Anton de Kom: vrijheid, gelijkheid & solidariteit
Anton de Kom:
vrijheid, gelijkheid & solidariteit
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
Anton de Kom:
vrijheid, gelijkheid & solidariteit
Deze les gaat over het leven van Anton de Kom, een belangrijke figuur in de Nederlandse geschiedenis.
Hij is niet alleen een historische persoon, maar belichaamt ook de kernwaarden van het Nederlandse burgerschap.
Anton de Kom leefde naar drie belangrijke waarden die wij nu ook bij Burgerschap leren.
Vrijheid: Hij gebruikte zijn pen om te vechten voor de vrijheid van Suriname, maar ook voor de vrijheid van Nederland tijdens de oorlog.
Gelijkheid: Hij leerde zijn kinderen: "Niemand is beter dan jij, en jij bent niet beter dan een ander." Hij eiste gelijke rechten voor alle arbeiders, ongeacht hun kleur.
Solidariteit: Hij kwam op voor anderen, ook als hij die mensen niet kende. Hij zette zijn eigen veiligheid op het spel om anderen te helpen.
Deze les richt zich dan ook meer op burgerschapsvorming dan op een traditionele geschiedenisles.
Leerdoelen
Je weet wat de kernwaarden van Nederland zijn.
Je weet dat Anton de Kom gestreden heeft in zijn leven voor vrijheid, gelijkheid en solidariteit.
Je kunt in eigen woorden uitleggen wie Anton de Kom was en waarom hij strijdde tegen onrecht.
Je begrijpt waarom mensen uit de voormalige kolonie Suriname naar Nederland kwamen.
- De leerling kan in eigen woorden uitleggen wie Anton de Kom was en waarom hij strijdde tegen onrecht.
- De leerling begrijpt het concept van "meerstemmigheid" in de geschiedenis (wie vertelt het verhaal?).
- De leerling legt een link tussen het koloniale verleden en het verzet in de Tweede Wereldoorlog (strijd voor vrijheid is universeel).
- De leerling begrijpt de komst van Surinamers naar Nederland.
Anton de Kom.
Wie was hij?
Wat heeft hij gedaan?
Deze slide heeft geen instructies
1898 Anton de Kom wordt geboren in een volkswijk in Paramaribo als zoon van een landbouwer en goudzoeker die de slaventijd nog heeft gekend. Hij volgt na de lagere school een MULO opleiding en haalt een diploma boekhouden.
1920 Anton de Kom verlaat de Nederlandse kolonie Suriname en reist naar Den Haag. Hij doet vrijwillige dienst bij de Huzaren en werkt later als vertegenwoordiger bij koffiebranderij Reuser en Smulders. Daar leert hij ook zijn vrouw kennen: Petronella Borsboom.
1926 Anton de Kom en Petronella Borsboom trouwen en krijgen vier kinderen: Ad, Cees, Ton en Judith.
Anton de Kom wordt politiek actief als sociaal activist.
1929 Wereldwijde economische crisis met grote werkloosheid. Anton de Kom is een geliefd spreker op politieke bijeenkomsten. Hij is tegen kolonialisme, tegen werkeloosheid en voor arbeidersrechten.
1933 De gezaghebbers zien Anton de Kom als opruiend en staatsgevaarlijk. Op 7 februari 1933 wordt hij gearresteerd en opgesloten in Fort Zeelandia. Er volgt een volksoproer met de eis hem vrij te laten. Het gezag reageert met geweld door te schieten op de mensenmassa. 2 doden en 22 gewonden zijn het gevolg. Zonder een proces worden Anton de Kom en zijn gezin gedwongen Suriname te verlaten.
1933 – 1934 Het gezin De Kom woont in Den Haag. Gezien de crisisjaren en zijn politieke activisme krijgt hij geen werk. Met moeite vindt hij een uitgever voor zijn enige gepubliceerde boek: Wij slaven van Suriname. In 1934 verschijnt het in gecensureerde vorm.
1940 - 1945 In de Tweede Wereldoorlog raakt Anton de Kom betrokken bij het verzet tegen de Duitse bezetter. Hij schrijft voor de illegale pers zoals het blad De Vonk. Op 7 augustus 1944 wordt hij gearresteerd. Via Scheveningen, Kamp Vught, Saksenhausen komt hij in concentratiekamp Sandbosel (dwangarbeid voor wapenindustrie) Vlak voor het einde van de oorlog, 24 april 1945, overlijdt hij aan tuberculose
1960 De stoffelijke resten van Anton de Kom worden gevonden in een massagraf. Anton de Kom wordt bijgezet op de erebegraafplaats in Loenen.
1983 Postuum wordt aan Anton de Kom het Verzetsherdenkingskruis toegekend.
2006 wordt er in Amsterdam-Zuidoost op het Anton de Komplein het standbeeld onthuld.
2020 Anton de Kom wordt opgenomen in de Canon van Nederland.
2022 De gedenksteen voor Anton de Kom in de Nieuwe Kerk te Amsterdam wordt onthuld in het bijzijn van dochter Judith de Kom.
