L1: Het interbellum + opkomst Hitler (les 1) (knip en plak)

1 / 97
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo k, g, t, mavo, havo, vwoLeerjaar 3-6

In deze les zitten 97 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Introductie

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen hoe de mensen in de Duitsland leefden onder Hitler vóór de Tweede Wereldoorlog, en op welke manier Duitsland een nieuwe oorlog begon.

Onderdelen in deze les

Deze slide heeft geen instructies


Deze slide heeft geen instructies

Het interbellum (1919 - 1939)

  1. OV 1: Waarom was er zoveel onrust in de Weimarrepubliek na het Verdrag van Versailles?

  2. OV 2: In hoeverre waren de champagnejaren van de roaring twenties voor de VS en Europa een periode van
    optimisme?

  3. OV 3: Op welke manier gingen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie om met de socio-economische
    uitdagingen tijdens de periode 1928 - 1936?

  4. OV 4: Wat waren de kenmerken van de totalitaire regimes in Europa tijdens het interbellum?

6DF - 2025/26

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoelen

  1. Ik onderscheid in bronnen de menselijke en de structurele (f)actoren die rond 1923
    leidden tot de staatsgreep van Hitler in de Weimarrepubliek. 

  2. Ik vergelijk op basis van bronnen hoe de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en Duitsland
    omgingen met de socio-economische uitdagingen tijdens de periode 1928 - 1936. 

  3. Ik onderzoek hoe betrouwbaar en representatief bronnen zijn om de mate waarin de
    jaren 1920 'roaring' waren voor de meerderheid van de West-Europeanen te
    bestuderen. 

  4. Ik ken de historische beeldvorming in een wetenschappelijk werk vergelijken met die
    in een historische roman. 

  5. Ik kan beargumenteren wat de voordelen en valkuilen zijn bij het gebruik van
    historische analogieën tussen de jaren 1930 en de hedendaagse tijd.

  6. Ik analyseer spotprenten volgens de OTI-methode (observatie, translatie, interpretatie)

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

cultureel: artistieke stroming, avant-garde, ideologie, leiderschapscultus, propaganda,
radicalisering, technologie, vrijetijdsbeleving

economisch: aandeel, belegger, beurscrash, collectivisering, (effecten)beurs,
herstelbetalingen, (hyper)inflatie, kapitalisme, koopkracht, massaproductie, planeconomie,
speculatie, vrije markt

politiek: autoritair, communisme, demilitariseren, democratie, dictatuur, fascisme,
nationalisme, nazisme, politieke ideologie, president, scheiding der machten, territoriale
wijzigingen, totalitair, wapenstilstand

sociaal: antisemitisme, discriminatie, elite, emancipatie, geweld, racisme, ras

structuurbegrippen:
argument – beeldvorming – evolutie – (on)gelijktijdigheid – gevolg – oorzaak –
voedingsbodem – zondebok

Deze slide heeft geen instructies

OV 1: Waarom was er zoveel onrust in de Weimarrepubliek na het
Verdrag van Versailles?

In 1919 werd het Verdrag van Versailles ondertekend. Dat moest de vrede garanderen na de Eerste Wereldoorlog. De Duitse keizer Wilhelm II werd tot aftreden gedwongen en Duitsland werd een republiek. Vanwege de onrust in Berlijn trok de Duitse regering zich terug naar Weimar. Omdat de nieuwe Duitse grondwet daar werd ondertekend, werd de jonge republiek de Weimarrepubliek genoemd. In deze historische vraag onderzoek je waarom het politieke klimaat in de Weimarrepubliek tijdens de eerste periode van het interbellum (1919 - 1923) erg instabiel was en waarom het land grote moeite had om haar burgers stabiliteit te bieden. De overgang naar een vredeseconomie verliep allesbehalve van een leien dakje.

Deze slide heeft geen instructies

Bronnenonderzoek 1

cursus p. 3-7

Deze slide heeft geen instructies

Maak aan de hand van bron 1 een overzicht van alle gebieden die de Duitse Weimarrepubliek moest afstaan tijdens het Verdrag van Versailles (1919).

Noteer op welke zes verschillende vlakken het Verdrag van Versailles volgens het
propagandapamflet van bron 2 de Duitse samenleving trof.

Deze slide heeft geen instructies

Maak aan de hand van bron 1 een overzicht van alle gebieden die de Duitse Weimarrepubliek moest afstaan tijdens het Verdrag van Versailles (1919).

Noteer op welke zes verschillende vlakken het Verdrag van Versailles volgens het
propagandapamflet van bron 2 de Duitse samenleving trof.

Deze slide heeft geen instructies

Na de oorlog spraken veel Duitsers niet over het Verdrag van Versailles maar over 'das Versailler Diktat' (het Dictaat van Versailles):

  1. zoek eerst op wat de term 'dictaat' inhoudt

  2. noteer vervolgens aan de hand van bron 1 tot en met bron 3 waarom ze die term gebruikten. 

