BVJ Thema 6 Mens en milieu bs. 3 en 4

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

Thema 6 Mens en Milieu

BS 3

Versterkt broeikaseffect

Website

https://player.ntr.nl/index.php?id=WO_NTR_20053457

Leerdoelen Bs. 3

• Belang van het broeikaseffect kennen en het probleem van het versterkte broeikaseffect kennen

• De belangrijkste broeikasgassen kennen

Begrippen:

broeikaseffect, versterkte broeikaseffect, broeikasgassen, ontbossing, klimaatverandering, effecten van klimaatverandering

Broeikaseffect

• Broeikasgassen houden deel van warmte vast in atmosfeer

• Gemiddelde temperatuur op aarde op jaarbasis zonder broeikasgassen: -18 graden Celsius

• Temperatuur met broeikasgassen: +15 graden Celsius

Versterkte broeikaseffect

• Broeikaseffect: 

maakt de aarde leefbaar.

• Versterkt broeikaseffect: 

Extra uitstoot van broeikasgassen (emissie), wordt extra warmte tegengehouden, waardoor de temperatuur op aarde extra stijgt.

Welke natuurlijke broeikasgassen ken je?

CO₂ broeikasgas #1

Meest bekende broeikasgas

Waar ontstaat het bij?

Oorzaak versterkte broeikaseffect

• Sinds industriële revolutie in 1750 is uitstoot broeikasgassen toegenomen

• Broeikasgassen zijn koolstofdioxide, methaan (CH₄), lachgas (N₂O), fluorgassen en waterdamp (H₂O).

• CO_2-gehalte is 40% gestegen in atmosfeer

• CH₄-gehalte is 150% gestegen in atmosfeer

Tijdseries van de wereldgemiddelde concentraties van kooldioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O)

Bron: WMO Global Atmosphere Watch.

Blauwe lijnen zijn maandgemiddelden, rode lijnen zijn vijf-jaar lopend gemiddelden

Methaan, broeikasgas #2

Methaan is 25x sterker dan 

CO₂ en wordt uitgescheiden

door reducenten (bacteriën) :

  * Koeienscheten

  * Oude moerassen (toendra)

  * Afgebrand regenwoud

BiNaS 93F Koolstofkringloop!

Maar komt ook vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen. 

Lachgas broeikasgas #3

• Lachgas (N₂O, distikstofmonoxide) gevormd door bacteriën tijdens nitrificatie en denitrificatie in water en bodem

• Breekt ozonlaag af, schadelijke UV straling

• 265 x sterker broeikasgas dan CO₂

BiNaS 93G

Stikstofkrinloop!

Fluorgas, broeikasgas #4

• niet natuurlijk

• in oude koelkasten en airco's

• sterkste broeikasgassen op aarde! 

• Nu strenge wetgeving, maar bij verkeerd recyclen van oude apparaten komt het toch nog vrij 

Waterdamp broeikasgas #5

Door de opwarming van de aarde komt er meer waterdamp in de atmosfeer, dit zorgt voor een zichzelf versterkend effect.

Aan de slag

Lees BS3 en vul begrippenlijst aan

BS3: maak opdr. 29 t/m 31, 37, 38 en 39

Welke gevolgen/ effecten heeft klimaatverandering?

Globale zeespiegelstijging

De dunne zwarte lijn geeft de langjarige trend weer en laat duidelijk zien dat de zeespiegel steeds sneller stijgt. 

Bron: European Space Agency (ESA) Climate

Oplossingen?

• De fossiele brandstoffen zijn gedurende zeer lange tijd in de grond gekomen en opgeslagen en worden nu in zeer korte tijd opgestookt: langzame of lange koolstofkringloop

• Alternatieve duurzame energiebronnen zijn overal op aarde aanwezig, raken niet op en zorgen niet voor die extra CO_{2 in de atmosfeer. Voorbeelden: zon, wind, water, aardwarmte, biomassavergisting (organisch restafval). Deze laatste maakt deel uit van de korte koolstofkringloop.}

Tijdserie van de wereld- en vijf-jaar lopend gemiddelde temperatuur toename ten opzichte van de pre-industriele waarde

 Bron: 

UK Met Office.

Andere oplossingen?

• Uitstoot methaangassen in de landbouw en veeteelt verminderen

• Genetisch gemanipuleerde rijstplant met een verminderde uitstoot van methaangas

• Aanpassing voeding koeien en verbetering opslag en verwerking mest

• Uit mest biogas maken m.b.v. vergisting door micro-organismen

• Energie uit algen (zeewier) halen

Aan de slag!

BS3 lezen

BS3: opdr. 29-39 maken

Oefentoets maken of Flitzkaarten

Vandaag

• Uitleg met filmpjes bs. 4 Duurzame ontwikkeling

• Aan de slag!

Volgende les:

• Herhalen en oefenen

Thema 6 Mens en Milieu

BS 4

Duurzame ontwikkelingen

Leerdoelen Bs. 4

• Je kunt de voornaamste oorzaken en gevolgen van milieuproblemen toelichten.

• Je kunt uitleggen wat duurzame ontwikkeling is.

Oorzaken van milieuproblemen

• Bevolkingdruk

• Veranderde wijze van leven: industriële productie, chemische en technische ontwikkeling, grootschalige landbouw, veranderde infrastructuur, welvaartsgroei

• Milieuvervuiling door afvalstoffen: lucht (fijnstof (o.a. stikstofoxiden en ammoniakgas van de veeteelt)), bodem (bv. persistente toxische stoffen) en water (bv. met microplastics)

• Aantasting landschap en ontbossing

• Klimaatverandering

• Gevolgen voor biodiversiteit

Voor welk doel hebben mensen 75% van het aardoppervlak gebruikt?

