

  • Ongeveer 14 dagen na het begin van de menstruatie: nieuwe eisprong

  • De cyclus herhaalt zich steeds

  • Vooral in het begin kan de cyclus onregelmatig zijn

De overgang

  • Rond 40 - 60 jaar

  • Minder geslachtshormonen: de eicellen rijpen niet meer

  • Vrouwen wordt niet meer ongesteld en kan niet meer zwanger worden.

Basisstof 4

Zwanger worden

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • Kan ik beschrijven hoe bevruchting bij de mens verloopt.

  • Kan ik de verschillen tussen zaadcellen en eicellen noemen.

  • Kan ik de embryonale ontwikkeling beschrijven.

  • Kan ik beschrijven hoe eeneiig en twee-eiige tweelingen ontstaan.

Hoe ontstaat bevruchting

Geslachtsgemeenschap

  • De man brengt zijn stijve penis in de vagina van de vrouw.

  • Door bewegingen komt er sperma in de vagina.

  • In sperma zitten zaadcellen.



Slide titel

Bevruchting

  • Zaadcellen zwemmen naar de eicel in de eileider.

  • 1 zaadcel dringt de eicel binnen --> bevruchting

  • De celkernen smelten samen --> begin van een baby

Basisstof 4

Zwanger worden

Leerdoelen deze les

Slide tekst

Bevruchting

Geslachtsgemeenschap

  • De penis gaat in de vagina en beweegt op en neer.

  • Daardoor kan de man klaarkomen (zaadlozing).

  • Sperma komt in de vagina van de vrouw.


Zaadcellen en eicel

  • Zaadcellen zwemmen naar de eileiders om een eicel te bereiken.

  • Een eicel leeft 12–24 uur na de ovulatie; zaadcellen leven ± 3 dagen.

  • De periode waarin bevruchting kan plaatsvinden heet de vruchtbare periode.

  • Bevruchting gebeurt in de eileider: één zaadcel dringt de eicel binnen en de kernen smelten samen.

Wie kan er zwanger worden?

  1. Niet iedereen kan vanzelf zwanger worden.

  2. Alleenstaande vrouwen/lesbische stellen kunnen een zaaddonor gebruiken.

  3. Alleenstaande mannen/homostellen hebben een draagmoeder nodig.

  4. IVF of ICSI: bevruchting vindt in het laboratorium plaats.

  5. In Nederland is 1 op de 30 baby’s geboren via IVF/ICSI.

Zwanger

Na de bevruchting

  • Het gele lichaam blijft in stand - produceert hormonen.

  • Het baarmoederslijmvlies blijft dik, vrouw wordt niet ongesteld.

Zwanger

Deling van de bevruchte eicel

  • De eicel deelt zich meerdere keren tot een klompje cellen.

  • Het klompje wordt niet groter.

  • Reist in 5 - 12 dagen naar de baarmoeder.

Zwanger

Innesteling

  • Het klompje cellen nestelt zich in de baarmoederslijmvlies.

  • De vrouw wordt zwanger.

  • Er ontstaat een embryo



Zwanger

Hormoon HCG

  • Embryo maakt het hormoon HCG - die houdt het gele lichaam in stand.

  • Zorgt ervoor dat er geen nieuwe eicellen rijpen.

  • HCG komt in de urine

    • Hierdoor kan je met een zwangerschapstest aantonen of het positief of negatief is.



Zwanger

Miskraam

  • bij 10 - 15 % van de zwangerschappen wordt het embryo afgestoten.

  • De vrouw is dan niet meer zwanger.

  • Cyclus start opnieuw.

Placenta

Baarmoederslijmvlies:

  • Bevat met bloed gevulde holten

  • Embryo neemt via uitstulpingen zuurstof en voedingsstoffen op.

  • Hierdoor kan het embryo groeien.


Ontstaan van de placenta:

  • Bestaat uit weefsel van moeder en embryo.

  • Embryo produceert hormoon HCG

Placenta

Hoe werkt de placenta?

  • Bloed van moeder en embryo stroomt vlak langs elkaar.

  • Blijft gescheiden: bloed mengt niet.

  • Stoffen worden wel uitgewisseld.



Van embryo naar moeder

  • Koolstofdioxide

  • Water

  • Afvalstoffen

Van moeder naar embryo

  • Zuurstof

  • Voedingsstoffen (glucose)

Placenta

Schadelijke stoffen kunnen ook door gegeven worden:

  • Ziekteverwekkers

  • Alcohol, nicotine, drugs

  • Sommige geneesmiddelen


Deze kunnen de groei remmen of afwijkingen veroorzaken.

Meest kwetsbare periode:

  • De eerste 8 weken: organen + weefsel zijn volop in ontwikkeling.

Navelstreng en vruchtwater

Navelstreng:

  • Verbindt het embryo met de placenta

  • Bestaat uit embryonaal weefsel

  • Bevat drie bloedvaten:

    • 2 navelstrengslagaders

    • 1 navelstrengader



Via deze vaten gaan stoffen naar en van het embryo.