Deze slide heeft geen instructies

Leid uit bron 4, 5 en 6 af welke omstandigheid in 1923 zorgde voor totale ontreddering bij veel Duitsers.

Leid uit bron 7 af waarom 1923 in verschillende opzichten een economisch crisisjaar was voor de Duitse Weimarrepubliek.

Onderzoek waarom de economische omstandigheden een ideale voedingsbodem waren voor de politieke gebeurtenissen van 1923.

Deze slide heeft geen instructies

Leid uit bron 4, 5 en 6 af welke omstandigheid in 1923 zorgde voor totale ontreddering bij veel Duitsers.

Leid uit bron 7 af waarom 1923 in verschillende opzichten een economisch crisisjaar was voor de Duitse Weimarrepubliek.

Onderzoek waarom de economische omstandigheden een ideale voedingsbodem waren voor de politieke gebeurtenissen van 1923.

Deze slide heeft geen instructies

Het verhaal

1919: Versailles -> frustraties

  • territoriale wijzigingen 

  • Duitse artillerie
    en zee- en luchtmacht ontmanteld 

  • Rijnland
    gedemilitariseerd 

  • zware herstelbetalingen
    --> oorlogsschade vergoeden. ==> explosie Dui staatsschuld

  • Verdrag zonder inspraak van Duitsland --> 'geen vredesverdrag,
    maar een vernederend dictaat'

1923: Hyperinflatie, Ruhrbezetting en staatsgreep

  • 1922: toenemende inflatie --> leven steeds duurder. (herstelbetalingen, herstelwerken, oorlogsinvaliden,...)

  • 1923: stijging voedselprijzen => verergerde de sociale
    problemen. 

  • Frankrijk
    en België bezetten Ruhrgebied,

  • ==> context van chaos en vernedering --> 1923: (mislukte) staatsgreep door nazi's--> Hitler tot december 1924 in
    de cel. De hyperinflatie was echter bedwongen 

  • 1925: trokken de Franse en Belgische troepen zich terug uit het Rijnland. Betere tijden?



Bron 1: spotprent Will Dyson (1919) - bron 2: Hyperinflatie in 1923 

Deze slide heeft geen instructies

Hyperinflatie

  • Na Versailles => megainflatie 07/1919 tot 02/1920: prijzen x5

  • Reactie: geld bijdrukken

  • Gevolg: 

  • Verregaande ontwaarding geld. => wisselkoers kelderde

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Verklaar het begrip hyperinflatie aan de hand van deze drie Duitse postzegels uit 1923.

Deze slide heeft geen instructies

Een brief aan een spaarder (1923)

Met spijt moet de bank uw spaarrekening met een saldo van 68.000 mark sluiten. Het bedrag weegt niet op tegen de kosten. We sturen u bij deze het geld terug. We hebben geen bankbiljetten met een kleine coupure en hebben het bedrag naar boven afgerond. Bijgevoegd een bankbiljet van 1 miljoen mark.

Deze slide heeft geen instructies

Hyperinflatie. Stel dat de prijzen elke dag verdubbelen (vb Duitsland 1922) en een brood kost vandaag 2 euro. Hoe duur is datzelfde brood dan na twee weken?

A

28 euro

B

1024 euro

C

128 euro

D

16384 euro

Deze slide heeft geen instructies

Onstaan van het nazisme na WO1

  • Geen economisch herstel + werkloosheid => Ontstaan # politieke protestpartijtjes ('Vrijkorpsen') (o.a. DAP)

  • Hitler wordt lid in 1919 = > NSDAP 1920

  •  Steeds populairder

  • 1923 mislukte staatsgreep (Bierkellerputsch)

  • Hitler vrij in 1924

Een NSDAP-vergadering in de Bürgerbräukeller op 8.11.1923. Foto uit Bundesarchiv.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

OV1: Waarom was er zo veel onrust in de Weimarrepubliek na het Verdrag van Versailles? (4 factoren) - cursus p.6

START 6OBE - 23/924 - Het Verdrag van Versailles trof Duitsland zwaar, niet alleen door de territoriale verliezen maar ook door het verlies aan mensen en arbeidskrachten, landbouwgronden en industriële capaciteit. Het verdrag werd als een ‘Diktat’ ervaren.

- In 1923 ontstond bovendien een hyperinflatie: het geld was zo goed als niets meer waard. Veel mensen verloren al hun spaargeld, wat tot onrust leidde.

- In 1923 werd ook het Ruhrgebied bezet door Frankrijk en België, wat een nieuwe economische en morele opdoffer betekende.

- De belabberde economische omstandigheden waren een ideale voedingsbodem voor extreme partijen zoals de nazipartij, die door een staatsgreep ook politieke onrust zaaide.

OV 2: In hoeverre waren de champagnejaren van de roaring twenties voor de VS en Europa een periode van optimisme?