2023 Kabinet Rutte IV komt met eerherstel en excuses aan de nabestaanden.
Anton de Kom groeide op in Suriname, maar kreeg als kind les uit Nederlandse schoolboekjes.
Daarin werden de Surinaamse helden die hij kende uit de verhalen van zijn familie, schurken genoemd.
Dat vond hij oneerlijk.
Net als het racisme en de grote ongelijkheid die lang na de afschaffing van de slavernij bleven bestaan.
Wat viel Anton de Kom op
aan de geschiedenislessen
die hij vroeger
op school kreeg?
Hij leerde alleen over Nederlandse helden en niets over Surinaamse helden.
Hij leerde dat de Surinaamse bevolking altijd in vrijheid had geleefd.
Hij kreeg helemaal geen geschiedenisles, alleen rekenen en taal.
Hij mocht in de klas alleen maar praten over de toekomst, niet over het verleden.
In het koloniale Suriname werd het onderwijs vooral verzorgd door zendingsgenootschappen, voordat de overheid na de afschaffing van de slavernij in 1863 een meer actieve rol begon te spelen.
Het onderwijs was sterk beïnvloed door de Nederlandse koloniale denkbeelden en was gericht op assimilatie en maatschappelijke controle.
De lesboeken waren afkomstig uit Nederland. Geschiedenis over Suriname was geschreven door de kolonisator.
Wie waren volgens
Anton de Kom
de 'Marrons'?
De Nederlandse soldaten die de plantages bewaakten.
Mensen die vanuit Nederland naar Suriname waren verhuisd voor vakantie.
Tot slaaf gemaakten die waren ontsnapt en in vrijheid leefden in het binnenland.
De eigenaren van de grote suikerplantages.
De Marrons zijn de afstammelingen van Afrikaanse slaven die tijdens de koloniale periode ontsnapten uit de plantages in Suriname en zich in de onherbergzame binnenlanden vestigden.
Het woord Marron komt oorspronkelijk uit het Spaanse woord cimarrón, wat "wild" of "ontsnapte slaaf" betekent.
Wat deed Anton de Kom
toen hij in 1933 met zijn gezin
terugkeerde naar Suriname?
Hij werd burgemeester van de hoofdstad Paramaribo.
Hij opende een adviesbureau op het erf van zijn ouders om contractarbeiders te helpen.
Hij begon een winkel waar hij Nederlandse boeken verkocht.
Hij kocht een grote plantage om zelf koffie te gaan verbouwen.
Tijdens een Javaanse feestdag hadden de Javanen vrij.
Ze maakten van deze gelegenheid gebruik om massaal naar Anton te gaan.
Samen met honderden andere arbeiders blokkeerden ze de straten rondom De Koms woning.
Waarom vonden de machthebbers (de regering)
Anton de Kom
gevaarlijk?
Omdat hij probeerde wapens te verkopen aan het buitenland.
Omdat hij mensen van verschillende afkomsten (Hindoestaans, Javaans, Creools) verenigde en liet samenwerken.
Omdat hij heel rijk was en de regering wilde zijn geld hebben.
Omdat hij weigerde om Nederlands te spreken tegen de politie.
Op dinsdag 7 februari 1933 deed het gerucht de ronde dat Anton de Kom vrijgelaten zou worden.
Hierdoor verzamelden zich ongeveer 250 aanhangers op het Gouvernementsplein..
Toen de menigte opdrong en het plein niet wilde verlaten, opende de politie het vuur.
Hierbij vielen twee doden en raakten tweeëntwintig mensen gewond.
Deze dag staat sindsdien in Suriname bekend als Zwarte dinsdag.
Wat was de rol van
Anton de Kom in Nederland
tijdens de Tweede Wereldoorlog?
Hij vluchtte met zijn gezin naar Engeland om veilig te zijn.
Hij hield zich stil en verborg zich in zijn huis.
Hij ging werken voor de Duitse politie.
Hij sloot zich aan bij het verzet en schreef artikelen voor de illegale krant 'De Vonk'.
Anton de Kom bleef ook na de Duitse inval schrijven voor inmiddels verboden communistische bladen, zoals De Vonk.
Hij nam deel aan discussiegroepen waarin werd besproken hoe Nederland er na de oorlog uit zou moeten zien.
Anton hoopte op belangrijke naoorlogse veranderingen, uiteindelijk resulterend in zelfstandige koloniën.
Pas dan zou hij terug naar Suriname kunnen gaan.
Wat is de belangrijkste les
die dochter Judith van haar vader
Anton de Kom leerde?
at je altijd moet proberen beroemd en rijk te worden.
Dat liefde en opkomen voor elkaar belangrijker is dan kleur of afkomst.
Dat je alleen mensen moet vertrouwen die op jou lijken.
Dat je de geschiedenis zo snel mogelijk moet vergeten.
