H5.2 Het Midden Oosten
Lesduur is: 57 minOnderdelen in deze les
leerdoel:
Je kunt uitleggen waarom de staat Israël is gesticht en welke gevolgen dat had.
Begrippen:
mandaatgebied
zionisme
Balfourverklaring
tweestatenoplossing
Nationalisme en Zionisme (1)
Nationalisme komt in de 19e eeuw sterk op: veel landen/volken willen laten zien dat zij het beste zijn.
Hierdoor zijn andere landen/volken/culturen minder. Gevolg: discriminatie, onderdrukking en geweld
Zeer veel geweld (pogroms) tegen Joden in Rusland
Nationalisme en Zionisme (2)
Geweld en discriminatie doen Joden beseffen dat een land/plek voor henzelf het beste is.
Zionisme: het streven van Joden naar een eigen Joodse staat (het liefst in Palestina)
Belangrijke zionist: Theodor Herzl (1860-1904) (boek: Der Judenstaat)
wat wordt bedoeld met zionisme?
Joods nationalisme
het willen bereiken van de berg Zion
het streven van Joden om terug te keren naar Palestina
aanvallen op joodse mensen en hun bezittingen
De Eerste Wereldoorlog
Eerste Wereldoorlog
Het Ottomaanse Rijk probeert zichzelf staande te houden tegen de invloeden van Frankrijk en Groot-Brittannië en kiest daarom de kant van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije (Centralen)
Hiermee wordt het Ottomaanse Rijk ook een vijand van Groot-Brittannië
Loze beloften
Groot-Brittannië kan elke hulp (geld, goederen en soldaten) in het gebied goed gebruiken...
... en gaan dingen beloven aan verschillende groepen in de regio.
Belofte aan emir Hoessein
1915: McMahon-Hussein-correspondentie: Britten beloven, als de Arabieren helpen de Turken te verslaan, onafhankelijkheid voor de Arabieren
1916: Sykes - Picot verdrag
De Arabieren hadden zich aan hun deel van de overeenkomst gehouden, maar de Britten deden dat niet.
De Britten en Fransen hadden in mei 1916 in het geheim het Sykes-Picot verdrag gesloten: ze willen het gebied zelf houden.
Dit verdrag kan gezien worden als een van de oorzaken van de huidige problemen in het Midden-Oosten
Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
1915: McMahon-Hussein-correspondentie: Britten beloven, als ze helpen te Turken te verslaan, onafhankelijk voor de Arabieren
1916: Sykes-Picot-verdrag: Frankrijk en Groot-Brittannië maken geheime afspraken om het gebied onderling te verdelen.
1917: Balfour-verklaring: Britten beloven de Joden, een Joods nationaal tehuis, in ruil voor steun aan de Britten
1915: McMahon-Hussein-correspondentie
Britten beloven, als ze helpen de Turken te verslaan, onafhankelijkheid voor de Arabieren
1917: Balfour-verklaring
Britten beloven de Joden, een Joods nationaal tehuis, in ruil voor steun aan de Britten
Na de Eerste Wereldoorlog (1919)
Onderhandelingen in Versailles
Zowel Palestijnse Arabieren als Joden gaan er vanuit dat de beloften worden ingelost: een eigen staat
Onderhandelaars (lees: Frankrijk en Groot-Brittannië) vinden dat het Midden-Oosten nog niet klaar is voor onafhankelijkheid
Vrede van Versailles (1919)
Het Midden-Oosten wordt voorlopig bestuurd door de Volkenbond (voorloper van de Verenigde Naties)
De Volkenbond geeft Frankrijk en Groot-Brittannië de opdracht het gebied te besturen: mandaat
Van de Volkenbond moet Groot-Brittannië zich aan de Balfour-verklaring houden, niet aan de afspraken die gemaakt zijn met de Arabieren
1922: Mandaatgebied Palestina
Mandaatgebieden in het Midden-Oosten
Wie wordt gezien als de grondlegger van het zionisme?