START 6OBE - 23/9/24 / 6BEO 26/9

De Eerste Wereldoorlog had in Europa veel vernieling gezaaid, maar na enkele woelige en
chaotische naoorlogse jaren herstelde het leven zich in de tweede helft van de jaren 1920. Die
periode krijgt soms ook de noemer ‘de champagnejaren’. Een uiteenlopend gezelschap van
kunstenaars en wetenschappers pikte de draad weer op en begon te experimenteren met
nieuwe technieken. Het stads- en nachtleven bruiste als nooit tevoren in kleurrijke bioscopen,
theaters, bars en danszaaltjes, waar de champagne overvloedig vloeide. Zo gingen de jaren
1920 de geschiedenis in als de 'roaring twenties', of de dolle jaren twintig.
Maar verdiende die periode wel zo’n etiket van optimisme en emancipatie?

Bronnenonderzoek 2

cursus p. 9-13

Deze slide heeft geen instructies

Typeer bondig in vijf kenmerken welk beeld van de jaren 1920 in bron 1 en 2 tot uiting komt.

Verklaar bondig in drie zinnen of de bronnen 1,2 & 3 eerder een optimistisch of een
pessimistisch beeld van deze periode schetsen en verklaar waarom de periode de ‘roaring twenties’ wordt genoemd. 

Verklaar waarom het Bauhaus in Berlijn uiteindelijk gedwongen moest sluiten.

Deze slide heeft geen instructies

Typeer bondig in vijf kenmerken welk beeld van de jaren 1920 in bron 1 en 2 tot uiting komt.

Verklaar bondig in drie zinnen of de bronnen 1,2 & 3 eerder een optimistisch of een
pessimistisch beeld van deze periode schetsen en verklaar waarom de periode de ‘roaring twenties’ wordt genoemd. 

Verklaar waarom het Bauhaus in Berlijn uiteindelijk gedwongen moest sluiten.

Deze slide heeft geen instructies

Bestudeer bron 4. Leg uit of je hier een ander beeld krijgt over de jaren twintig dan het beeld dat je aan de hand van bron 1 tot en met 3 had gevormd.

In bron 4 wordt een genuanceerd beeld geschetst van het optimisme dat aanwezig was tijdens de jaren 1920:

- Langs de ene kant krijg je de luxe van een consumptiemaatschappij die het geld kan laten rollen door een voorzichtig economisch herstel.

- Langs de andere kant is die luxe enkel toegankelijk voor de rijke bovenlaag van de bevolking. 60 % van de Amerikaanse bevolking leefde bijvoorbeeld onder de armoedegrens.

=> De kloof tussen arm en rijk was groot.

OV2: In hoeverre waren de champagnejaren van de roaring twenties voor de VS en Europa een periode van optimisme? Nuanceer! (Enerzijds...anderzijds)

Het historische beeld dat vaak geschetst wordt van de champagnejaren van de roaring twenties, een term die het algemeen optimisme in de jaren 1920 benadrukt, is niet helemaal correct. Er moet dus met de nodige nuance met bronnen omgesprongen worden.

Enerzijds optimisme: voorzichtig economisch herstel na WO1. Geld mocht opnieuw rollen en in de steden bruiste het leven weer. 

Anderzijds profiteerde niet iedereen van de welvaart en bleven veel mensen onder de armoedegrens leven. Het merendeel van de bevolking kon zich weinig tot geen luxe veroorloven. 

Een tijd van optimisme …

  • heropleving van de vooroorlogse luxe + herwonnen geloof in de toekomst

  • Goedkope leningen 

  • veranderende vrijetijdsbeleving 

  • champagnecultuur: chique danstenten, glamoureuze hotels en rokerige jazzkelders in steden als Berlijn en Parijs. 

  • nieuwe technologieën en experimenten => o.m. massaproductie Bauhaus

  • films mét geluid 

… maar ook van pessimisme

  • Herwonnen rijkdom: lang niet voor iedereen + gebouwd op kortetermijnleningen + streven naar winst met aandelen 

  • Niet iedereen was fan van decadentie & avant-garde ==> kloof tussen wereldsteden en platteland,

  • 60 % van de Amerikanen leefde in armoede. 

Het verhaal

Deze slide heeft geen instructies

OV 3: Op welke manier gingen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie om met de socio-economische uitdagingen tijdens de periode 1928 - 1936?

In 1929 vond in de Verenigde Staten de beurscrash plaats. De gevolgen daarvan zouden nog
jaren voelbaar blijven. De roaring twenties eindigden met een ijskoude douche die de wereld
in een Grote Depressie bracht. De getroffen landen moesten daar een antwoord op zien te
bieden.
In deze onderzoeksvraag onderzoek je hoe de VS de crisis aanpakte. De Sovjet-Unie was
afgesneden van de wereldeconomie en ontsnapte daar dus grotendeels aan, maar stond
evengoed voor ongeziene uitdagingen. Aan de hand van bronnen vergelijk je de
economische ontwikkelingen van beide landen.