Deze slide heeft geen instructies
Wij slaven van Suriname (1934)
Terug uit Suriname schrijft Anton de Kom zijn aanklacht tegen racisme en uitbuiting.
Anton de Kom is verbaasd dat veel Nederlanders weinig over Suriname en de slavernij weten.
In de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag schrijft hij zijn boek.
Het was het eerste boek over de Surinaamse geschiedenis geschreven door een Surinamer zelf.
Deze slide heeft geen instructies
Anton de Kom vocht niet met wapens, maar met woorden. Leg uit.
Bespreek in de klas hoe geschiedenisboeken vroeger vaak "de winnaars" verheerlijkten en hoe Anton de Kom dit doorbrak.
Vraag aan de klas: "Kun je vandaag de dag nog steeds strijden met een pen (of toetsenbord)?"
Kernwaarden van Nederland
Vrijheid betekent dat je mag zijn wie je bent en mag zeggen wat je denkt, zonder dat iemand je onderdrukt.
Gelijkheid betekent dat iedereen evenveel waard is, ongeacht je huidskleur, geloof of waar je vandaan komt.
Solidariteit is een moeilijk woord voor: 'samen sta je sterk' of 'opkomen voor een ander'. Je helpt elkaar, ook als je elkaar niet goed kent.
De kernwaarden van Nederland, die centraal staan in het burgerschapsonderwijs, zijn vrijheid, gelijk(waardig)heid en solidariteit, gebaseerd op de democratische rechtsstaat.
Deze waarden vormen de basis omdat ze leren hoe leerlingen een actieve en respectvolle rol kunnen spelen in de samenleving, door hun vrijheid te begrijpen, gelijkheid te respecteren, en voor elkaar te zorgen.
Het is wettelijk verankerd om leerlingen hierover de kennis en vaardigheden bij te brengen.
Vrijheid
Anton zag dat mensen in Suriname niet vrij waren. Ze werden onderdrukt door de machthebbers. In zijn boek Wij slaven van Suriname schreef hij de geschiedenis op vanuit het oogpunt van de mensen die hun vrijheid zochten.
Toen in de Tweede Wereldoorlog de Duitsers de baas werden in Nederland, werd onze vrijheid afgepakt. Anton wist hoe belangrijk vrijheid was. Daarom pakte hij opnieuw zijn pen op om in het geheim (in de illegale krant De Vonk) te schrijven over vrijheid. Hij betaalde daarvoor met zijn leven, maar zijn woorden bleven vrij.
Deze slide heeft geen instructies
Gelijkheid
In de tijd van Anton vonden veel mensen dat witte mensen beter waren dan zwarte mensen. Anton pikte dit niet. Hij leerde zijn kinderen en de mensen om hem heen: "Niemand is beter dan jij, en jij bent niet beter dan een ander."
Hij kwam op voor de rechten van alle arbeiders in Suriname. Het maakte hem niet uit of ze Creools, Hindoestaans of Javaans waren. Voor de wet en op de werkvloer moest iedereen gelijk behandeld worden.
Deze slide heeft geen instructies
Solidariteit
De regering in Suriname probeerde de groepen (Creolen, Hindoestanen, Javanen) uit elkaar te spelen. Anton bracht ze samen. Hij toonde solidariteit met de armste mensen.
In Nederland toonde hij solidariteit met de mensen die door de nazi's vervolgd werden. Hij zette zijn eigen veiligheid op het spel voor de veiligheid van anderen. Hij vocht voor een land dat niet eens zijn eigen geboorteland was, omdat hij vond dat je onrecht overal moet bestrijden.
Deze slide heeft geen instructies
Schrijfopdracht
Anton de Kom was een "bruggenbouwer": hij zorgde dat groepen die langs elkaar heen leefden, gingen samenwerken.
Situatie: Op school zijn er twee groepen. Groep A houdt van voetbal en Groep B houdt van gamen. Ze vinden elkaar stom en maken soms ruzie. Jij hoort bij geen van beide groepen (of bij allebei).
Bedenk een oplossing om de twee groepen te laten samenwerken. Beschrijf met de begrippen vrijheid, gelijkheid en solidariteit je oplossing.
Deze slide heeft geen instructies
Surinamers in Nederland
Voor de onafhankelijkheid
Mensen uit Afrika, India, Indonesië en China worden naar Suriname gebracht om te werken op de plantages.
Surinamers komen naar Nederland om te werken en studeren.
25 november 1975 Suriname wordt onafhankelijk (geen kolonie meer)
Na de onafhankelijkheid
Het leger neemt de macht over in Suriname.
Surinamers vluchten naar Nederland.
Nederland verbreekt de banden met Suriname.
Net als Anton de Kom kwamen andere Surinamer ook naar Nederland.
De leerling legt een link tussen het koloniale verleden en de komst van Surinamers naar Nederland.
Suriname & Nederland
Leerlingen zetten op een rij en leren hoe historische gebeurtenissen (oorzaken) weer gevolgen hebben.
