Biologie
In de bovenbouw VMBO
Biologie
In de bovenbouw VMBO
Mevr. Hogendoorn
Docent: Biologie, Digitale vaardigheden en examensecretaris
s.Hogendoorn@yuverta.nl
Alle dagen aanwezig
3e jaar biologie
Wat heb je in de les bij je:
Boeken 3A (werk en handboek) en 3B
Pen + potlood
Schrift voor aantekeningen, begrippen en samenvattingen.
Ipad / laptop voor eventuele digitale opdrachten, kahoot etc.
PTA
- Alles wat je dit jaar doet telt al mee voor het schoolexamen
- alleen toetsen
Wat ligt er op je bureau
THEMA 1:
ORGANEN EN CELLEN
ORGANISMEN
BASISSTOF 1: levenskenmerken
Leerdoelen basisstof 1
1.1
Je kunt negen levenskenmerken van organismen noemen.
1.2
Je kunt de levensfasen van de mens noemen met de gemiddelde leeftijden en voorbeelden van ontwikkeling geven.
Wat is een organisme?
Een organisme is
een levend wezen
Wat is een organisme?
Welke groepen levende wezens bestuderen we binnen de biologie?
Welke groepen levende wezens bestuderen we binnen de biologie?
Bacteriën
Schimmels
Planten
Dieren
Wanneer is iets nou levend?
Iets is levend als het alle 9 levensverschijnselen vertoont
4 levensverschijnselen:
1. Stofwisseling (voeden,
ademhalen, uitscheiden)
2. Reageren op prikkels
(bewegen en waarnemen)
3. Voortplanten
4. Groeien en ontwikkelen
(uit je hoofd leren)
STOFWISSELING
Deze drie processen spelen een rol bij de stofwisseling:
Voeden
Ademhalen
Uitscheiden
Stofwisseling behoort tot een levenskenmerk en komt bij alle organismen voor
reageren op prikkels
http://www.schooltv.nl/video/aarde-en-ruimte-afl-4-leven/
Groei en ontwikkeling
• Bij lichamelijke groei en ontwikkeling wordt je lichaam groter. Ook veranderen de verhoudingen tussen de verschillende lichaamsdelen
• Bij geestelijke groei en ontwikkeling
verandert je gevoel, je kennis of je mening. Je mening over muziek en je kledingsmaak kunnen bijvoorbeeld veranderen. Ook blijf je nieuwe dingen leren.
Aan de slag (10 min)
We maken in stilte (alleen overleg op fluister niveau en alleen met buurman/vrouw)
Maken basisstof 1, Thema 1 – vragen 4 tm 7
Wat ligt er op je bureau
Digitale methode
Organen, cellen en weefsel
Basisstof 2
Leerdoelen basisstof 2
Leerdoel A.
Je kunt beschrijven dat organismen zijn opgebouwd uit organisatieniveaus.
Je kunt een organisatieniveau in een organisme herkennen en benoemen
.
Leerdoel B.
Je kunt in een afbeelding van de romp van een mens de organen benoemen.
Je weet van elk orgaan wat de functie is en tot welk orgaanstelsel het behoort
Enkele begrippen
Armen en benen worden ledematen genoemd.
Wanneer je de ledematen verwijderd, noem je het overgebleven deel de torso.
Wanneer je nu ook het hoofd verwijderd, dan blijft de romp over.
Cellen
Een cel is de kleinste eenheid van leven.
Alle organismen bestaan uit één of meer cellen.
Plantaardige cellen zien er anders uit dan dierlijke cellen.
Weefsels
Een weefsel is een groep bij elkaar liggende cellen met dezelfde bouw en functie(s)
Vorm en functie
De functie van een cel is vaak af te lezen aan het uiterlijk.
Cellen zien er verschillend uit, hun uiterlijk wordt bepaald door de functie die ze uitvoeren.
Functie = is de taak die iemand uitoefent of de werking van iets.
Organen
De meeste organismen zijn opgebouwd uit organen.
Planten hebben organen (bijvoorbeeld wortels, stengels en bladeren).
Dieren (en mensen) hebben organen (bijvoorbeeld hart, longen en maag).