Bronnenonderzoek 3

cursus p. 14-18

Deze slide heeft geen instructies

Noteer welke (sociale) gevolgen de economische crisis voor de Amerikaanse bevolking had.

Beschrijf de maatregelen die Roosevelt in 1933 trof om de sociale (en economische) gevolgen van de crisis te bestrijden.

Bestudeer bron 3 en 4. Omschrijf aan de hand van bron 3 de kenmerken van het economische beleid van Stalin.

Deze slide heeft geen instructies

Leid uit bron 4 af welke gevolgen het economische beleid van Stalin had voor de bevolking van de Sovjet-Unie.

Vergelijk het economische beleid van de VS (bron 2) met dat van de Sovjet-Unie (bron 3) in de jaren 1930.

Deze slide heeft geen instructies

Welke bronnen (1 tot en met 4) zijn bruikbaar om de historische vraag te beantwoorden? Welke niet? Leg kort uit waarom.

Deze slide heeft geen instructies

Op welke manier gingen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie om met de socio-economische uitdagingen tijdens de periode 1928 - 1936?

De VS en de Sovjet-Unie reageerden verschillend op de crisis. Met zijn New Deal zette president Roosevelt een grootschalig programma op om de Amerikaanse economie en de werkgelegenheid opnieuw op gang te trekken. 

In het kapitalistische systeem van de VS nam voor het eerst de overheid een hele reeks maatregelen waardoor ze een meer controlerende rol kreeg.

In de communistische Sovjet-Unie van Stalin werd de rol van de overheid heel erg versterkt door onder meer een strikte planeconomie volgens vijfjarenplannen, een collectivisering van de landbouw door het stichten van collectieve staatsboerderijen en een snelle uitbouw van de zware industrie naar westers voorbeeld.

Het verhaal

3.1 Aanloop naar de Grote Depressie

  • Roaring twenties: Amerikaanse banken groot vertrouwen in de economie

  • Mensen met weinig of geen spaargeld speculeerden op de beurs met geleend geld.

  • Najaar van 1929:  markt raakte verzadigd --> overproductie --> aanbod groter dan de vraag ==> paniek op Wall Street

  • Gevolg: Aandeelhouders dumpen massaal hun aandelen --> beurskoersen implodeerden. 

  • Oktober 1929: beurskrach --> Banken gingen failliet + spaargeld ging in rook op -> koopkracht daalde fors --> ondernemingen gingen failliet --> arbeiders kwam op straat te staan +  Dust Bowl 

  • Amerikaanse banken vroegen aan de Europese banken de sommen geld die ze in oorlogstijd hadden geleend terug. 

  • ==> De fragiele heropbouw in Europa (oiv Dawesplan) – ook in Duitsland – kwam daardoor in de problemen. 

  • ==> In Europa begon zo eveneens de Grote Depressie van de jaren dertig.

3.2 De Verenigde Staten: de New Deal (vanaf 1933)

3.3 Sovjet-Unie: planeconomie (vanaf 1928)

3.4 En Duitsland?

Deze slide heeft geen instructies

3.1 Aanloop naar de Grote Depressie

3.2 De Verenigde Staten: de New Deal (vanaf 1933)

  • De Amerikaanse president Franklin Roosevelt (1933 - 1945) --> pakket steunmaatregelen: de New Deal. 

  • Overheidsmaatregelen bedoeld om de overproductie van voedsel en producten tegen te gaan + koopkracht te herstellen + de economie te stimuleren. 

  • ==> vrije markt door de overheid beperkt aan banden gelegd.

3.3 Sovjet-Unie: planeconomie (vanaf 1928)

  • 1928: Stalin aan de macht. Doel: communisme in de Sovjet-Unie versterken: Banken en bedrijven onder staatscontrole + privébezit afgeschaft. 

  • Boeren ondergebracht in grote collectieve staatsboerderijen. Doel: landbouwopbrengsten verhogen en exporteren ==>zodat geld binnenkwam voor de opbouw van de zware industrie. 

  • via vijfjarenplannen - doel: kapitalistische landen voorbijsteken. 

  • Result: #Fail => rond 1932: holodomor Oekraïne en Kazachstan.

3.4 En Duitsland?

Het verhaal

Deze slide heeft geen instructies

Het verhaal

3.1 Aanloop naar de Grote Depressie

3.2 De Verenigde Staten: de New Deal (vanaf 1933)

  • De Amerikaanse president Franklin Roosevelt (1933 - 1945)
    --> pakket
    steunmaatregelen: de New Deal. 

  • Overheidsmaatregelen bedoeld om de
    overproductie van voedsel en producten tegen te gaan + koopkracht te herstellen + de economie te stimuleren. 

  • ==> vrije markt door de overheid beperkt aan banden
    gelegd.

3.3 Sovjet-Unie: planeconomie (vanaf 1928)

  • 1928: Stalin aan de macht. Doel:  communisme in de Sovjet-Unie versterken: Banken en bedrijven
    onder staatscontrole + privébezit afgeschaft. 

