Signaalwoorden en tekstverbanden
Signaalwoorden en tekstverbanden
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan signaalwoorden herkennen en daarmee het tekstverband in een tekst vinden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn signaalwoorden?
Signaalwoorden helpen je bij het lezen.
Ze laten zien hoe zinnen en alinea’s met elkaar verbonden zijn. Zo begrijp je sneller wat de schrijver bedoelt.
Benadruk dat signaalwoorden niet het doel zijn, maar een hulpmiddel om verbanden in een tekst te zien.
Waarom zijn ze belangrijk?
Je ziet sneller hoe een tekst is opgebouwd
Je begrijpt beter wat de schrijver wil zeggen
Je kunt makkelijker hoofd- en bijzaken vinden
Je kunt vragen over de tekst beter beantwoorden
Deze slide heeft geen instructies
Van signaalwoord naar verband
Een signaalwoord wijst vaak op een tekstverband.
Een tekstverband is de relatie tussen stukjes tekst, bijvoorbeeld een reden, een tegenstelling of een voorbeeld.
Leg uit dat één signaalwoord soms bij meer dan één verband kan passen. De betekenis in de zin blijft altijd belangrijk.
Niet elke zin heeft er één
Soms staat een tekstverband duidelijk in de tekst.
Soms is er geen signaalwoord, maar kun je het verband toch begrijpen door goed te lezen.
Voorkom de misvatting dat elk tekstverband altijd met een zichtbaar signaalwoord wordt aangegeven.
Wat zijn tekstverbanden?
Tekstverbanden laten zien hoe informatie bij elkaar hoort.
Veelvoorkomende verbanden zijn:
opsomming
tegenstelling
oorzaak en gevolg
uitleg of toelichting
voorbeeld
conclusie
Deze slide heeft geen instructies
Wat laat een tekstverband zien?
hoe tekst past
hoe lang tekst is
wie de tekst leest
waar de tekst staat
Correct: een tekstverband laat zien hoe informatie of delen van een tekst bij elkaar horen.
Vul de woorden in
Signaalwoorden helpen je bij het . Ze laten zien hoe zinnen en alinea’s met elkaar zijn verbonden. Een signaalwoord wijst vaak op een . Soms is er geen signaalwoord, maar begrijp je het toch door goed te lezen.
Correcte invulling: lezen, tekstverband, verband.
Opsomming
Bij een opsomming worden dingen achter elkaar genoemd.
Signaalwoorden die vaak passen:
en
ook
daarnaast
verder
ten eerste, ten tweede
Geef mondeling een kort voorbeeld, zoals een lijst met redenen of kenmerken.
Tegenstelling
Bij een tegenstelling worden twee dingen met elkaar vergeleken die anders zijn.
Signaalwoorden die vaak passen:
maar
toch
echter
aan de ene kant ... aan de andere kant
Deze slide heeft geen instructies
Oorzaak en gevolg
Bij oorzaak en gevolg zorgt het ene voor het andere.
Signaalwoorden die vaak passen:
doordat
daardoor
daarom
zodat
als gevolg van
Wijs op het verschil: een oorzaak legt uit waardoor iets komt, een gevolg laat zien wat er daarna gebeurt.
Uitleg, voorbeeld en conclusie
Andere veelvoorkomende tekstverbanden zijn:
uitleg/toelichting: dat wil zeggen, namelijk, bijvoorbeeld
voorbeeld: zoals, bijvoorbeeld, zo
conclusie: dus, kortom, conclusie
Bespreek dat 'bijvoorbeeld' soms echt een voorbeeld inleidt, maar ook als extra toelichting kan voelen. De zin bepaalt het best passende verband.
Zo vind je het verband
Lees de zin of alinea goed.
Zoek een signaalwoord.
Kijk wat dat woord aangeeft.
Bepaal daarna het tekstverband.
Benadruk de volgorde: eerst begrijpen wat er staat, daarna pas het label van het tekstverband kiezen.
Welk signaalwoord past vaak bij tegenstelling?
doordat
maar
dus
en
De andere opties horen vaker bij oorzaak en gevolg, conclusie of opsomming.
Maak de tekst compleet
Lees eerst de goed. Zoek daarna een . Kijk wat dat woord aangeeft en bepaal dan het .
Correcte invulling: zin, signaalwoord, tekstverband.
Waarom lees je altijd de hele zin?
Bespreek dat je niet alleen naar het woord kijkt, maar naar de hele zin of alinea. Goede elementen: hele zin lezen, betekenis bekijken, verband controleren.
Kijk naar de hele zin
Let niet alleen op het losse woord.
Hetzelfde woord kan in een andere zin iets anders betekenen. Daarom moet je altijd de hele zin of alinea lezen.
Een nuttige vergelijking: een verkeersbord snap je ook pas goed als je naar de situatie op de weg kijkt.
Voorbeeld: tegenstelling
Sam wilde naar buiten, maar het regende hard.
Het signaalwoord maar laat een verschil zien.
Daarom is het tekstverband tegenstelling.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: oorzaak en gevolg
Nora was te laat, doordat haar fiets kapot was.
Het signaalwoord doordat noemt de reden.
Daarom is het tekstverband oorzaak en gevolg.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: opsomming
Voor de toets heb je een pen, een potlood en een gum nodig.
Het signaalwoord en voegt dingen toe.
Daarom is het tekstverband opsomming.
Deze slide heeft geen instructies
Veelgemaakte fout
Kies niet te snel op basis van één woord.
Kijk wat er precies in de zin staat
Vraag jezelf af: is dit een reden, verschil, voorbeeld of lijst?
Controleer of het verband past bij de hele zin
Sterke lezers herkennen vaak snel een woord; zwakkere lezers hebben steun aan het hardop verwoorden van de relatie tussen de zinsdelen.
Welk tekstverband past bij: Sam wilde weg, maar het regende?
voorbeeld
opsomming
tegenstelling
conclusie
Het woord 'maar' laat een verschil zien tussen willen weggaan en regen.
Kies de juiste woorden
Nora was te laat, doordat haar fiets kapot was. Dat is een en gevolg. Voor de toets heb je een pen, een potlood en een gum nodig. Dat is een opsomming.
Correcte invulling: doordat, oorzaak, en.
Wat ga jij doen om minder snel fouten te maken?
Bespreek antwoorden zoals: eerst de zin lezen, niet gokken op één woord, kijken of het een reden/verschil/lijst/voorbeeld is.
Eén woord: wat onthoud jij van deze les?
Laat leerlingen kort toelichten waarom zij juist dat woord kiezen.
Begrippenlijst
signaalwoord - woord dat laat zien hoe delen van een tekst met elkaar verbonden zijn
tekstverband - relatie tussen zinnen of alinea’s in een tekst
opsomming - meerdere dingen worden achter elkaar genoemd
tegenstelling - twee dingen worden als verschillend naast elkaar gezet
oorzaak en gevolg - het ene zorgt voor het andere
uitleg/toelichting - extra uitleg bij iets dat genoemd wordt
conclusie - afronding of uitkomst aan het einde van een redenering
Deze slide heeft geen instructies