De geschiedenis van geld.
Van schelp tot bitcoin.
De geschiedenis van geld.
Van schelp tot bitcoin.
Aan het eind van de les?
- Ken je in grote lijnen de geschiedenis van geld.
- Weet je wat valsmunterij is.
- Weet je waarom mensen werken.
- Weet je waarom geld of spullen soms meer of minder waard worden.
Krijg jij zakgeld?
Ja, elke week
Ja, elke maand
Nee
Soms
Weetje:
75 jaar geleden kregen kinderen van 12 jaar ongeveer 0,20 cent aan zakgeld per week.
De geschiedenis van geld
3000 v. Chr.
Vroeger betaalden mensen door te ruilen. Dit noemen we ruilhandel.
Voorbeeld: je had kippen en je wilde appels, dus ging je ruilen met iemand die appels had. Ruilen was best lastig: je moest al je producten maar mee kunnen krijgen naar je huis!! En soms was iets niet lang houdbaar, zoals fruit of vis! Mensen konden hierdoor eigenlijk ook nooit sparen.
Ruilhandel toen
Ruilhandel nu
2500 v. Chr.
Ruilen met producten was onhandig en moeilijk te vervoeren. Dus werd er in Mesopotamië iets nieuws bedacht!
Daar werden zilveren staven in stukken gehakt, dit is handzamer en makkelijker mee te nemen. Door deze handel in zilveren stukken werd het spijkerschrift uitgevonden!
Op kleitabletten werden transacties (betalingen) vastgelegd tussen burgers.
Het spijkerschrift is de voorloper van het alfabet!
1500 v. Chr.
Mensen gingen in andere gebieden betalen met andere middelen die moeilijk te vinden waren.
Op veel plekken werd er bijvoorbeeld betaald met kauri-schelpen!
Waarom kon je alleen dingen die moeilijk te vinden waren gebruiken als geld?
1500 v. Chr.
Het moest wel moeilijk te verkrijgen zijn. Anders kreeg je inflatie. Dat betekent dat geld minder waard wordt.
Zo kon je ooit in Oeganda voor 2 schelpen een huis kopen. Dit kon omdat er bijna geen schelpen te vinden waren.
Toen werden later de wegen naar het strand verbeterd en kostte een huis ineens 1000 schelpen!
1500 v. Chr.
Op andere plekken op aarde kon je bijvoorbeeld betalen met veren, of met hele grote stenen.
In Egypte kregen de mensen hun maandsalaris in graan. Ze kregen zo'n 200kg aan graan per maand.
Dit konden ze ook opslaan bij speciale graanbanken, de eerste banken ter wereld. Ze kregen dan een bewijs van inbreng mee; dit werd ook een betaalmiddel!
1500 v. Chr.
De Romeinen betaalden hun soldaten eerst in zout. Dit was in Europa moeilijk te verkrijgen en had als voordeel dat het lang bewaard kon blijven en je kon het gebruiken om andere producten langer te bewaren.
Het Romeinse woord voor 'zout' is 'sal'. Hier komt het woord 'salaris' ook vandaan!!
Welk betaalmiddel hebben we niet besproken?
Zout
Zilver
Kauri-schelpen
Munten
700 v. Chr.
In Turkije werden de eerste munten geslagen! De munten waren van goud en zilver!
Door te wegen wist je hoeveel de munt waard was.
Dit was een geweldige uitvinding! Er werd veel parfum en cosmetica gehandeld in Turkije; en betaald met munten!
Zo ontstonden daar ook de eerste winkels ooit!
700 v. Chr.
Ook de Grieken en Romeinen gingen munten slaan!
Deze kregen een standaard gewicht en afmeting zodat je niet meer hoefde te wegen, alleen maar tellen!
Ook kregen ze een eigen zegel voor echtheid.
Later werden munten ook van minderen zeldzaam materiaal zoals nikkel en koper.
Welk betaalmiddel zou jij het handigst vinden voor nu?
Schelpen
Grote stenen
Graan
Zout
Veren
De geschiedenis van geld.
Van schelp tot bitcoin.
De florijn
Nederland kreeg in 1252 zijn eerste eigen munt: de florijn!
De gulden
In 1694 kreeg Nederland de gulden.
Ook heeft de VOC nog eigen munten uitgegeven,
het VOC-geld was
populair in de 17e en
18e eeuw.
De euro
Sinds 2002 betalen we in Nederland met de euro.
De EU werd in 1957 opgericht en wilde naast de vrede bewaren ook een betere samenwerking; hierdoor kregen we de euro.
Voordeel munten
- Makkelijker dan producten te vervoeren
- Je kunt ze tellen, je hoeft ze niet te wegen, scheelt tijd
Nadeel munten
- Veel nagemaakt (valsmunterij)
- Makkelijk te stelen
- Goedkoop materiaal
- Bij groot aantal is het onhandig en zwaar
Biljetten / briefgeld
Veel munten werden bij marktkoopmannen ingewisseld voor een kwitantie; dit is een ander woord voor bonnetje of bewijsje.
Zo'n kwitantie was makkelijker mee te nemen en kon op elk moment weer ingewisseld worden voor munten.
De kwitanties werden ook populair om mee te handelen! En zo is uiteindelijk ook het briefgeld ontstaan!