  • Boeren
    ondergebracht in grote collectieve staatsboerderijen. Doel: landbouwopbrengsten
    verhogen en exporteren ==>zodat geld binnenkwam voor de opbouw van de
    zware industrie. 

  • via vijfjarenplannen - doel: kapitalistische
    landen voorbijsteken. 

  • Result: #Fail => rond 1932: holodomor Oekraïne en Kazachstan.

3.4 En Duitsland?

Deze slide heeft geen instructies

3.1 Aanloop naar de Grote Depressie

3.2 De Verenigde Staten: de New Deal (vanaf 1933)

3.3 Sovjet-Unie: planeconomie (vanaf 1928)

3.4 En Duitsland?

  • Veel Duitsers = ontevreden na de Eerste Wereldoorlog. 

  • Heimwee naar het keizerrijk.

  • Hyperinflatie + bezetting van het Rijnland ==> economische onzekerheid (zie onderzoeksvraag 1). 

  • midden van de jaren twintig beter met Duitsland. Dat eindigde in 1930. 

  • Wereldwijde economische crisis -> moeilijker om de oorlogsschuld af te betalen. + miljoenen Duitsers werkloos. 

  • ==>Tijd van crises: voortdurend nieuwe verkiezingen: onmogelijk een stabiele meerderheidsregering te vormen. 

Meer in extra hoofdstuk: aanloop naar Wereldoorlog 2

Het verhaal

(van meer dan een miljoen in 1928 naar zo’n zes miljoen in 1933)

  • economische wereldcrisis (n.a.v. beurskrach 1929)

  • --> Problematisch voor (verzwakte)Duitse economie

  • Amerikaanse bedrijven stoppen noodgedwongen met steun aan Duitsland! 

  • --> banken en bedrijven failliet

  • oude frustraties steken kop weer op

  • --> Populariteit nazi's (+) & communisten (+)

  •  ==> Duitsland = 'stuurloos schip'

Massale bestorming van de Spaarbank van de Sparkasse der Stadt Berlin, Mühlendamm, 13 Juli 1931.

Fotocollectie: Bundesarchiv Bildarchiv

Deze slide heeft geen instructies

Evaluatieoefening

Duitsland & socio-economische uitdagingen 1928-1936

zie toetsenmap geschiedenis (Smartschool)

Deze slide heeft geen instructies

OV 4: Wat waren de kenmerken van de totalitaire regimes in Europa tijdens het interbellum?

In een context van politieke chaos, economische crisis en sociale ongelijkheid kwamen in heel
Europa in de jaren 1920 leiders aan de macht die erin slaagden een groot deel van de
volksmassa te verleiden voor hun autoritaire regime. De Europese democratie werd
daardoor ernstig bedreigd en jonge democratieën als Italië en Duitsland, die amper een halve
eeuw bestonden, werden ondermijnd. Wat in de plaats kwam waren totalitaire regimes.
In deze historische vraag onderzoek je de kenmerken van die extreme regimes.

Deze slide heeft geen instructies

Bronnenonderzoek 4

cursus p. 22-25

Deze slide heeft geen instructies

• Plaats de nummers van de artikels uit het nationaalsocialistische partijprogramma  (Duitsland, 1920) bij het juiste maatschappelijk domein. Scheid meerdere nummers door een komma en een spatie.
• Formuleer bondig per domein welk standpunt aan bod komt.

In onze westerse samenleving wordt het nazisme vaak beschouwd als een extreme ideologie
omdat verschillende van de basisstandpunten tegengesteld zijn aan wat nu als vanzelfsprekend wordt gezien en algemeen is ingeburgerd. Geef drie van die tegenstellingen (bron 1).

Deze slide heeft geen instructies

• Plaats de nummers van de artikels uit het nationaalsocialistische partijprogramma  (Duitsland, 1920) bij het juiste maatschappelijk domein. Scheid meerdere nummers door een komma en een spatie.
• Formuleer bondig per domein welk standpunt aan bod komt.

In onze westerse samenleving wordt het nazisme vaak beschouwd als een extreme ideologie
omdat verschillende van de basisstandpunten tegengesteld zijn aan wat nu als vanzelfsprekend wordt gezien en algemeen is ingeburgerd. Geef drie van die tegenstellingen (bron 1).

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Zoek aan de hand van de informatie bij de tijdlijn en bron 2 op of er gelijktijdigheid of ongelijktijdigheid was tussen de vestiging van de fascistische dictatuur van Mussolini in Italië en de nazidictatuur van Hitler in Duitsland.

Zoek online op of in België het gebruik van geweld door de politie toegestaan is en zo ja, onder welke omstandigheden.

Omschrijf hoe dat verschilt van de manier waarop Mussolini geweld gebruikte (bron 2).

Deze slide heeft geen instructies

Het verhaal

4.1 De staatsideologie

  • slechts één ideologie aanvaard: de
    staatsideologie + slechts één partij + geen verkiezingen

  • individu ondergeschikt aan de massa. 

