Sociaal-cognitieve theorieën
Sociaal-cognitieve leertheorie (Bandura)
Locus of Control (Rotter)
Sociaal-cognitieve theorieën
Sociaal-cognitieve leertheorie (Bandura)
Locus of Control (Rotter)
Sociaal: andere mensen
Cognitieve: denken
Waarom kopiëren sommige mensen gedrag van andere mensen?
Waarom doen sommige mensen dat niet?
Laten bespreken met elkaar
Dan klassikaal
- Om erbij te horen
- Groepsdruk
- Aandacht krijgen
- Beloning krijgen / straf vermijden
- Imitatie: je leert van anderen
Brug naar behaviorisme
Je ziet iemand een grap maken in klas; mensen lachen en gaan hem of haar leuker voorstellen. Je wilt dat gedrag kopiëren door de beloning (aandacht).
Behaviorisme
Gedrag wordt vooral aangeleerd door beloning en straf uit de omgeving.
Beloning: herhaling gedrag
Straf: vermijding gedrag
Behaviorisme: persoonlijkheid bestaat niet.
Het is een verzameling van gedragspatronen die je hebt aangeleerd.
Jij bent een optelsom van wat je geleerd hebt te doen.
= Alles komt van buitenaf: de mens is passief
Deze slide heeft geen instructies
Behaviorisme
Psychoanalyse
Focus op observeerbaar gedrag en leren door ervaring.
Extern
Focus op het onbewuste.
Intern
Deze slide heeft geen instructies
Albert Bandura (1925-2021)
Persoonlijkheid is meer dan een verzameling van aangeleerd gedrag.
Opdracht: p. 58 lees 2.3.1. tot aan oefening 17.
Maak een schema van Bandura's theorie (wederzijds determinisme) in potlood.
Drie elementen + pijlen
Info / instructie: Bandura spreekt over "wederzijds determinisme". Daarbinnen beïnvloeden drie elementen elkaar voortdurend. Teken deze drie elementen in een schema en toon met pijlen hoe ze elkaar beïnvloeden.
Determinisme betekent dat bv. gedrag niet zomaar gebeurt, maar bepaald wordt door andere oorzaken.
Persoonlijkheid ontstaat door een voortdurende wisselwerking tussen:
Je gedachten en overtuigingen (=cognities) en eigenschappen = "persoon"
Gedrag (wat je doet)
Je omgeving
Verandering in één element heeft invloed op de andere twee.
Info / instructie: Bandura spreekt over "wederzijds determinisme". Daarbinnen beïnvloeden drie elementen elkaar voortdurend. Teken deze drie elementen in een schema en toon met pijlen hoe ze elkaar beïnvloeden.
Determinisme betekent dat bv. gedrag niet zomaar gebeurt, maar bepaald wordt door andere oorzaken.
Cognities = mentale processen
Schrijf een P (persoon), G (gedrag) of O (omgeving) bij de verschillende zinnen in de casus.
Vraag jezelf af: hoe beïnvloedt het één het ander? (Wederzijds determinisme)
Eerst alleen dan per twee
Persoon, gedrag en omgeving beïnvloeden elkaar.
Eén voorbeeld; anders kleurboek
AI:
Persoon: je interesse wordt versterkt
Gedrag: je wil meer tijd doorbrengen met je medeleerlingen
Omgeving: nieuwe school
-----------------------------
De beïnvloeding:
Persoon -> Gedrag
(Interesse in psychologie; schoolkeuze)
Gedrag -> Omgeving
(Schoolkeuze -> Nieuwe sociale groep)
Omgeving -> Persoon
(Nieuwe vrienden -> versterking interesse)
Omgeving -> Gedrag
(Nieuwe vrienden -> meer tijd met hun doorbrengen)
Bobo Doll: p. 30 H1
Kort: “Kinderen nemen agressief gedrag over dat ze bij volwassenen zien.”
Bandura deed onderzoek naar aangeleerde agressie.
Steekproef: kinderen tussen 3 en 6 jaar.
Kinderen laten spelen in een kamer met speelgoed. Na 10 minuten kwam er een volwassene bij in de kamer. Bij de ene groep kinderen begint de volwassene een Bobo doll (opblaasbare pop) te molesteren (stampen, slaan, gooien).
Andere groep: volwassene gedraagt zich rustig.
Ieder kind afzonderlijk naar een kamer met prachtig speelgoed gebracht. De kinderen werden na een paar minuten actief gefrustreerd: ze moesten nl. de kamer verlaten werden naar een andere kamer gebracht met minder mooi speelgoed, waaronder Bobo.
