Etsen met een sappak

Wie is jouw heldin of held?

1 / 33
volgende
Slide 1: Open vraag
newEditorBeeldend vormenPrimary EducationAge 11,12

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Wie is jouw heldin of held?

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een ets?

Deze slide heeft geen instructies

Etsen met een sappak

Open met het idee dat een gewoon materiaal, zoals een leeg sappak, gebruikt kan worden om een echte drukprent te maken.

Dit ga je leren

Ik kan stap voor stap een ets maken van een voorgesneden sappak.

Deze slide heeft geen instructies

Rembrandt van Rijn

Saskia was zijn Heldin

Deze slide heeft geen instructies

Bernardus Blommers

Deze slide heeft geen instructies

Wat ga je maken?

  • Een boekenlegger of een kaartje

  • Maak je een afbeelding van held of heldin,

  • of maak je een kaartje of boekenlegger voor je heldin of held?

  • Je werkt op een stuk van een voorgesneden sappak

  • We drukken met een kleine etspers

  • Je prent moet dus netjes

  • binnen het formaat passen

Laat eventueel kort de formaten zien, zodat kinderen hun ontwerp niet te groot maken.

Eerst tekenen

  • Maak een duidelijke tekening van je held of heldin

  • Kies grote vormen en stevige lijnen

  • Gebruik niet te veel kleine stukjes

  • Denk al na waar licht en donker komen

Bij een ets drukken de ingekraste lijnen af. Kinderen hoeven dus niet alles in te kleuren zoals bij een gewone tekening.

Van idee naar prent

  • Je maakt eerst een ontwerp van je held of heldin

  • Daarna zet je de tekening over op het sappak

  • In de lijnen kras je met een etsnaald

  • Die gekraste lijnen houden later de inkt vast

Benadruk dat een eenvoudig, duidelijk ontwerp het beste werkt voor een eerste ets. Kleine details zijn moeilijker zichtbaar in de afdruk.

Overtrekken en overzetten

  • Trek je tekening over met overtrekpapier

Draai je overtrek papier om,

zodat je het spiegelbeeld tekent

  • Teken je afbeelding op het overtrekpapier op het sappak

  • Zo komt je ontwerp op de drukplaat

Controleer of de afbeelding goed op het sappak staat vóór het krassen begint.

Krassen in het sappak

Met een etsnaald kras je de lijnen van je afbeelding in het sappak. De krasjes vormen samen de tekening die straks gedrukt wordt. Hoe duidelijker de lijnen, hoe beter de prent te zien is.

Je kunt je afbeelding ook uitknippen

Wijs op veilig werken: rustig krassen en het sappak plat op tafel houden.

Inkt op de plaat

  • Breng etsinkt aan met een kurk

  • Zorg dat de hele afbeelding in de inkt zit

  • De inkt komt ook in de gekraste lijnen

  • Dat is belangrijk voor de afdruk

Laat zien hoe je met de kurk de inkt goed in de groeven duwt.

Schoonvegen

  • Veeg de afbeelding schoon met het blauwe poetspapier

  • Druk niet te hard

  • De inkt bovenop mag weg

  • De inkt in de naden moet blijven zitten

Dit is een belangrijk verschil: de plaat lijkt schoner, maar de lijnen moeten juist vol inkt blijven.

Waarom kies je beter grote vormen in je tekening?

A

Ze drukken duidelijker af

B

Ze drogen veel sneller

C

Ze maken meer kleur

D

Ze passen niet op papier

Sluit aan op de slides over ontwerpen, overtrekken en krassen. Veel kleine details zijn moeilijker zichtbaar in de afdruk.

Maak de stappen compleet

Eerst maak je een tekening van je held of heldin. Daarna trek je die over met overtrekpapier en zet je hem op het sappak met carbonpapier. Dan kras je de lijnen in met een etsnaald.

tekening
overtrekpapier
carbonpapier
etsnaald
vilt
etsinkt
etspapier
kurk

Controleer of leerlingen het verschil kennen tussen overtrekpapier en carbonpapier.

Welke woorden passen bij drukkunst met een sappak?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: inkt, krassen, papier, pers, tekening, held, afdruk.

Tussendoor handen wassen

Na het inkten en schoonvegen was je je handen. Zo blijft je papier schoner en voorkom je vlekken op je afdruk.

Zorg voor een vaste volgorde aan de wasbak om onrust te voorkomen.

Wat moet na het schoonvegen in de krasjes blijven zitten?

A

Water

B

Inkt

C

Papier

D

Lucht

Toetst het kernidee van inkten en schoonvegen: bovenop mag de inkt weg, in de groeven moet die blijven.

