Wie is jouw heldin of held?
Wie is jouw heldin of held?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een ets?
Deze slide heeft geen instructies
Etsen met een sappak
Open met het idee dat een gewoon materiaal, zoals een leeg sappak, gebruikt kan worden om een echte drukprent te maken.
Dit ga je leren
Ik kan stap voor stap een ets maken van een voorgesneden sappak.
Deze slide heeft geen instructies
Rembrandt van Rijn
Saskia was zijn Heldin
Deze slide heeft geen instructies
Bernardus Blommers
Deze slide heeft geen instructies
Wat ga je maken?
Een boekenlegger of een kaartje
Maak je een afbeelding van held of heldin,
of maak je een kaartje of boekenlegger voor je heldin of held?
Je werkt op een stuk van een voorgesneden sappak
We drukken met een kleine etspers
Je prent moet dus netjes
binnen het formaat passen
Laat eventueel kort de formaten zien, zodat kinderen hun ontwerp niet te groot maken.
Eerst tekenen
Maak een duidelijke tekening van je held of heldin
Kies grote vormen en stevige lijnen
Gebruik niet te veel kleine stukjes
Denk al na waar licht en donker komen
Bij een ets drukken de ingekraste lijnen af. Kinderen hoeven dus niet alles in te kleuren zoals bij een gewone tekening.
Van idee naar prent
Je maakt eerst een ontwerp van je held of heldin
Daarna zet je de tekening over op het sappak
In de lijnen kras je met een etsnaald
Die gekraste lijnen houden later de inkt vast
Benadruk dat een eenvoudig, duidelijk ontwerp het beste werkt voor een eerste ets. Kleine details zijn moeilijker zichtbaar in de afdruk.
Overtrekken en overzetten
Trek je tekening over met overtrekpapier
Draai je overtrek papier om,
zodat je het spiegelbeeld tekent
Teken je afbeelding op het overtrekpapier op het sappak
Zo komt je ontwerp op de drukplaat
Controleer of de afbeelding goed op het sappak staat vóór het krassen begint.
Krassen in het sappak
Met een etsnaald kras je de lijnen van je afbeelding in het sappak. De krasjes vormen samen de tekening die straks gedrukt wordt. Hoe duidelijker de lijnen, hoe beter de prent te zien is.
Je kunt je afbeelding ook uitknippen
Wijs op veilig werken: rustig krassen en het sappak plat op tafel houden.
Inkt op de plaat
Breng etsinkt aan met een kurk
Zorg dat de hele afbeelding in de inkt zit
De inkt komt ook in de gekraste lijnen
Dat is belangrijk voor de afdruk
Laat zien hoe je met de kurk de inkt goed in de groeven duwt.
Schoonvegen
Veeg de afbeelding schoon met het blauwe poetspapier
Druk niet te hard
De inkt bovenop mag weg
De inkt in de naden moet blijven zitten
Dit is een belangrijk verschil: de plaat lijkt schoner, maar de lijnen moeten juist vol inkt blijven.
Waarom kies je beter grote vormen in je tekening?
Ze drukken duidelijker af
Ze drogen veel sneller
Ze maken meer kleur
Ze passen niet op papier
Sluit aan op de slides over ontwerpen, overtrekken en krassen. Veel kleine details zijn moeilijker zichtbaar in de afdruk.
Maak de stappen compleet
Eerst maak je een tekening van je held of heldin. Daarna trek je die over met overtrekpapier en zet je hem op het sappak met carbonpapier. Dan kras je de lijnen in met een etsnaald.
Controleer of leerlingen het verschil kennen tussen overtrekpapier en carbonpapier.
Welke woorden passen bij drukkunst met een sappak?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: inkt, krassen, papier, pers, tekening, held, afdruk.
Tussendoor handen wassen
Na het inkten en schoonvegen was je je handen. Zo blijft je papier schoner en voorkom je vlekken op je afdruk.
Zorg voor een vaste volgorde aan de wasbak om onrust te voorkomen.
Wat moet na het schoonvegen in de krasjes blijven zitten?
Water
Inkt
Papier
Lucht
Toetst het kernidee van inkten en schoonvegen: bovenop mag de inkt weg, in de groeven moet die blijven.