Navelstreng en vruchtwater

Vruchtwater

  • Het embryo ligt in vruchtwater

  • Dit zorgt voor:

    • Bescherming tegen stoten

    • Bescherming tegen uitdroging

    • Constante temperatuur

    • Mogelijkheid om vrij te bewegen

Foetus

Wanneer wordt een embryo een foetus?

  • Vanaf de derde maand van de zwangerschap.

  • Uitspraak: Feutus


Wat is er dan gebeurd?

  • Alle belangrijke organen zijn gevormd.

  • Ze liggen op de juiste plek

  • Veel organen werken al voor de geboorte!


De baby wordt gemiddeld na 38 weken na de bevruchting geboren.

Startklaar

  • Zit op je plek

  • Spullen op tafel: Boek, schrift, etui

  • Telefoon weg, oortjes uit

  • Jas uit, tas op de grond

3

minute

00

second

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • Kan ik de vier verschillende methoden van prenataal onderzoek beschrijven.

Waarom zou je tijdens een zwangerschap onderzoek doen naar een baby?

Prenataal onderzoek

Als een vrouw zwanger is, worden er verschillende onderzoeken gedaan.


Prenataal onderzoek:

  • Onderzoeken of een kind gezond is en goed groeit.


Vier vormen van prenataal onderzoek:

  1. Echoscopie

  2. NIPT

  3. Vlokkentest

  4. Vruchtwaterpunctie

Echoscopie

Elke zwangere vrouw krijgt een echoscopie/echo

  • Met geluidsgolven wordt er een beeld gemaakt.

  • Je kan zien of de baby goed groeit

  • 20 weken echo

    • Arts kijkt of er afwijkingen zijn

NIPT

NIPT - niet-invasieve prenatale test

  • Bloed onderzoek bij de moeder.

  • In het bloed zit DNA van de foetus

  • DNA onderzoekt op afwijkingen.

  • Veilig voor de baby

Vlokkentest

  • Arts haalt cellen uit de placenta.

  • In de placenta zitten de cellen van de foetus.

  • Arts onderzoekt op afwijking in het DNA

  • Kleine kans op een miskraam

Vruchtwaterpunctie

  • Arts zuigt met een naald een beetje vruchtwater op.

  • In het vruchtwater zitten cellen van de foetus.

  • Arts onderzoekt de chromosomen in de cellen

  • Kans op een miskraam

Opdracht!

  • Maak groepjes van 4

  • Ieder lid van het groepje werkt een onderzoek uit.

    • 1. Echoscopie

    • 2. NIPT

    • 3. Vlokkentest

    • 4. Vruchtwaterpunctie

Beantwoord de volgend vragen:

  1. Wat is het?

  2. Wanneer in de zwangerschap wordt het gedaan?

  3. Waarom wordt het gedaan?

  4. Hoe wordt het uitgevoerd?

  5. Zijn er risico's?

Je maakt met je groepje een poster over de verschillende prenatale onderzoeken.

  • Gebruik het internet

  • Online boek basisstof 4

10

minute

00

second

Opdracht bespreken!

Discussie

  • We luisteren naar elkaar

  • We lachen niemand uit

  • We reageren op ideeën en maken het niet persoonlijk

  • Iedereen mag iets zeggen



Rechts van het lokaal: eens

Links van het lokaal: oneens

Zou je willen weten of je baby een beperking heeft?

2

minute

00

second

Moet prenataal onderzoek verplicht zijn?

2

minute

00

second

Moet abortus altijd toegestaan zijn?

2

minute

00

second

Moeten scholen meer les geven over zwangerschap en anticonceptie?

2

minute

00

second

Les afsluiten

  • 2 dingen die ik vandaag heb geleerd

  • 2 dingen wat ik nog niet zo goed begrijp

  • 1 ding waar ik nog een vraag over heb

We gaan dit morgen aan het begin van de les bespreken.

Basisstof 5

Geboorte

Bevalling

De bevalling wordt geregeld door hormonen!

Er zijn 4 stappen:

  1. Indaling

  2. Ontsluiting

  3. Uitdrijving

  4. Nageboorte

Indaling

Indaling

  • Vaak al weken voor de bevalling

  • Het hoofdje van de foetus zakt naar beneden in het bekken.

Ontsluiting

  • Begint met weeen: de spieren van de baarmoeder trekken samen.

  • Baarmoederhals en mond worden steeds wijders.

  • Vruchtvliezen breken: vruchtwater komt naar buiten.

  • Bij volledige ontsluiting is de opening 10 cm.

