Thema 2
Voortplanting en seksualiteit
Thema 2
Voortplanting en seksualiteit
Basisstof 1 Geslachtsorganen
Leerdoelen deze les
Aan het einde van deze les:
Kan je de primaire geslachtskenmerken noemen.
Kan je de onderdelen van het voortplantingsstelsel noemen en aanwijzen in een afbeelding + bouw + functie.
Geslachtskenmerken
Bij de geboorte kan je meestal zien of iemand een jongen of een meisje is.
Dit noem je het geslacht.
Primaire geslachtskenmerken:
Lichamelijke kenmerken die je vanaf je geboorte hebt.
Jongens:
Penis (schacht, eikel, voorhuid)
Balzak
Meisjes:
Vulva (vulvalippen, clitoris, vaginale opening)
Geslachtskenmerken
Sommige mensen worden geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken.
Intersekse:
Geslachtsdelen kunnen er ander uitzien.
Iemand kan kenmerken hebben van beide geslachten.
Soms merk je het pas in de puberteit.
Uitwendige geslachtsorganen vrouw
Vula: uitwendige geslachtsorganen van de vrouw
Clitoris:
Gevoelig, reageert op aanrakingen.
Clitorishoed:
Huidplooi die de clitoris beschermt.
Binnenste vulvalippen:
Glad, liggen rond de opening van de urinebuis en vagina.
Buitenste vulvalippen:
behaard, liggen om de binnenste heen.
Uitwendige geslachtsorganen man
Penis:
Bestaat uit schacht en eikel (erg gevoelig)
Voorhuid:
Huidplooi die de eikel beschermt
Balzak:
Huidplooi achter de penis met daarin de teelballen.
Inwendige geslachtsorgaan vrouw
Het grootste deel ligt in de onderbuik van de vrouw.
Baarmoeder:
Hierin kan een bevruchte eicel uitgroeien tot een baby.
Eileiders:
Vervoeren de eicel naar de baarmoeder.
Eierstokken:
Maken eicellen (vrouwelijke geslachtscellen)
De wand van de baarmoeder heeft spieren en slijmvlies.
Inwendige geslachtsorgaan vrouw
De vagina:
Het kanaal naar de baarmoeder.
Wordt vochtig bij seksuele opwinding.
Maagdenvlies:
Randje weefsel bij de ingang van de vagina.
Clitoris:
Ligt grotendeels inwendig, bij opwinding wordt het groter.
Zwellichaam clitoris (vrouw)
In gewone toestand In erectie
Inwendige geslachtsorgaan man
De penis:
Bevat drie zwellichamen, bij opwinding vullen ze zich met bloed, er ontstaat een erectie (stijve).
Balzak:
Liggen de teelballen, produceren zaadcellen.
Bijballen:
Slaan zaadcellen tijdelijk op.
Zaadleiders:
vervoeren zaadcellen naar de prostaat en zaadblaasjes.
Prostaat + zaadblaasjes voegen vocht toe aan de zaadcellen.
De penis + zwellichaam (man)
Penis in gewone toestand
Penis in erectie (stijve)
Aan de slag
Basisstof 1 Geslachtsorganen
Maken opdracht 1 t/m 6
Bladzijde 81 t/m 83
Bij de geboorte kun je meestal zien of een baby een jongen of meisje is. Hoe noem je dat?
Gender
Sekse
Puberteit
Interseke
Welke geslachtskenmerken heb je al bij de geboorte?
Primaire geslachtskenmerken
Secundaire geslachtskenmerken
Inwendige geslachtskenmerken
Tertaire geslachtskenmerken
Wat hoort bij de uitwendige geslachtsorganen van de vrouw?
Baarmoeder
Vulva
Eierstokken
Eileiders
Wat is de functie van de clitoris?
Hier groeien de eicellen.
Hier komt urine naar buiten.