Wat doe je met de plaat?
Je brengt etsinkt aan met een kurk. Daarna veeg je de plaat schoon met het blauwe poetspapier. Je drukt niet te hard, zodat de inkt in de naden blijft zitten. Daarna was je je handen.
Lees het eventueel hardop mee; de volgorde van deze handelingen is belangrijk voor een schone afdruk.
Klaar voor de pers
Leg je afbeelding omhoog op de plek van de etspers
Leg daar een vochtig etspapier op
De gladde kant van het papier ligt naar beneden
Daarboven leg je het vilt
Vochtig etspapier neemt de inkt beter op uit de gekraste lijnen.
Door de etspers
Plaat → vochtig etspapier → vilt → door de etspers
Door de druk van de pers komt de inkt uit de gekraste lijnen op het papier. Dan ontstaat je ets.
Laat kinderen goed kijken naar de volgorde van de lagen; die bepaalt of de afdruk lukt.
De lijnen die je krast, liggen dieper
Daar blijft de inkt in zitten
Het vochtige papier wordt in die lijnen gedrukt
Zo neemt het papier de inkt over
Waarom werkt een ets?
Houd het technisch eenvoudig: kinderen hoeven vooral te begrijpen dat de groeven de inkt vasthouden.
Zo ziet een sterke prent eruit
Een duidelijk onderwerp: held of heldin
Grote vormen die goed te zien zijn
Lijnen die stevig zijn ingekrast
Netjes gedrukt zonder veel vlekken
Dit helpt leerlingen begrijpen waar ze tijdens het maken op kunnen letten, zonder er een beoordelingslijst van te maken.
De prent is klaar
Haal het papier voorzichtig van de plaat
Je ziet nu je afdruk als echte prent
Laat de ets goed drogen
Zet daarna je sappak netjes weg
Noem dat de plaat vaak nog een keer gebruikt kan worden als er opnieuw geïnkt wordt, als daar tijd voor is.
Welke volgorde klopt voor de pers?
Vilt, plaat, papier
Plaat, vilt, papier
Papier, plaat, vilt
Plaat, papier, vilt
De juiste laagvolgorde is: plaat, vochtig etspapier, vilt.
Waarom lukt de afdruk?
De gekraste lijnen liggen dieper in de plaat. Daar blijft de inkt in zitten. Het vochtige papier wordt in de lijnen gedrukt. Zo ontstaat de afdruk.
Deze vraag verbindt de handelingen met het technische idee achter etsen.
Waaraan zie je dat een prent goed gelukt is?
Bespreek antwoorden als: duidelijke held of heldin, grote vormen, stevige ingekraste lijnen, weinig vlekken, netjes gedrukt. Geen exact goed antwoord nodig.
Wat heb jij vandaag geleerd over etsen?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden gaan over ontwerp, overzetten, krassen, inkten of drukken.
Welke stap hielp jou het best om het te begrijpen?
Gebruik dit als korte evaluatie van de lesaanpak. Denk aan: voordoen, stappenplan, plaatjes, samen kijken, rustig werken.
Welke stap vond jij het lastigst?
Geeft zicht op lastige onderdelen. Verwacht bijvoorbeeld: schoonvegen zonder te hard te drukken, volgorde bij de pers, of netjes overzetten.
Woordenlijst
ets - een drukprent die je maakt vanaf een plaat met gekraste lijnen
drukplaat - het materiaal waarmee je afdrukt, hier het sappak
etsnaald - een scherpe naald om lijnen in de plaat te krassen
etsinkt - dikke inkt die in de gekraste lijnen blijft zitten
etspers - een pers die de plaat en het papier stevig op elkaar drukt
etspapier - papier dat geschikt is om een ets op af te drukken
carbonpapier - papier waarmee je een tekening kunt overzetten
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
overtrekpapier - dun papier waarmee je een tekening kunt natekenen
prent - een afbeelding die gedrukt is
vilt - dikke zachte laag die boven op het papier ligt in de pers
groef - een gekraste lijn of inkeping in de plaat
afdruk - het beeld dat op het papier verschijnt na het drukken
Deze slide heeft geen instructies
Evaluatie:
Het carbonpapier was niet nodig
Deze slide heeft geen instructies