Een orgaan is een deel van een organisme met één of meer functies
1: luchtpijp
2: longen
3: hart
4: lever
5: maag
6: dikke darm
7: dunne darm
8: slokdarm
9: milt
10: nieren
11: blaas
Van cel tot stelsel
http://www.schooltv.nl/video/van-cel-tot-stelsel-een-kijkje-diep-onder-onze-huid-naar-cellen-en-organen/#q=cel
Orgaanstelsels
Elk orgaan heeft één of meer functies.
Vaak hebben enkele organen samen een functie. Ze werken samen.
Een orgaanstelsel is een groep samenwerkende organen.
Aan de slag
Lees de tekst van basisstof 2
Maak de opdrachten: 1 tm `7
Wat niet af is gaat mee als huiswerk.
De microscoop
Onderzoek doen
Onderdelen van de microscoop
Om goed met een microscoop te leren werken, is het belangrijk om eerst alle onderdelen te kennen.
Het oculair
De bovenste lens waar je door kijkt. Het oculair vergroot meestal 5 of 10 keer.
De tubus
De tubus is de buis waar het oculair in vast zit.
Het statief
Hieraan pak je de microscoop vast.
De revolver
De revolver is de draaibare schijf waaraan de objectieven bevestigd zijn.
De objectieven
De objectieven zijn de onderste lenzen van de microscoop. Ze zitten vast aan de revolver.
Meestal hebben ze de volgende vergrotingen:
4x, 10x en 40x
De tafel
Het te bestuderen preparaat leg je op de tafel. Door de opening in de tafel kan licht door het preparaat schijnen.
De preparaatklemmen
Met behulp van deze klemmen kun je het preparaat vastleggen op de tafel.
Het lampje
Het lampje zorgt voor het licht dat door het preparaat en de lenzen valt.
Het diafragma
Hiermee regel je de hoeveelheid licht die door het preparaat en de lenzen valt.
De schroeven
Met de schroeven stel je het beeld scherp.
De grote schroef dient voor de grove scherpstelling.
Met behulp van de kleine schroef kun je het beeld nog fijner scherpstellen.
Basisstof 3
Dierlijke cel en plantaardige cel
Planten cel Dierlijke cel
Plantencellen bevatten korrels in het cytoplasma. Plantencellen hebben 3 soorten korrels
Bladgroenkorrels – hierin vindt fotosynthese plaats en geeft de plant zijn typische groene kleur
Kleurstofkorrels – alle andere kleuren van de plant ontstaan door kleurstofkorrels (behalve groen)
Zetmeelkorrels – in de vruchten of wortels van de plant kan hij zetmeel opslaan via zetmeelkorrels
Plastiden – Bladgroenkorrels
Als de plant groen is heeft het bladgroenkorrels, in bladgroenkorrels
vindt fotosynthese plaats
Doorsnede dierlijke cel
(1410) Travel Deep Inside a Leaf - Annotated Version | California Academy of Sciences – YouTube
Chromosomen
Basisstof 4 en 5
Thema: Organen en cellen
Leerdoelen
Deze les:
Je kunt de kenmerken van chromosomen beschrijven.
Wat zijn chromosomen
In de celkern van elke cel bevinden
zich chromosomen.
Chromosomen zijn opgerold DNA.
Op ons DNA staan genen, die
bevatten informatie over ons lichaam
In de celkern bevinden zich chromosomen. Chromosomen zijn opgebouwd uit DNA en eiwit
DNA bevat de informatie voor je erfelijke eigenschappen. Dat zijn de eigenschappen die je van je ouders krijgt, zoals de kleur van je ogen.
DNA is lang. Chromosomen zijn lange, dunne draden. Met een microscoop kun je de chromosomen in een celkern niet zien.
Alleen als een cel zich gaat delen, worden de chromosomen wel zichtbaar
Chromosomen
Een mens heeft 46 chromosomen
Een mens heeft 23 paar chromosomen (23 x 2 = 46)
Het 23e paar chromosomen bepaald je geslacht
Chromosomen zijn gemaakt van DNA en eiwit
Hoeveel chromosomen
De meeste organismen hebben chromosomen in paren (tweetallen)
1 van de vader
1 van de moeder
Daarom komen in een normale situatie in alle lichaamscellen chromosomen in even aantallen voor.