Emir Hoessein
Alfred Dreyfus
Chaim Weizmann
Theodor Herzl
Wat zie je op dit kaartje?
Balfour Declaration
Sykes Picot Verdrag
De verdeling van het Midden-Oosten na WOI door de Volkenbond
Het Ottomaanse Rijk
Wat is de relatie tussen zionisme en nationalisme? Kies de juiste antwoorden.
Door het groeiende zionisme groeide in Europa het nationalisme. Hierdoor namen de pogroms toe
Ook onder Joden ontstond er nationalisme. Joods nationalisme noem je zionisme
Door het groeiende nationalisme ontstond er meer antisemitisme. Hierdoor groeide het zionisme
Het groeiende nationalisme was een gevolg van het zionisme.
Tweestaten-oplossing (1947)
De Britten hebben het mandaatgebied niet meer onder controle. Het gebied wordt overgedragen aan de Verenigde Naties (VN)
De VN komt met een Verdelingsplan: het gebied wordt verdeeld in een Joodse- en Arabische staat. Jeruzalem komt onder bestuur van de VN te staan.
'De erfenis'
Leg uit wat de tekenaar met deze spotprent wil zeggen.
De staat Israël
14 mei 1948: David Ben Goerion roept de Joodse staat Israël uit
15 mei 1948: de laatste Britten vertrekken uit het mandaatgebied Palestina
16 mei 1948: de Arabische landen Egypte, Syrië, Libanon en Jordanië vallen Israël aan
Arabisch-Israëlische Oorlog (1948-1949)
Israël: de Israëlische Onafhankelijkheidsoorlog
Palestijnen: al-Nakbah ('de Ramp')
Israël wint de oorlog en verovert veel gebieden: ook gebieden die door de VN aan de Palestijnse Arabieren waren toegezegd
Ruim 700.000 Palestijnse Arabieren vluchten uit Israël
...Palestijnse vluchtelingen
Na de oorlog van 1948-1949 zijn veel Palestijnse Arabieren gevlucht naar de Westelijke Jordaanoever (toen van: Jordanië) en de Gazastrook (toen van: Egypte)
Hopen, tevergeefs, dat Arabische landen hen helpen
Het "recht op terugkeer" speelt grote rol in het conflict
Israël werd gesticht in:
1945
1946
1947
1948
Maak een kloppende keten van oorzaak en gevolg door onderstaande begrippen in goed volgorde te plaatsen.
Groot-Brittannië legt het probleem Palestina voor aan de VN
Israël roept de onafhankelijkheid uit
Nationalisme en antisemitisme groeien
Verzet van de Arabieren
Zionisme
Emigratie van Joden naar Palestina
De VN stelt een verdelingsplan op
aan de slag:
5.2: maak 3 t/m 6
Zesdaagse Oorlog, 1967 (1)
Korte oorlog in 1967 tussen Israël en zijn buurlanden Egypte, Syrië, Libanon en Jordanië.
Oorzaak: in 1967 blokkeert Egypte opnieuw de Golf van Akaba
Zesdaagse Oorlog, 1967 (2)
Israël vreest een aanval van drie kanten door Egypte, Jordanië en Syrië
Israël besluit niet af te wachten en valt zelf aan
Zesdaagse Oorlog, 1967 (3)
Het sterke en moderne Israëlische leger verplettert in 6 dagen Egypte, Jordanië en Syrië
Israël bezet grote stukken land: Sinaï en Gazastrook (van Egypte), Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem (van Jordanië) en de Golan (van Syrië)
Geëmotioneerde Israëlische soldaten bij
de Klaagmuur in Oost-Jeruzalem.
Tot de Zesdaagse Oorlog konden
Joden hier niet komen.