Zet de biljetten op volgorde van oud naar nieuw!
1
2
3
4
Banken
De eerste Europese banken ontstonden in Italië in de 14e eeuw. Het Italiaanse woord banco betekent bank.
Banken
Bij deze banken konden burgers hun geld veilig opslaan in ruil voor een bewijsje.
Ook gaven deze banken de eerste leningen aan burgers.
Wat is een 'lening'?
Kluis toen
Kluis nu
De geschiedenis van geld.
Van schelp tot bitcoin.
Waar hebben we het tot nu toe over gehad?
- Ruilhandel (3000 v. Chr)
- Eerste betalingen in zilver die op kleitabletten werden geschreven met het spijkerschrift (2500 v Chr)
- Betalen met andere dingen zoals veren, graan, zout & schelpen (1500 v Chr)
- Eerste munten van goud en zilver (700 v Chr)
- Munten in Nederland; florijn, gulden en euro (1252, 1694 en 2002)
- Eerste banken (14e eeuw) en het veilig bewaren en lenen van geld
- Eerste briefgeld
Waar gaat deze les over?
- Pinnen / pinpas
- Elektronisch en contactloos betalen
- Sparen
Betaalpassen
Door de uitvinding van de auto kwamen mensen op allerlei plekken. Maar als ze niet genoeg contant geld mee hadden konden ze problemen krijgen als ze benzine nodig hadden of pech onderweg kregen!
Om dit te voorkomen bedacht een oliemaatschappij in de VS in 1924 een betaalkaart waarmee je bij alle tankstations en garages kon betalen!
Creditcard
Na de Tweede Wereldoorlog werd in 1950 de eerste creditcard uitgevonden in de VS!
Hiermee kon je een rekening pas na 60 dagen betalen terwijl je het product wat je kocht al meteen kreeg!
Pinnen
In 1967 werd de eerste pinautomaat neergezet! Voor deze tijd moest je zelf naar de bank om daar aan een balie geld op te halen.
Pinpas
De eerste pinpassen werden dus ook uitgevonden!
Fun fact: eigenlijk wilde de uitvinder dat de pincode uit 6 cijfers bestond maar zijn vrouw kon er maar 4 onthouden, daarom hebben we nu 4 cijfers als pincode.
Elektronisch betalen
Elektronisch betalen
- Betalen met het internet, je bankpas of telefoon.
- Contactloos
- Niet met munten of biljetten.
Hoe kan je elektronisch betalen?
Welke munt is de grootste op aarde?
Euro
Roebel
Dollar
Yen
Spaar jij je geld?
Ja, zoveel mogelijk.
Ja, soms.
Nee, eigenlijk niet.
Mijn ouders sparen voor mij.
Weet ik niet.
Waarom spaar je geld?
Sparen
Sparen betekent geld 'bewaren' voor een ander moment, bijvoorbeeld om iets te kunnen kopen wat duurder is, of om later te gebruiken als je het nodig hebt.
Investeren
en de toekomst van geld.
De tulpenmanie
Tulpenmanie
Tulp werd bekend in NL in 1593.
Import uit Turkije
1634 tot 1637 werd er op de tulpenbol gespeculeerd = gegokt op hoeveel 1 tulpenbol waard zou worden.
Op het hoogtepunt kostte 1 tulpenbol 10 x het jaarsalaris van een goede werkman = 2 herenhuizen in Amsterdam.
Investeren
Investeren betekent dat je ergens geld in steekt met als doel dat het ook geld oplevert. Je kunt in heel veel dingen investeren.
Waar kun je in investeren?
Investeren
Investeren kun je bijvoorbeeld in:
- Goud of zilver
- Aandelen
- Vastgoed
- Bitcoin / crypto
Wat is Bitcoin?
Investeerders!
Jullie kruipen in de huid van een investeerder.
Jullie doel is om zoveel mogelijk geld verdienen door slim te beleggen.
Het bedrag wat jullie gaan investeren is 1000 dollar.
Het groepje dat het meeste geld heeft verdiend in de week voor de voorjaarsvakantie wint deze opdracht!
Het groepje dat het meeste geld verliest, of het minst winst maakt verliest.
Op de volgende pagina zie je waarin je je geld mag investeren. Maak verstandige keuzes.
Waar kun je in investeren?
Aandelen
Kies uit:
Apple 142 dollar
Tesla: 179 dollar
EA: 127 dollar
Ajax: 11 dollar
Microsoft: 245 dollar
Netflix: 305 dollar
Edelmetalen
Kies uit:
Goud per gram:
56 dollar
Zilver per ounce (ong 28 gram):
22 dollar
Crypto
Kies uit:
Bitcoin
17000 dollar
(je koopt een stukje)
Sparen
Zet een deel van je geld op de bank!
Je krijgt hierover rente. De rente is 5%.
Wat zijn de risico's?
Aandelen
Gemiddeld risico, je kunt geld verliezen of verdienen, minder dan in crypto.
Edelmetalen
Veilig, prijzen schommelen klein beetje maar geen grote winsten of verliezen.
Crypto
Hoog risico, je kunt veel geld verliezen maar ook veel geld verdienen.
Sparen
Veilig, geen verlies maar weinig winst.