Alleen bij geslachtscellen kunnen chromosomen in oneven aantallen voorkomen.
Chromosomen
Erfelijk materiaal in je cellen, hier staat alle informatie over jou.
De laatstE CHROMOSOMENPAAR ZIJN DE GESLACHTSCHROMOSOMEN, DEZE BEPALEN OF JE JE LICHAMELIJK TOT JONGEN OF TOT MEISJE ONTWIKKELD.
Heb je bij chromosomen paar 23 XX chromosomen dan ben je een meisje.
Heb je XY chromosomen dan ben je een jongen
Hoe ontstaat het geslacht
De eicel en zaadcel bevatten allebei 1 geslachtschromosoom.
Een vrouw heeft XX en zal daarom altijd een X bij haar dragen
Een man heeft XY, de ene keer heeft de zaadcel een X bijzich de andere keer een Y. Het geslachtschromosoom dat door de zaadcel wordt meegenomen bepaald dus het geslacht van de baby.
Celdeling
Mitose en meiose
Basisstof 5 en 6
Hoe een cel zichzelf deelt (verdubbelen)
1 x 2
2 x 2
4 x 2
8 x 2
16 x 2
32 x 2
64 x 2
128 x 2
256 x 2
Waarom doet een organisme aan celdeling
Voortplanting (eencellige organismen)
Vernieuwing van oude cellen (dit gaat langzamer naarmate je ouder wordt)
Groei
Herstel wonden en beschadigingen
Mitose
Mitose is de gewone celdeling.
Uit mitose worden lichaamcellen gemaakt.
Elke lichaamscel in je lichaam wordt gemaakt door de mitose deling.
In de mitose deling worden de chromosomen gekopieerd en wordt er een exacte kopie van de moedercel gemaakt.
De cel kloont zichzelf
Mitose: de gewone celdeling
Maakt alle lichaamscellen behalve de geslachtscellen
Celdeling stap voor stap
Stap 1: Kopiëren
Het DNA kopieert zichzelf (dupliceren)
Stap 2: Spiraliseren
start kerndeling. Het DNA dat gekopieerd is rolt zich op en worden korter en dikker
(dit is het moment dat de chromosomen zichtbaar worden door microscoop
Stap 3: Kerndeling
de twee DNA-ketens (gekopieerd en origineel) gaan uit elkaar en worden naar de twee kanten van de cel getrokken. Beide kanten bevatten nu alle chromosomen en dus alle informatie van de moedercel
Stap 4: celdeling
Er vormt zich een celmembraan tussen de cel en kern van de moedercel, hierdoor ontstaan twee dochtercellen die exacte kopieën van de moedercel
Video’s van celdeling (mitose)
http://www.schooltv.nl/video/celdeling-het-ontstaan-van-nieuwe-cellen/#q=celdeling
http://www.schooltv.nl/video/mitose-wat-is-dat/#q=celdeling
Goedemorgen 3F
Spullen op tafel
Boek
Schrift
Ipad
Meiose
Meiose is de reductiedeling.
Bij de meiose deling worden de chromosomen in de celkern gehalveerd.
Met deze deling worden alleen geslachtscellen gemaakt.
Geslachtscellen bevatten de helft van de chromosomen van een gewone lichaamscel.
Als de eicel en zaadcel samensmelten bij bevruchting heeft de nieuwe ontstane cel weer alle chromosomen.
Meiose
De meiose deling maakt alleen zaadcellen en eicellen
Alle andere cellen worden gemaakt met mitose
Eicellen zijn groot in vergelijking met zaadcellen
Zaadcellen hebben staartjes zodat ze naar de eicel kunnen zwemmen. De zaadcellen hebben alleen het DNA bij zich, daarom zijn ze zoveel kleiner dan de eicel
Meiose deling
Hoe ontstaat het geslacht
De eicel en zaadcel bevatten allebei 1 geslachtschromosoom.
Een vrouw heeft XX en zal daarom altijd een X bij haar dragen
Een man heeft XY, de ene keer heeft de zaadcel een X bijzich de andere keer een Y. Het geslachtschromosoom dat door de zaadcel wordt meegenomen bepaald dus het geslacht van de baby.
examenvragen
Hoe komt dit thema terug op je examen