  • gebaseerd op extreem nationalisme: nazisme in Duitsland & fascisme in
    Italië, Spanje en vele andere Europese landen. 

  • De nazi-ideologie = rauw
    racisme: het eigen Arische ‘ras’ was superieur 

  • Hitler streefde naar een etnisch zuiver Lebensraum (levensruimte) 

  • In USSR: staatsideologie = extreem communisme met cultus rond Stalin => stalinisme

4.2 De onbetwiste leider

  • Hitler als
    Führer (letterlijk ‘de Leider’) in Duitsland, Mussolini als Duce (letterlijk ‘de Leider’) in Italië en
    Stalin in de USSR

  • duldden geen tegenstand & stelden zich boven de wet 

  • beschermd door een geheime staatspolitie. 

  • scheiding der machten bestond niet
    meer.

  • leiderschapscultus: o.a. speeches waren te horen in huiskamers dankzij de nieuwe
    goedkope radiotoestellen. 

4.3 Staat en propaganda

4.4 Staat en geweld

Deze slide heeft geen instructies

OV 4: Wat waren de kenmerken van de totalitaire regimes in Europa tijdens het interbellum?

In een context van politieke chaos, economische crisis en sociale ongelijkheid kwamen in heel
Europa in de jaren 1920 leiders aan de macht die erin slaagden een groot deel van de
volksmassa te verleiden voor hun autoritaire regime. De Europese democratie werd
daardoor ernstig bedreigd en jonge democratieën als Italië en Duitsland, die amper een halve
eeuw bestonden, werden ondermijnd. Wat in de plaats kwam waren totalitaire regimes.
In deze historische vraag onderzoek je de kenmerken van die extreme regimes.

4.1 De staatsideologie

  • slechts één ideologie aanvaard: de staatsideologie + slechts één partij + geen verkiezingen

  • individu ondergeschikt aan de massa. 

  • gebaseerd op extreem nationalisme: nazisme in Duitsland & fascisme in Italië, Spanje en vele andere Europese landen. 

  • De nazi-ideologie = rauw racisme: het eigen Arische ‘ras’ was superieur 

  • Hitler streefde naar een etnisch zuiver Lebensraum (levensruimte) 

  • In USSR: staatsideologie = extreem communisme met cultus rond Stalin => stalinisme

4.2 De onbetwiste leider

  • Hitler als Führer (letterlijk ‘de Leider’) in Duitsland, Mussolini als Duce (letterlijk ‘de Leider’) in Italië en Stalin in de USSR

  • duldden geen tegenstand & stelden zich boven de wet 

  • beschermd door een geheime staatspolitie. 

  • scheiding der machten bestond niet meer.

  • leiderschapscultus: o.a. speeches waren te horen in huiskamers dankzij de nieuwe goedkope radiotoestellen. 

4.3 Staat en propaganda

4.4 Staat en geweld

Het verhaal

Start 6BEO/APDA 4/10/24

4.1 De staatsideologie

4.2 De onbetwiste leider

4.3 Staat en propaganda

  • Overheid had alle communicatiemiddelen in handen

  • Volksmassa werd bewust geradicaliseerd en verleid tijdens massaspektakels 

  • Leiders lieten zich afbeelden als kindervriend. 

  • De propaganda gaf de totalitaire regimes een aura van jeugdige dynamiek <-> zwakke vormen van democratie .

4.4 Staat en geweld

  • Vermeende tegenstanders werden bestempeld als ‘verraders’. 

  • zondebokken -> In Duitsland: onder meer de joden. 

  • -->Werden discriminerend en racistisch behandeld en uiteindelijk uitgesloten 

  • Tijdens de Tweede Wereldoorlog zou dat antisemitisme ==> Holocaust

Het verhaal

31/3/1933: opening Dachau

OV4: Wat waren de kenmerken van de totalitaire regimes in Europa tijdens het interbellum?

De totalitaire regimes tijdens het interbellum werden gekenmerkt door:

- één staatsideologie, een sterk nationalisme en racisme (bv. fascisme, nazisme, stalinisme);

- afschaffing van het parlement, monopolie van één partij;

- één belangrijke leider die boven de wet stond en geweld gebruikte tegen andersdenkenden

( bv. Hitler, Mussolini, Stalin);

- (op sociaal vlak) de ondersteuning van het sociale weefsel van de eigen bevolking;

- volledige samenleving die doordrongen werd met het ideeëngoed van de staat door middel

van propaganda via speeches en films.

(post)fascisme?

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn fascisten precies?

  1. oorsprong in Italië 1920s

  2. vertrekken vanuit een slachtofferrol

  3. tegen democratie

  4. tegen kapitalistische elite

  5. tegen communisme

  6. tegen liberalisme

  7. nieuwe natie rond een leider / een ideaal

  8. uniformen alomtegenwoordig

  9. geweld en mannelijkheid (geloven, gehoorzamen, vechten)

  10. hypernationalisme => herstel van vergane glorie

  11. buitenlandse expansie 

  12. heimwee naar een 'roemrijk' verleden. (vb. Romeinse groet)

  13. populistisch ('kant van het volk')

Quasi tegen alles...