Reageert op prikkels die een fijn gevoel geven
Sluit de vagina af
Waar worden bij een man de zaadcellen gemaakt?
In de prostaat
In de bijballen
In de teelballen
In de penis
Wat gebeurt er bij een erectie?
De penis vult zich met bloed en wordt steviger.
De penis wordt kleiner.
De penis droogt uit.
Er komt sperma vrij.
Wat vervoeren de zaadleiders?
Zaadcellen
Eicellen
Urine
Bloed
Wat is de functie van de baarmoeder?
De eicellen opslaan
Zaadcellen maken
De bevruchte eicel laten uitgroeien tot een baby
Slijm produceren
Wat betekent intersekse?
Iemand met geslachtskenmerken van beide geslachten
Iemand die op jongens en meisjes valt
Iemand zonder geslachtsorgaan
Iemand met een geslachtsziekte
Basisstof 2
Veranderingen in de puberteit
De puberteit is de periode waarin je je ontwikkelt tot volwassene. Zowel je lichaam als je gevoelens veranderen. Deze veranderingen ontstaan door de hormonen in je lichaam.
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik uitleggen wat de functie is van de geslachtshormonen.
Kan ik omschrijven wat secundaire geslachtskenmerken zijn en voorbeelden van geven.
Kan ik geestelijke en lichamelijke veranderingen in de puberteit beschrijven.
Hormonen
Hormonen zijn stoffen die de werking van organen regelen.
Worden gemaakt door hormoonklieren.
Hormonen gaan via het bloed naar alle delen van het lichaam.
Organen die gevoelig zijn voor een hormoon reageren er op.
De hypofyse
De hypofyse:
Belangrijkste hormoonklier onderaan je hersenen.
In de puberteit maakt de hypofyse stimulerende hormonen:
Zorgt voor de groeispurt
Laat in de eierstokken eicellen rijpen
Laat in de teelballen zaadcellen ontwikkelen.
Geslachtshormonen vrouw
Hormoon
Oestrogeen
Wordt gemaakt door
Eierstokken
Zorgt voor
Vrouwelijke kenmerken
Geslachtshormonen man
Hormoon
Testosteron
Wordt gemaakt door
Teelballen
Zorgt voor
Mannelijke kenmerken
Secundaire geslachtskenmerken
Secundaire geslachtskenmerken:
Kenmerken die in de puberteit ontstaan.
Ze ontstaan door geslachtshormonen:
Testosteron bij jongens
Oestrogenen bij meisjes
Secundaire geslachtskenmerken man
Secundaire geslachtskenmerken vrouw
Lichamelijke veranderingen
Naast de secundaire geslachtskenmerken veranderen er nog meer dingen in je lichaam door hormonen.
Zweten en huid
Je gaat meer zweten.
Zweet ruikt sterker.
Je huid wordt vetter waardoor je puistjes kan krijgen.
Veranderingen bij meisjes.
De vagina maakt meer afscheiding.
Afscheiding houdt de vagina schoon.
Verandering bij jongens en meisjes.
Je lichaam met smegma.
Bestaat uit dode huidcellen, talg, zweet en bacteriën.
Houdt de huid soepel.
Geestelijke verandering
Tijdens de puberteit veranderen ook je gedrag, gedachten en gevoelens.
Meisjes zijn gemiddeld eerder volwassen dan jongens.
Veranderingen in je gedrag en gevoel.
Je wilt meer zelfstandigheid.
Je wilt niet meer als kind behandeld worden.
Je gevoelens wisselen snel.
Je kan veel piekeren of bang zijn om fouten te maken.
Soms kunnen dingen je misschien helemaal niet schelen.
Basisstof 3
Vruchtbaar worden
Vanaf de puberteit zorgen hormonen voor de productie van zaadcellen en de rijping van eicellen. Vanaf dat moment ben je vruchtbaar.
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
kan ik uitleggen hoe zaadcellen worden gevormd en vervoerd.
kan ik de processen tijdens de menstruatiecyclus beschrijven.
Vruchtbaarheid
Eicellen en zaadcellen zijn de geslachtscellen van de mens.
Uit deze cellen kan een nieuw mens ontstaan.
Vanaf het moment dat je vruchtbaar bent, kun je je dus voortplanten.
Vorming zaadcellen
Hoe ontstaan zaadcellen?
Vanaf 13 jaar worden de teelballen actief door geslachtshormonen.
Maken elke dag miljoenen zaadcellen (spermacellen).
Teelballen liggen in de balzak - daar is het wat kouder = goed voor de ontwikkeling van de zaadcellen.
Bijballen slaan de zaadcellen tijdelijk op.
Van zaadcel tot sperma
Zaadleiders vervoeren zaadcellen van de bijballen naar de zaadblaasjes.
Zaadblaasjes + prostaat voegen vocht toe: dat wordt sperma.
Sperma = zaadcellen + voedingsrijk vocht
Vocht helpt de zaadcellen bewegen en overleven.
Via de urinebuis verlaat de sperma het lichaam bij een zaadlozing.
De eicel
Eicellen: de vrouwelijke geslachtscellen
Vanaf de geboorte al alle eicellen in de eierstokken.
Eicellen zitten in blaasjes: follikels
In de puberteit beginnen de follikels te rijpen.
Gemiddeld rijpt 1 eicel per 4 weken.
Eisprong (ovulatie
De rijpe follikel bars open: eicel komt vrij
De eileider vangt de eicel op.
Eicel leeft maar 12 - 24 uur
Niet bevrucht? eicel sterft af
Wel bevrucht? eicel kan zicht ontwikkelen tot een baby in de baarmoeder.
Menstruatie
Baarmoederslijmvlies + bloed + slijm verlaten het lichaam via de vagina.
Duurt gemiddeld 4 - 7 dagen.
Er ontstaan buikkrampen kunnen ontstaan omdat de spieren in de baarmoeder samentrekken.
De menstruatiecyclus
Duurt gemiddeld 4 weken
Ongeveer 14 dagen na het begin van de menstruatie: nieuwe eisprong
De cyclus herhaalt zich steeds
Vooral in het begin kan de cyclus onregelmatig zijn
De overgang
Rond 40 - 60 jaar
Minder geslachtshormonen: de eicellen rijpen niet meer
Vrouwen wordt niet meer ongesteld en kan niet meer zwanger worden.
Basisstof 4
Zwanger worden
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik beschrijven hoe bevruchting bij de mens verloopt.
Kan ik de verschillen tussen zaadcellen en eicellen noemen.
Kan ik de embryonale ontwikkeling beschrijven.
Kan ik beschrijven hoe eeneiig en twee-eiige tweelingen ontstaan.
Hoe ontstaat bevruchting
Geslachtsgemeenschap
De man brengt zijn stijve penis in de vagina van de vrouw.
Door bewegingen komt er sperma in de vagina.
In sperma zitten zaadcellen.
Slide titel
Bevruchting
Zaadcellen zwemmen naar de eicel in de eileider.
1 zaadcel dringt de eicel binnen --> bevruchting
De celkernen smelten samen --> begin van een baby
Basisstof 4
Zwanger worden
Leerdoelen deze les
Slide tekst
Bevruchting
Geslachtsgemeenschap
De penis gaat in de vagina en beweegt op en neer.
Daardoor kan de man klaarkomen (zaadlozing).
Sperma komt in de vagina van de vrouw.
Zaadcellen en eicel
Zaadcellen zwemmen naar de eileiders om een eicel te bereiken.
Een eicel leeft 12–24 uur na de ovulatie; zaadcellen leven ± 3 dagen.
De periode waarin bevruchting kan plaatsvinden heet de vruchtbare periode.
Bevruchting gebeurt in de eileider: één zaadcel dringt de eicel binnen en de kernen smelten samen.
Wie kan er zwanger worden?
Niet iedereen kan vanzelf zwanger worden.
Alleenstaande vrouwen/lesbische stellen kunnen een zaaddonor gebruiken.
Alleenstaande mannen/homostellen hebben een draagmoeder nodig.
IVF of ICSI: bevruchting vindt in het laboratorium plaats.
In Nederland is 1 op de 30 baby’s geboren via IVF/ICSI.
Zwanger
Na de bevruchting
Het gele lichaam blijft in stand - produceert hormonen.
Het baarmoederslijmvlies blijft dik, vrouw wordt niet ongesteld.
Zwanger
Deling van de bevruchte eicel
De eicel deelt zich meerdere keren tot een klompje cellen.
Het klompje wordt niet groter.
Reist in 5 - 12 dagen naar de baarmoeder.
Zwanger
Innesteling
Het klompje cellen nestelt zich in de baarmoederslijmvlies.
De vrouw wordt zwanger.
Er ontstaat een embryo
Zwanger
Hormoon HCG
Embryo maakt het hormoon HCG - die houdt het gele lichaam in stand.
Zorgt ervoor dat er geen nieuwe eicellen rijpen.
HCG komt in de urine
Hierdoor kan je met een zwangerschapstest aantonen of het positief of negatief is.
Zwanger
Miskraam
bij 10 - 15 % van de zwangerschappen wordt het embryo afgestoten.
De vrouw is dan niet meer zwanger.
Cyclus start opnieuw.
Placenta
Baarmoederslijmvlies:
Bevat met bloed gevulde holten
Embryo neemt via uitstulpingen zuurstof en voedingsstoffen op.
Hierdoor kan het embryo groeien.
Ontstaan van de placenta:
Bestaat uit weefsel van moeder en embryo.
Embryo produceert hormoon HCG
Placenta
Hoe werkt de placenta?
Bloed van moeder en embryo stroomt vlak langs elkaar.
Blijft gescheiden: bloed mengt niet.
Stoffen worden wel uitgewisseld.
Van embryo naar moeder
Koolstofdioxide
Water
Afvalstoffen
Van moeder naar embryo
Zuurstof
Voedingsstoffen (glucose)
Placenta
Schadelijke stoffen kunnen ook door gegeven worden:
Ziekteverwekkers
Alcohol, nicotine, drugs
Sommige geneesmiddelen
Deze kunnen de groei remmen of afwijkingen veroorzaken.
Meest kwetsbare periode:
De eerste 8 weken: organen + weefsel zijn volop in ontwikkeling.
Navelstreng en vruchtwater
Navelstreng:
Verbindt het embryo met de placenta
Bestaat uit embryonaal weefsel
Bevat drie bloedvaten:
2 navelstrengslagaders
1 navelstrengader
Via deze vaten gaan stoffen naar en van het embryo.
Navelstreng en vruchtwater
Vruchtwater
Het embryo ligt in vruchtwater
Dit zorgt voor:
Bescherming tegen stoten
Bescherming tegen uitdroging
Constante temperatuur
Mogelijkheid om vrij te bewegen
Foetus
Wanneer wordt een embryo een foetus?
Vanaf de derde maand van de zwangerschap.
Uitspraak: Feutus
Wat is er dan gebeurd?
Alle belangrijke organen zijn gevormd.
Ze liggen op de juiste plek
Veel organen werken al voor de geboorte!
De baby wordt gemiddeld na 38 weken na de bevruchting geboren.
Startklaar
Zit op je plek
Spullen op tafel: Boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond
minute
second
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik de vier verschillende methoden van prenataal onderzoek beschrijven.
Waarom zou je tijdens een zwangerschap onderzoek doen naar een baby?
Prenataal onderzoek
Als een vrouw zwanger is, worden er verschillende onderzoeken gedaan.
Prenataal onderzoek:
Onderzoeken of een kind gezond is en goed groeit.
Vier vormen van prenataal onderzoek:
Echoscopie
NIPT
Vlokkentest
Vruchtwaterpunctie
Echoscopie
Elke zwangere vrouw krijgt een echoscopie/echo
Met geluidsgolven wordt er een beeld gemaakt.
Je kan zien of de baby goed groeit
20 weken echo
Arts kijkt of er afwijkingen zijn
NIPT
NIPT - niet-invasieve prenatale test
Bloed onderzoek bij de moeder.
In het bloed zit DNA van de foetus
DNA onderzoekt op afwijkingen.
Veilig voor de baby
Vlokkentest
Arts haalt cellen uit de placenta.
In de placenta zitten de cellen van de foetus.
Arts onderzoekt op afwijking in het DNA
Kleine kans op een miskraam
Vruchtwaterpunctie
Arts zuigt met een naald een beetje vruchtwater op.
In het vruchtwater zitten cellen van de foetus.
Arts onderzoekt de chromosomen in de cellen
Kans op een miskraam
Opdracht!
Maak groepjes van 4
Ieder lid van het groepje werkt een onderzoek uit.
1. Echoscopie
2. NIPT
3. Vlokkentest
4. Vruchtwaterpunctie
Beantwoord de volgend vragen:
Wat is het?
Wanneer in de zwangerschap wordt het gedaan?
Waarom wordt het gedaan?
Hoe wordt het uitgevoerd?
Zijn er risico's?
Je maakt met je groepje een poster over de verschillende prenatale onderzoeken.
Gebruik het internet
Online boek basisstof 4
minute
second
Opdracht bespreken!
Discussie
We luisteren naar elkaar
We lachen niemand uit
We reageren op ideeën en maken het niet persoonlijk
Iedereen mag iets zeggen
Rechts van het lokaal: eens
Links van het lokaal: oneens
Zou je willen weten of je baby een beperking heeft?
minute
second
Moet prenataal onderzoek verplicht zijn?
minute
second
Moet abortus altijd toegestaan zijn?
minute
second
Moeten scholen meer les geven over zwangerschap en anticonceptie?
minute
second
Les afsluiten
2 dingen die ik vandaag heb geleerd
2 dingen wat ik nog niet zo goed begrijp
1 ding waar ik nog een vraag over heb
We gaan dit morgen aan het begin van de les bespreken.
Basisstof 5
Geboorte
Bevalling
De bevalling wordt geregeld door hormonen!
Er zijn 4 stappen:
Indaling
Ontsluiting
Uitdrijving
Nageboorte
Indaling
Indaling
Vaak al weken voor de bevalling
Het hoofdje van de foetus zakt naar beneden in het bekken.
Ontsluiting
Begint met weeen: de spieren van de baarmoeder trekken samen.
Baarmoederhals en mond worden steeds wijders.
Vruchtvliezen breken: vruchtwater komt naar buiten.
Bij volledige ontsluiting is de opening 10 cm.
Uitdrijving
Krachtige weeën + persweeën (buikwand trekt samen)
De baby wordt naar buiten geperst
Na de geboorte
Direct na de geboorte
De baby begint meestal te huilen: goed teken, de baby ademt
De navelstreng wordt afgeklemd en doorgeknipt
Het stukje dat aan de baby blijft, droogt af en valt na 1 week af
Hierdoor ontstaat het naveltje
Na de geboorte
De bevalling is nog niet klaar na de baby!
Ongeveer 15 min later komen de naweeën.
Samentrekkingen van de baarmoederwandspieren
Hierdoor komen naar buiten:
Placenta
Resten van de navelstreng
Vruchtvliezen
Dit samen heet de nageboorte.
Basisstof 6 seksualiteit
Geslacht en gender
Wat is geslacht?
Je lichamelijke geslachtskenmerken
Bijv: man, vrouw of intersekse
Wat is gender? (gaat over meer dan alleen je lichaam)
Wie je bent en hoe je je voelt
Hoe je je gedraagt
Wat je uitstraalt
De 4 onderdelen van gender
Geslacht
Je lichaam
Genderidentiteit
Hoe je je voelt
Geaardheid
Op wie je verliefd wordt
Genderexpressie
Hoe je je laat zien aan anderen
Basisstof 7
Veilige seks
Soa's
Wat is een soa?
Een seksueel overdraagbare aandoening
Wordt veroorzaakt door bacteriën, schimmels of virussen.
Je kunt een soa krijgen bij:
Geslachtsgemeenschap
Contact met vagina, penis of anus
Orale seks (pijpen/beffen)
Wat kan geen soa veroorzaken?
Een vies toilet
Drinken uit een glas van iemand anders
Soa's
Hoe bescherm je je zelf tegen een soa?
Gebruik een condoom
Beflapje bij orale seks
Dit voorkomt dat ziekteverwekkers worden overgedragen
Soa test
Als je jonger dan 25 jaar bent kan je een gratis soa test doen.
Dit doe je bij de huisarts of ggd
Testen kan vanaf 10 dagen na onveilige seks
Jaarlijks laten tienduizenden jongeren zich testen.
Verschillende soorten soa's
Chlamidya
Gonoroe
Hepatitis B
Herpes genitalis
Hiv/aids
HPV
Syfilis
Opdracht
Beantwoord van alle soa's de volgende vraag:
Symptomen: waaraan kan je herkennen dat je merken dat je last hebt.
Wat zijn de gevolgen als je het niet behandeld.
Doe dit met z'n tweeën.
Anticonceptie
Als je seksueel actief bent en nog geen kinderen wilt, kun je voorbehoedsmiddelen gebruiken.
Condoom
Anticonceptiepil
Koperspiraaltje
Hormoonspiraaltje
Pessarium
Sterillisatie
Condoom
Het is het enige voorbehoedsmiddel dat beschermt tegen:
soa's
Zwangerschap
Het is gemaakt van latex en het houdt zaadcellen tegen.
Vrouwencondoom
Anticonceptie
De anticonceptiepil (de pil) bevat hormonen.
De hormonen zorgen ervoor dat:
er geen eicel gaat rijpen en vrijkomt
het slijm in de baarmoederhals moeilijker doorlaatbaar wordt voor zaadcellen
het baarmoederslijmvlies niet wordt opgebouwd, waardoor innesteling niet mogelijk is.
Hormoonspiraaltje
Voorbehoedsmiddel dat in de baarmoeder wordt geplaats.
wordt geplaatst door een arts
Hoe werkt het?
Het geeft contant een kleine hoeveelheid hormonen af.
Dezelfde hormonen die in de pil zitten maar in een lageren hoeveelheid.
Effect op menstruatie:
Minder heftig
Soms blijft menstruatie helemaal weg
Het pessarium
Wat is een pessarium?
Een zacht rubberen koepeltje
Bedekt de baarmoedermond
Hoe gebruik je het?
De vrouw breng het zelf in voor de geslachtsgemeenschap
Vorm en maat wordt bepaald door de arts
Zaaddodende pasta
Pessarium wordt ingesmeerd met zaaddodende pasta
Dit verhoogt de betrouwbaarheid
Sterilsatie
Wat is een sterilisatie?
Een operatie waardoor iemand onvruchtbaar wordt
Vaak gekozen door mensen die geen kinderen (meer) willen
Sterilisatie bij de man
Zaadleiders worden onderbroken
Zaadcellen worden nogsteeds gemaakt
Zaadlozing blijf normaal maar het is geen sperma meer.
Sterilisatie bij een vrouw:
Eileiders worden onderbroken of geblokkeerd
Zaadcellen kunnen de eicel niet meer bereiken
Eicellen en hormonen komen nog vrij