Wat zijn de twee hoofdredenen voor de biodiversiteit afname?

Verlies van biodiversiteit

• Soortenrijkdom binnen een ecosysteem

• Dankzij biodiversiteit hebben we:

       - voedsel                            - medicijnen

       - kleding                             - brandstof

       - vruchtbare grond

• Menselijke druk, zoals bevolkingsgroei, habitatvernietiging, versnippering, handel in wilde dieren, vervuiling en klimaat-verandering hebben voor een enorme afname biodiversiteit gezorgd...

Biodiversiteit

= de variatie aan soorten in de natuur.

• Door invloed van de mens neemt de biodiversiteit wereldwijd af! 

       - Land en oceanen aangetast door de mens

       - Leefgebieden worden kleiner

       - Minder verschillende soorten ecosystemen

       - Soorten bedreigd of sterven uit (Rode lijst)

• Statusrapport biodiversiteit in NL uit op 22 mei (Wereldbiodiversiteitsdag)!

Rode lijsten

• Wet Natuurbescherming (sinds 2024 Omgevingswet): alle regels voor de bescherming van Nederlandse natuurgebieden en soorten.

• Rode lijsten: alleen bedreigde soorten die zich in Nederland voortplanten, maar pas wettelijk beschermd na opname in Wet natuurbescherming.

Website

https://www.nederlandsesoorten.nl/rode-lijsten

Waar verwacht je meer biodiversiteit?

A

Pioniersecosysteem

B

Climaxecosysteem

C

D

Hoe kun je biodiversiteit vergroten?

A

overal een climax ecosysteem laten ontstaan

B

variatie in het landschap aanbrengen

C

het land versnipperen

D

veel kleine natuurgebieden maken

Werelddoelen

Verenigde Naties

• Periode 2015-2030 

• Doel 15 is bijvoorbeeld 'het beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit

• Duurzame ontwikkeling: als kan worden voorzien in de behoeften van de huidige generatie mensen zonder de behoeften van de toekomstige generatie in gevaar te brengen

• Hergebruik en recyclen

• Minder kleding kopen dus

Maak opdracht 43 t/m 45

Duurzame energie

• Energietransitie: de overgang van het gebruik van fossiele brandstoffen voor de energieproductie naar het gebruik van hernieuwbare en duurzame energiebronnen

• Zon, wind, waterkracht, aardwarmte en biobrandstof (organisch restafval). 

• Deze laatste maakt deel uit van de korte koolstofkringloop.

Duurzame voedselproductie

Met maatregelen de ecologische footprint van voedingsmiddelen te verkleinen...

Verkleinen veestapel, lokale voedselproductie, beperking gebruik chemische bestrijdingsmiddelen en mest, precisielandbouw (smart farming, verticale landbouw, gebruik ledlampen

Biodiversiteit

• Leefgebieden van planten en dieren worden kleiner of verdwijnen zelfs.

• Wereldwijd neemt het aantal verschillende ecosystemen af. Een aantal soorten is daardoor bedreigd. Individuen van die soort hebben moeite om in leven te blijven en zich voort te planten. Uiteindelijk kan een soort daardoor uitsterven (helemaal verdwijnen).

Het grootste deel van het landoppervlak (75%) is daardoor ingrijpend veranderd door mensen. Vrijwel alle oceanen en zeeën (97%) worden beïnvloed door mensen. In 66% van de oceanen zijn de gevolgen daarvan duidelijk merkbaar (zie afbeelding 4). Ruim een derde van het landoppervlak op aarde is in gebruik voor landbouw en veeteelt, evenals bijna driekwart van alle zoetwaterbronnen.

In totaal leven er naar schatting circa acht miljoen soorten dieren en planten op aarde. Ongeveer een miljoen daarvan zou kunnen uitsterven als we geen actie ondernemen. De afname van de biodiversiteit is een bedreiging voor de mens, want mensen hebben de natuur nodig om te overleven, bijvoorbeeld voor voedsel en medicijnen.

Herintroductie

• Het terugbrengen van een dier- of plantensoort in een land.

• Bijvoorbeeld bevers, otters, wisenten (Europese bizon) en steur (een vissoort)

• De meeste maatregelen hebben succes: de ooievaar staat niet meer op de lijst van bedreigde vogelsoorten en het aantal bevers in Nederland wordt geschat op zo’n 3500. Bij de otter is het nog even afwachten of hij zich weer blijvend in Nederland vestigt.

Otter

Natuur in Nederland??

• Bijna geen natuurlijke ecosystemen in Nederland

• Nederland is versnipperd door wegen

Versnippering natuur

Verbinden natuur

Vormen van natuurbeheer

Alle maatregelen die bedoeld zijn om de natuur in Nederland te behouden, te beschermen en te herstellen:

• herintroductie, bijv. ooievaar, bever.

• bescherming door later maaien, bijv. weidevogels

• kappen van bomen, bijv. om heide open te houden

• afschot (jacht), bijv. ganzen bij Schiphol

• waterbeheer, bijv. rivieren verbreden

• ecoducten, viaducten voor dieren

Maak opdracht 46 t/m 52

Klaar? Oefen de Flitskaarten en maak Test Jezelf

Neem daarna de leefwereldcontext 'Werken aan een CO₂-neutrale bouwsector' door en maak opdracht 53 en 54

Stelling: Op school moet meer aandacht besteed worden aan klimaat en milieu

Stelling: Producten in de kantine/supermarkt die veel plastic bevatten moeten duurder worden om het milieu te beschermen.

Deze les

• Verder met examenopgaven Th 6 (samen) + tips (3 etc.)

• Extra oefenopgaven genetica op Biologie Pagina

• Afsluiten met een Blooket over thema 5 en 6!

1

minute

00

second

add30s