Geweld als oplossing? (1)
De uitkomst van de Zesdaagse Oorlog levert de Palestijnse Arabieren niets op
Sterker nog: de gebieden waar naartoe ze in 1948-1949 waren gevlucht, zijn nu bezet door Israël
Teleurstelling en frustratie zorgen voor toename nationalisme onder de Palestijnse Arabieren
Geweld als oplossing? (2)
Palestijnse strijdgroepen gaan samenwerken in de PLO (Palestijnse Bevrijdingsorganisatie), opgericht in 1964, (leider: Yasser Arafat)
Doelen: de vernietiging van de staat Israël, verdrijving van de Israëli's en redding van de Palestijnen (eigen Palestijnse staat)
Dit kan volgens de PLO alleen
met geweld worden bereikt:
aanslagen, gijzelingen en kapingen
Olympische Spelen
München, 1972
'De winnaar van München"
Jom Kipoeroorlog, 1973 (1)
Oorlog in 1973 waarbij Egypte en Syrië onverwacht Israël aanvallen
Jom Kipoer (Grote Verzoendag) is een Joodse feestdag: veel Israëlische soldaten zijn op verlof
Jom Kipoeroorlog, 1973 (2)
Met veel moeite, en hulp van de Verenigde Staten, lukt het Israël om de troepen van Syrië en Egypte te verdrijven.
Verenigde Naties grijpen, na drie weken, in op het moment dat Israël delen van Syrië en Egypte wil veroveren.
Waarom grijpt de VN in?
De Koude Oorlog (1945-1991): Israël werd gesteund door de Verenigde Staten en andere westerse landen. De Sovjet-Unie steunde Egypte en Syrië. Oorlog in het Midden-Oosten kon de Koude Oorlog een échte oorlog worden, waarbij mogelijk atoomwapens werden ingezet.
Olieboycot (1973): Arabische olielanden steunden Egypte en Syrië door veel minder en veel duurdere aardolie uit te voeren naar westerse landen. Landen die Israël actief ondersteunden, zoals de VS en Nederland, kregen zelfs helemaal geen aardolie meer.
Autoloze zondagen
1973
Door de olieboycot stegen de olieprijzen in Europa enorm.
Met autoloze zondagen wilde de regering op olie (benzine) besparen.
"Misschien moeten we toch eens luisteren naar de Arabische landen..."
Verandering in denken van Westerse landen
Met aardolie hebben Arabische landen een machtig wapen in handen: de economie in Westerse landen heeft door de olieboycot een gevoelige tik gehad
Westerse landen worden kritischer richting Israël, vooral als het gaat om de behandeling van de Palestijnen en de Israëlische onwil bij vredesonderhandelingen.
Camp David-akkoorden, 1978 (1)
Camp David is het buitenverblijf van de president van de Verenigde Staten
De Amerikaanse president Carter nodigt de president van Egypte, Sadat, en de minister-president van Israël, Begin, uit om te gaan praten over vrede tussen beide landen (en dus meer rust in het Midden-Oosten)
Camp David-akkoorden, 1978 (2)
In 1978 komen de landen tot de Camp David-akkoorden:
Egypte en Israël erkennen elkaars grenzen
Israël geeft de Sinaï terug aan Egypte, en Egypte staat toe dat Israëlische schepen door het Suezkanaal en de Golf van Akaba varen
Israël stemt in met een beperkte vorm van zelfbestuur door de Palestijnen in de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever.
Vrede tussen
Israël en Egypte
1979
Een jaar na de Camp David-akkoorden
wordt de definitieve vrede ondertekend
Gevolgen van
Camp David
Sadat en Begin ontvangen de Nobelprijs voor Vrede
Arabische landen voelen zich verraden door Egypte: een Joods land erkennen?!
Sadat wordt in 1981 door zijn eigen soldaten (moslim-extremisten) vermoord
Palestijnen zijn teleurgesteld: beperkt zelfbestuur betekent geen eigen land...
...en het zelfbestuur stelt ook niet veel voor