Sterke machocultuur

Populistisch

Deze slide heeft geen instructies

EXTRA

Deze slide heeft geen instructies

Het nazisme van Adolf Hitler

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Aan het eind van deze les kun je herkennen en uitleggen hoe de mensen in Duitsland leefden tijdens het interbellum en onder Hitler vóór de Tweede Wereldoorlog, en hoe Hitler aan de macht kwam.

Deze slide heeft geen instructies

Kaart gebruiken om gebiedsverlies na WO1 en Versailles te duiden. Zelfde kaart ook voor gebiedsuitbreiding in les 'Aanloop naar WO2'

Aan welke landen verliest Duitsland grondgebied na WO1? (K.121)

Deze slide heeft geen instructies

Mein Kampf

  • verschenen 1925 - 1927

  • politiek manifest

  • vol  persoonlijke onwaarheden

  • plannen voor toekomst

  1. afrekenen met Joden

  2. forse uitbreiding grondgebied

  3. vernietiging communisme

  4. 1000-jarig Rijk

Deze slide heeft geen instructies

Welke zaken die in 'Mein Kampf' staan heeft Hitler in de praktijk gebracht?

Deze slide heeft geen instructies

Basisideeën van het nazisme

  • Antidemocratisch, blindelings volgen van de leider

  • Tegen wanorde, orde via militaire organisatie

  • Duitse ras zuiveren van vreemdelingen

  • Anticommunisme

  • Antikapitalisme

  • Afschaffing Verdrag van Versailles

Deze slide heeft geen instructies

Basisideeën van het nazisme

Klastaak - BW: zie planner

Je krijgt zes afbeeldingen te zien. Probeer in je eigen woorden te zeggen om welk basisidee van het nazisme het gaat.

Deze slide heeft geen instructies

De nazi’s verkondigen dat de democratie onbekwaam, wanordelijk

en corrupt is. Zij vinden dat je de ‘Führer’ (leider), Adolf Hitler,

blindelings moet volgen. Enkel onder zijn leiding zal het goed gaan

met Duitsland.

Deze slide heeft geen instructies


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Deze slide heeft geen instructies

De foto toont Hitler op een massamanifestatie. De nazi’s beweren
orde te brengen waar wanorde heerst. Ze organiseren zich daarom
op militaire wijze, met veel aandacht voor uniformen en tucht

Deze slide heeft geen instructies


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Deze slide heeft geen instructies

De NSDAP wil het Duitse ras zuiveren van volgens haar ‘vreemde
en rasbezoedelende’ elementen. Vreemdelingen moeten
verdwijnen of dienaars van de Duitsers worden. Hitler gelooft
dat vooral de Joden doelbewust de ondergang van de beschaving
nastreven. De nazi’s zijn antisemitisch, tegen de Joden.

Deze slide heeft geen instructies


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Deze slide heeft geen instructies

De foto komt uit een Vlaamse brochure van de SS uit 1941. Er staat
de volgende tekst bij: “De joodsche Sowjetbeulen. Geniepigheid,
ontaarding en beestachtigheid staan op de tronie van dezen
politieken commissaris te lezen.” De nazi’s spelen in op de angst
die bij de Duitse middenklassen heerst voor het communisme
en de Sovjet-Unie. Ze beweren de enige beweging te zijn die het
communisme kan tegenhouden.

Start 17/10


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Anticommunisme (communisme is Joods)

Onder de arbeiders geven de nazi’s kritiek op het kapitalisme.
Hitler verzekert Duitse fabriekseigenaars en bankiers echter dat ze
van hem niets te vrezen hebben. Hij verzet zich tegen het ‘Joodse
internationale kapitalisme’.

Deze slide heeft geen instructies


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Deze slide heeft geen instructies

Hitler belooft de Duitsers de afschaffing van het Verdrag van Versailles. Hij droomt hardop van Groot-Duitsland, een grote staat die bijna heel Midden- en Oost-Europa omvat.

Deze slide heeft geen instructies


Welk basisidee van het nazisme kan je afleiden uit de afbeelding? (Lees ook de extra uitleg alvorens te antwoorden)

Deze slide heeft geen instructies

De economische wereldcrisis brengt de Duitse republiek zwaar in de problemen. Banken en
bedrijven gaan failliet. De werkloosheid neemt drastisch toe. Veel Duitsers zijn ontgoocheld
en de oude frustraties van vlak na de Eerste Wereldoorlog duiken weer op. De nazi’s grijpen
hun kans. Ook hun aartsvijanden, de communisten, ruiken winst. Duitsland wordt moeilijk
bestuurbaar.


Welke partij is de grootste in 1919?