Wat doe je met de plaat?

Je brengt etsinkt aan met een kurk. Daarna veeg je de plaat schoon met het blauwe poetspapier. Je drukt niet te hard, zodat de inkt in de naden blijft zitten. Daarna was je je handen.

etsinkt
kurk
blauwe poetspapier
naden
vilt
overtrekpapier
gladde kant
etspers

Lees het eventueel hardop mee; de volgorde van deze handelingen is belangrijk voor een schone afdruk.

Klaar voor de pers

  • Leg je afbeelding omhoog op de plek van de etspers

  • Leg daar een vochtig etspapier op

  • De gladde kant van het papier ligt naar beneden

  • Daarboven leg je het vilt

Vochtig etspapier neemt de inkt beter op uit de gekraste lijnen.

Door de etspers

Plaat → vochtig etspapier → vilt → door de etspers


Door de druk van de pers komt de inkt uit de gekraste lijnen op het papier. Dan ontstaat je ets.

Laat kinderen goed kijken naar de volgorde van de lagen; die bepaalt of de afdruk lukt.

  • De lijnen die je krast, liggen dieper

  • Daar blijft de inkt in zitten

  • Het vochtige papier wordt in die lijnen gedrukt

  • Zo neemt het papier de inkt over

Waarom werkt een ets?

Houd het technisch eenvoudig: kinderen hoeven vooral te begrijpen dat de groeven de inkt vasthouden.

Zo ziet een sterke prent eruit

  • Een duidelijk onderwerp: held of heldin

  • Grote vormen die goed te zien zijn

  • Lijnen die stevig zijn ingekrast

  • Netjes gedrukt zonder veel vlekken

Dit helpt leerlingen begrijpen waar ze tijdens het maken op kunnen letten, zonder er een beoordelingslijst van te maken.

De prent is klaar

  • Haal het papier voorzichtig van de plaat

Je ziet nu je afdruk als echte prent

  • Laat de ets goed drogen


  • Zet daarna je sappak netjes weg

Noem dat de plaat vaak nog een keer gebruikt kan worden als er opnieuw geïnkt wordt, als daar tijd voor is.

Welke volgorde klopt voor de pers?

A

Vilt, plaat, papier

B

Plaat, vilt, papier

C

Papier, plaat, vilt

D

Plaat, papier, vilt

De juiste laagvolgorde is: plaat, vochtig etspapier, vilt.

Waarom lukt de afdruk?

De gekraste lijnen liggen dieper in de plaat. Daar blijft de inkt in zitten. Het vochtige papier wordt in de lijnen gedrukt. Zo ontstaat de afdruk.

lijnen
inkt
papier
afdruk
kurk
handen
vilt
tekening

Deze vraag verbindt de handelingen met het technische idee achter etsen.

Waaraan zie je dat een prent goed gelukt is?

Bespreek antwoorden als: duidelijke held of heldin, grote vormen, stevige ingekraste lijnen, weinig vlekken, netjes gedrukt. Geen exact goed antwoord nodig.

Wat heb jij vandaag geleerd over etsen?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden gaan over ontwerp, overzetten, krassen, inkten of drukken.

Welke stap hielp jou het best om het te begrijpen?

Gebruik dit als korte evaluatie van de lesaanpak. Denk aan: voordoen, stappenplan, plaatjes, samen kijken, rustig werken.

Welke stap vond jij het lastigst?

Geeft zicht op lastige onderdelen. Verwacht bijvoorbeeld: schoonvegen zonder te hard te drukken, volgorde bij de pers, of netjes overzetten.

Woordenlijst

ets - een drukprent die je maakt vanaf een plaat met gekraste lijnen

drukplaat - het materiaal waarmee je afdrukt, hier het sappak

etsnaald - een scherpe naald om lijnen in de plaat te krassen

etsinkt - dikke inkt die in de gekraste lijnen blijft zitten

etspers - een pers die de plaat en het papier stevig op elkaar drukt

etspapier - papier dat geschikt is om een ets op af te drukken

carbonpapier - papier waarmee je een tekening kunt overzetten

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

overtrekpapier - dun papier waarmee je een tekening kunt natekenen

prent - een afbeelding die gedrukt is

vilt - dikke zachte laag die boven op het papier ligt in de pers

groef - een gekraste lijn of inkeping in de plaat

afdruk - het beeld dat op het papier verschijnt na het drukken

Deze slide heeft geen instructies

Evaluatie:

Het carbonpapier was niet nodig

Deze slide heeft geen instructies