Kinderen uit de eerste groep toonden meer agressie tegenover Bobo dan de andere kinderen.
Waarom kopiëren mensen gedrag van andere mensen? Waarom doen sommigen dat niet?
Gedrag van anderen is een deel van je omgeving. Die omgeving beïnvloedt wat je zelf gaat doen.
We leren gedrag door observatie (modeling), zelfs zonder beloning of straf = we leren door te kijken.
Deze slide heeft geen instructies
Welke rol speelt de omgeving in je persoonlijkheid volgens Bandura?
Onze persoonlijkheid wordt (mee) gevormd door wat we zien, denken en doen in onze omgeving.
Omgeving is van invloed, maar individuen zijn geen passieve ontvangers.
Mensen beslissen zelf hoe ze ermee omgaan = actief.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijk element in de cognities van een persoon
Zelfeffectiviteit: het geloof in je eigen kunnen.
Niet effectief hoe competent je bent
Daardoor heb je zelf invloed op je omgeving.
Zelfeffectiviteit en motivatie
Hoe goed kan je wiskunde?
Hoe gemotiveerd ben je voor wiskunde?
Hoe goed kan je geschiedenis?
Hoe gemotiveerd ben je voor geschiedenis?
Wiskunde
Geschiedenis
SGW
Hoe goed kan je SGW?
Hoe gemotiveerd ben je voor SGW?
Niet op basis van je punten
Geloof je dat je wiskunde goed begrijpt? Dat je geschiedenis goed begrijpt?
Hoe gemotiveerd ben je voor die vakken?
Merk je een verband?
= Hoe hoger je geloof in je eigen bekwaamheid, hoe hoger je motivatie.
Nog een voorbeeld laten verzinnen maar dan niet over vakken op school
Selffulfilling prophecy
De mate van zelfeffectiviteit kan wijzigen door de werking van het wederzijds determinisme. Dat kan soms leiden tot selffulfilling prophecy's.
= Wat je denkt dat je kan, kan veranderen door wat je meemaakt, wat je doet en hoe anderen reageren. Soms ga je je zo gedragen dat je eigen verwachting ook echt uitkomt.
Bv. Ik kan wiskunde toch niet -> minder studeren -> slechte punten -> zie je wel
“Wat je denkt dat er zal gebeuren, beïnvloedt je gedrag waardoor het soms ook echt gebeurt.”
Kronos: hoort een voorspelling dat een kind van hem hem zal overgooien. Hij eet al zijn kinderen op. Daardoor werd hij door één van zijn kinderen overgooit (Zeus)
Oedipus (van het -complex)
Hoort dat hij zijn vader zal vermoorden en zijn moeder zal trouwen.
Zijn gedrag (vluchten, keuzes maken) zorgt ervoor dat het uitkomt.
Kronos en Oedipus = voorbeelden van buitenaf (orakels)
Bandura zegt dat selfulfilling prophecy van binnenuit kan starten:
Smartschool - één laptop per twee leerlingen
Open document (...)
Kies steeds één van de twee stellingen waar je het meest bij aansluit.
Onthoud / schrijf op wat je gekozen hebt.
Deze slide heeft geen instructies
Max punt:
/23
Julian Rotter (1916-2014): Locus of control theory (LoC)
Gedrag wordt bepaald door de mate waarin individuen denken controle te hebben over gebeurtenissen.
Intern: gebeurtenissen zijn het gevolg van eigen acties, gedrag of eigenschappen.
Extern: lot, geluk of toeval of anderen hebben meer invloed op de gebeurtenissen.
Intern: ik heb invloed
Extern: het ligt buiten mij
Rotter
Interne locus:
Meer controle over hun gedrag
Beter letten op wat ze eten
Doen meer aan lichaamsbeweging
Hogere mate politiek engagement
Proberen anderen beïnvloeden
Betere cijfers halen
Actiever op zoek naar informatie en kennis
Scores op de test tonen een sterke correlatie met de emoties en het gedrag van mensen.
Externe locus:
Minder zelfschuld als iets mislukt
Beschermend tegen overmatige zelfkritiek
Beter omgaan met oncontroleerbare situaties: niet alles is maakbaar.
Scores op de test tonen een sterke correlatie met de emoties en het gedrag van mensen.
Interne (risico's):
- Te veel verantwoordelijkheid opnemen
- Prestatiedruk, perfectionisme