A

SPD

B

KPD

C

Zentrum

D

NSDAP (Nazi's)

Deze slide heeft geen instructies


Welke partij is de grootste in 1933?

A

SPD

B

KPD

C

Zentrum

D

NSDAP (Nazi's)

Deze slide heeft geen instructies


Vanaf wanneer behalen de antidemocratische partijen de meerderheid?

A

september 1930

B

mei 1928

C

juli 1932

D

maart 1933

Deze slide heeft geen instructies


Behalen de nazi's ooit de meerderheid van de stemmen?

A

ja

B

neen

C


D


Deze slide heeft geen instructies

1933

Het jaar dat de democratie insliep...

Deze slide heeft geen instructies


Hitler wordt kanselier

30 januari 1933




  • President Hindenburg: Hitler = kanselier & leider van de grootste partij in de Rijksdag. Maar: niet de meerderheid in het Duitse parlement. 

  • ==> moet samenwerken met andere partijen.

  • Dat vindt hij afschuwelijk: te lang praten om er samen uit te komen.

  • Nazi's krijgen controle over radio en de politie....

Deze slide heeft geen instructies

Waarom zijn de nazi's er zo erg op gebrand om radio en politie onder controle te krijgen?

Deze slide heeft geen instructies

Waarom zijn de nazi's als ondemocratische partij toch bereid om in een democratisch verkozen regering te stappen?

Deze slide heeft geen instructies


Rijksdagbrand

27 februari 1933




  • Hitler wil grondwet veranderen => nieuwe verkiezingen

  • Vlak voor de verkiezingen: Rijksdagbrand 

  • Een Nederlandse communist, Marinus van der Lubbe, wordt (onschuldig?) opgepakt, veroordeeld en geëxecuteerd (1934). 

  • Regering keurt noodwet goed => opsluiten zonder proces


Deze slide heeft geen instructies


Machtingswet

24 maart 1933



  • ...de brand komt Hitler namelijk wel érg goed uit: hij kan de noodtoestand in Duitsland uitroepen (Rijksdagbrandverordening)

  • Een maand later neemt het Duitse parlement een noodwet aan, de Machtigingswet. => alle communistische parlementairen opgepakt

  • Deze wet geeft Hitler onbeperkte macht: Duitsland is een dictatuur.

Deze slide heeft geen instructies


Rijksdagbrandverordening 

en Machtingswet





  • De Grondwet kan door Hitler worden aangepast en opgeschort, zonder goedkeuring van het Duitse parlement.

  • Alle partijen, behalve de NSDAP, worden verboden (net als vakbonden).

  • Sommige burgerrechten worden opgeschort (o.a. briefgeheim)

  • Gelijkschakeling: iedereen moet zich houden aan de ideologie van de Nazi's

Deze slide heeft geen instructies

Inzetten van fotografie als propaganda

Deze slide heeft geen instructies

Foto 23.9.1933 - Hitler steekt de eerste spade voor de snelweg in Frankfurt

Diezelfde foto wordt gebruikt in de nazipropaganda

Hitler als 'man van het volk' tussen fabrieksarbeiders bij Siemens in 1933

Deze slide heeft geen instructies

Verkiezingsaffiche uit maart 1933

De jonge Hitler & de oude Hindenburg

Deze slide heeft geen instructies


Nacht van de Lange Messen 30 juni 1934





  • Hitler kan door de Machtigingswet zijn tegenstanders uitschakelen.

  • Dit zijn in het begin mensen binnen Hitlers eigen partij, waaronder de SA. 

  • Sommigen worden zonder proces vermoord door de SS, anderen komen in concentratiekampen.


Britse cartoon uit 1934

(c)David Low

v.l.n.r. Daluege, Himmler en Röhm

Kurt Daluege, Himmler en Rohm

Daluege was politiechef in Berlijn (Orpo)


Führer

1934





  • Als president Hindenburg in 1934 overlijdt, komt er geen nieuwe president.

  • Hitler is vanaf dat moment Führer, Leider, van Duitsland:

  • Führer = president, kanselier & opperbevelhebber van het leger.

  • Aan hem is onvoorwaardelijke trouw verschuldigd (Führerbeginsel)

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Waaruit blijkt dat er in de Rijksdag nog slechts één partij is toegelaten? (2)

Deze slide heeft geen instructies

Timeline

30/1/1933 - Hitler = kanselier

17/2/1933 - Schietbesluit (feuer frei)

27/2/1933 - Rijksdagbrand + Noodwet (28/2/1933)

24/3/1933 - Machtigingswet (Grondwet vervalt)

28/3/1933 - KPD verboden

20/5/1933 - Sterlisatiewet

22/6/1933 - SPD verboden

14/10/1933 - Duitsland stapt uit Volkenbond

24/11/1933 - Wet tegen 'gewoontecriminelen'

30/6/1934 - Nacht van de Lange Messen (o.a. moord op Ernst Röhm)

2/8/1934 - Hitler = Führer

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies