1.2 Nederland en Nederlands-Indië in de 19e en 20e eeuw
1.2 Nederland en
Nederlands-Indië in de 19e
en 20e eeuw
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
1.2 Nederland en
Nederlands-Indië in de 19e
en 20e eeuw
Leerdoelen
Je kunt uitleggen hoe Nederlands-Indië ontstond en een kolonie werd van Nederland.
Je kunt uitleggen wat de gevolgen van het cultuurstelsel waren.
Welke tekst hoort bij welk begrip?
Let op!: ieder begrip mag maar één keer worden gebruikt.
Er werden handelsnederzettingen op gunstig gelegen plaatsen gesticht. Die bestonden uit een fort, een haven, wat pakhuizen en woningen. Van hieruit werd handel gedreven met de inlandse bevolking.
Begin 1621 verscheen de VOC met twaalf schepen voor het grootste eiland van de Banda-eilanden. De bemanning opende het vuur en kreeg de belangrijkste vestiging van het eiland in handen. Duizenden Bandanezen vluchtten naar de bergen. Hun dorpen werden verwoest. De inwoners werden onthoofd.
De koning van het eiland gaf aan de Compagnie de verzekering dat alle peper en wilde kaneel die in zijn rijk groeiden aan de Compagnie geleverd zouden worden. Verder zou alle peper geladen worden op schepen van de Compagnie, zonder dat andere landen er iets van zouden krijgen.
Handelspost
Monopolie
Genocide
De VOC kreeg van de Staten-Generaal in 1602 het monopolie op de vaart en de handel met gebieden ten oosten van Kaap de Goede Hoop. Wat wordt daarmee bedoeld?
Al het geld dat met de handel in Azië werd verdiend, moest aan de Staten-Generaal worden gegeven.
Alle mensen die in Aziatische landen woonden, waren voortaan Nederlander.
Alleen de VOC mocht handel drijven ten oosten van Kaap de Goede Hoop.
Alles ten oosten van Kaap de Goede Hoop was voortaan Nederlands koloniaal gebied.
Welke zin over de VOC is juist?
De VOC was een initiatief van Amsterdamse handelaren
De Staten Generaal investeerde in de VOC
Iedereen kon aandelen kopen in de VOC, dus iedereen kon eigenaar zijn.
De VOC was een bedrijf dat eigendom was van de Staten Generaal.
VOC staat voor?
Vereniging Oost-Indische Compagnie
Verenigde Oost-Indie Compagnie
Verenigde Oost-Indische Compagnie
Verenigde Oost-Indische Campagne
Einde van de VOC
Koloniale gebieden waren nu niet meer van VOC maar van Nederlandse overheid.
Ondernemers zagen de kolonie nu als wingewest.
Grondstoffen en landbouwproducten moesten de welvaart in Nederland vergroten.
De NHM moet de nieuwe handel op gang brengen.
Java oorlog
De Indische bevolking protesteert . Het KNIL wordt ingezet om de bevolking te dwingen en koloniale belangen te behartigen.
In 1825 breekt er een oorlog uit op Java waarbij 200.000 doden vielen. Java komt onder Nederlands bestuur.
Vervolgens voert Nederland hert cultuurstelsel in op Java.
Cultuurstelsel op Java
Javaanse boeren moeten 20% verbouwen voor de producten: koffie en thee.
Javaanse boeren moeten 66 dagen werken voor het koloniaal bestuur, onbetaald.
De Javaanse vorsten krijgen cultuurprocenten. Hoe meer hun boeren leveren, hoe meer cultuurprocenten.
Gevolgen voor Java
Het beste land was voor het cultuurstelsel. Uitbuiting, weinig loon en hongersnood. De meeste winst ging naar De Nederlandse Handelsmaatschappij.
Max Havelaar - Multatuli (Eduard Douwes Dekker). Uiteindelijk wordt het cultuurstelsel in 1870 afgeschaft.
Invoering van liberale markteconomie.
Goed of fout? Het cultuurstelsel werd in heel Nederlands-Indië ingevoerd.
Goed
Fout
Goed of fout? In het cultuurstelsel draaide het om de levering van cultuurproducten aan de Nederlanders.
Goed
Fout
Huiswerk
Lees paragraaf 1.2.
Maak opdracht 4, 5 en 6 op blz. 45
Klaar? Maak opdracht 1a, 1b, 2a, 3, 4 en 5 op blz. 20.
Leerdoelen
Je kunt uitleggen hoe Nederlands-Indië ontstond en een kolonie werd van Nederland.
Je kunt uitleggen wat de gevolgen van het cultuurstelsel waren.
Nederlanders in Nl-Indië: Indirect Bestuur:
Nederland laat het bestaande, inlandse (Javaanse) bestuur op hun plek.
Nederland plaats boven en naast dit inlandse bestuur, een eigen, binnenlands, bestuur met Nederlandse ambtenaren.
Gouverneur-Generaal
Gouverneur
Resident
Binnenlands bestuur
Assistent-resident
Regent
Inlands bestuur
Districtshoofd
Onderdistrictshoofd
Dorpshoofd
Controleur
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
↓
Atjeh-Oorlog
Piraten uit Atjeh vielen schepen aan.
1873: KNIL valt Atjeh aan.
30 jaar, 100.000 doden.
Van Heutsz krijgt Atjeh in handen met veel geweld.
Vanaf 1870: Nederland breidt zijn macht uit
Grote vraag naar grondstoffen uit Nederlands-Indië (olie, tin, rubber)
Bouw van het Suez-kanaal zorgt voor goede én veel kortere route naar Nederlands-Indië
Modern-imperialisme: uitbreiding van het aantal kolonies door Europese landen
Nederlands Imperialisme (2)
Conflict met Atjeh (op het eiland Sumatra) wordt erger (1873-1904)
In 1910: heel Nederlands-Indië in bezit van Nederland