Uitdrijving

  • Krachtige weeën + persweeën (buikwand trekt samen)

  • De baby wordt naar buiten geperst

Na de geboorte

Direct na de geboorte

  • De baby begint meestal te huilen: goed teken, de baby ademt

  • De navelstreng wordt afgeklemd en doorgeknipt

  • Het stukje dat aan de baby blijft, droogt af en valt na 1 week af

  • Hierdoor ontstaat het naveltje

Na de geboorte

De bevalling is nog niet klaar na de baby!

  • Ongeveer 15 min later komen de naweeën.

    • Samentrekkingen van de baarmoederwandspieren

  • Hierdoor komen naar buiten:

    • Placenta

    • Resten van de navelstreng

    • Vruchtvliezen


Dit samen heet de nageboorte.

Basisstof 6 seksualiteit

Geslacht en gender

Wat is geslacht?

  • Je lichamelijke geslachtskenmerken

  • Bijv: man, vrouw of intersekse


Wat is gender? (gaat over meer dan alleen je lichaam)

  • Wie je bent en hoe je je voelt

  • Hoe je je gedraagt

  • Wat je uitstraalt

De 4 onderdelen van gender

Geslacht

  • Je lichaam


Genderidentiteit

  • Hoe je je voelt


Geaardheid

  • Op wie je verliefd wordt


Genderexpressie

  • Hoe je je laat zien aan anderen

Basisstof 7

Veilige seks

Soa's

Wat is een soa?

  • Een seksueel overdraagbare aandoening

  • Wordt veroorzaakt door bacteriën, schimmels of virussen.

  • Je kunt een soa krijgen bij:

    • Geslachtsgemeenschap

    • Contact met vagina, penis of anus

    • Orale seks (pijpen/beffen)

Wat kan geen soa veroorzaken?

  • Een vies toilet

  • Drinken uit een glas van iemand anders

Soa's

Hoe bescherm je je zelf tegen een soa?

  • Gebruik een condoom

  • Beflapje bij orale seks

  • Dit voorkomt dat ziekteverwekkers worden overgedragen


Soa test

  • Als je jonger dan 25 jaar bent kan je een gratis soa test doen.

  • Dit doe je bij de huisarts of ggd

  • Testen kan vanaf 10 dagen na onveilige seks

  • Jaarlijks laten tienduizenden jongeren zich testen.

Verschillende soorten soa's

  • Chlamidya

  • Gonoroe

  • Hepatitis B

  • Herpes genitalis

  • Hiv/aids

  • HPV

  • Syfilis

Opdracht

Beantwoord van alle soa's de volgende vraag:


  1. Symptomen: waaraan kan je herkennen dat je merken dat je last hebt.

  2. Wat zijn de gevolgen als je het niet behandeld.


Doe dit met z'n tweeën.

Anticonceptie

Als je seksueel actief bent en nog geen kinderen wilt, kun je voorbehoedsmiddelen gebruiken.


  • Condoom

  • Anticonceptiepil

  • Koperspiraaltje

  • Hormoonspiraaltje

  • Pessarium

  • Sterillisatie


Condoom

Het is het enige voorbehoedsmiddel dat beschermt tegen:

  • soa's

  • Zwangerschap


Het is gemaakt van latex en het houdt zaadcellen tegen.

Vrouwencondoom

Anticonceptie

De anticonceptiepil (de pil) bevat hormonen.

  • De hormonen zorgen ervoor dat:

    • er geen eicel gaat rijpen en vrijkomt

    • het slijm in de baarmoederhals moeilijker doorlaatbaar wordt voor zaadcellen

    • het baarmoederslijmvlies niet wordt opgebouwd, waardoor innesteling niet mogelijk is.

Hormoonspiraaltje

Voorbehoedsmiddel dat in de baarmoeder wordt geplaats.

  • wordt geplaatst door een arts


Hoe werkt het?

  • Het geeft contant een kleine hoeveelheid hormonen af.

  • Dezelfde hormonen die in de pil zitten maar in een lageren hoeveelheid.


Effect op menstruatie:

  • Minder heftig

  • Soms blijft menstruatie helemaal weg

Het pessarium

Wat is een pessarium?

  • Een zacht rubberen koepeltje

  • Bedekt de baarmoedermond


Hoe gebruik je het?

  • De vrouw breng het zelf in voor de geslachtsgemeenschap

  • Vorm en maat wordt bepaald door de arts


Zaaddodende pasta

  • Pessarium wordt ingesmeerd met zaaddodende pasta

  • Dit verhoogt de betrouwbaarheid

Sterilsatie

Wat is een sterilisatie?

  • Een operatie waardoor iemand onvruchtbaar wordt

  • Vaak gekozen door mensen die geen kinderen (meer) willen



Sterilisatie bij de man

  • Zaadleiders worden onderbroken

  • Zaadcellen worden nogsteeds gemaakt

  • Zaadlozing blijf normaal maar het is geen sperma meer.

Sterilisatie bij een vrouw:

  • Eileiders worden onderbroken of geblokkeerd

  • Zaadcellen kunnen de eicel niet meer bereiken

  • Eicellen en hormonen komen nog vrij