Hoofdstuk 2
Bevolking en ruimte
Hoofdstuk 2
Bevolking en ruimte
De brug 1
de bevolking verandert
Aan het einde van de les
Weet je hoe je de natuurlijke bevolkingsgroei kunt bepalen
Begrijp je waarom de bevolkingsdichtheid niet overal even groot is
Kun je een leeftijdsdiagram aflezen
bevolkingsgroei
Natuurlijke bevolkingsgroei
Geboorte en sterfte
Worden er meer kinderen geboren dan dat er mensen sterven spreken we over een geboorteoverschot, als er meer mensen sterven dan dat er worden geboren sterfteoverschot
Geboortecijfer
= aantal geboorten per 1000 inwoners in een jaar
Sterftecijfer
= aantal sterfgevallen per 1000 inwoners in een jaar
bevolkingsgroei
De bevolkingssamenstelling geeft aan hoe de leeftijdsopbouw van de bevolking is
Dit is af te lezen aan een leeftijdsdiagram/bevolkingspiramide
Ouderen (65+)
Economisch actieven (18-65)
Kinderen (18-)
Bevolkingsdichting en spreiding
Bevolkingsdichtheid
= het aantal mensen per km2
Bevolkingsspreiding
= de manier waarop de bevolking over een land of gebied is verdeeld
Dichtbevolkt = er wonen veel mensen op elkaar
Dunbevolkt = er wonen weinig mensen op elkaar
Gelijk
Ongelijk
Bevolkingsdichting en spreiding
Noem nog een andere demografische oorzaak waardoor de bevolking groeit in sommige Nederlandse gemeenten.
In sommige Nederlandse gemeenten is er bevolkingsgroei door een geboorteoverschot
De brug 2
bevolking in beweging
Aan het einde van de les
Weet je dat de bevolking niet alleen verandert door natuurlijke, maar ook door sociale bevolkingsgroei
Begrijp je waarom binnenlandse migratiestromen door de tijd heen veranderen
Kun je aan de bevolkingssamenstelling zien of een gebied een vestigings- of een vertrek gebeid is
migratie
Sociale bevolkingsgroei
Emigratie en Immigratie
Vertrekken uit je land om in een ander land te gaan wonen
Waarom willen mensen verhuizen?
Migratiemotieven
Mensen uit het buitenland komen in een land wonen
Aantrekkingsfactoren
(werk, veiligheid)
afstotingsfactoren
(oorlog, werkloosheid)
migratie
Sociale bevolkingsgroei
Emigratie en Immigratie
Vestigen zich meer mensen in een gebied dan dat er vertrekken, heeft dat gebied een vestigingsoverschot. Andersom is het een vertrek overschot
Dit gebeurd voornamelijk binnen een land tussen de stad en het platteland
Bij het platteland is er sprake van vergrijzing, dat is de toename van het aandeel ouderen
Vormen van migratie
Er zijn verschillende vormen van migratie
- Binnenlandse migratie
Als mensen binnen een land verhuizen
- Buitenlandse migratie
Als mensen van het ene land naar het andere land verhuizen
Amsterdam
Noordwijk
Italië
Brazilië
Binnenlandse migratie
De meeste mensen wonen tegenwoordig in de stad, maar dat was 100 jaar geleden nog anders
In de 20ste eeuw vind er veel urbanisatie plaats, dat is de trek van platteland naar stad
Tussen 1960 en 1970 vind er veel suburbanisatie plaats, dat is de trek van stad naar platteland
Buitenlandse migratie
Er zijn verschillende redenen om te verhuizen naar een ander land, een belangrijke is werk
Deze mensen noem je arbeidsmigranten
Ook zijn de groepen kenniswerkers en vluchtelingen groot
Beredeneer in welk deel van Nederland de bevolking zal afnemen.
– Kies eerst of de bevolking afneemt in de Randstad of langs de randen van Nederland.
– Geef daarna aan waardoor de bevolking daar afneemt
De brug 3
wonen in de grote stad
Aan het einde van de les
Je weet hoe wat de begrippen leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit inhouden
Je begrijpt waarom infrastructuur belangrijk is voor de bereikbaarheid
Je kunt uitleggen dat de kenmerken van een wijk bepalen of de leefbaarheid goed is
Leefbaarheid
Leefbaarheid is de geschiktheid om ergens te leven
- ruimtelijke kwaliteit
- veiligheid
- sociale contacten
- onderhoud
Dit wordt bepaald door
Ruimtelijke kwaliteit
De kwaliteit van de woonomgeving, is er bijvoorbeeld genoeg ruimte?
Veiligheid
Afwezigheid van gevaar
Sociale contacten
Mensen in de buurt halen elkaar een beetje in de gaten en letten op elkaar, sociale controle
Onderhoud
Tijdig opruimen en herstellen van de openbare ruimte
Gemengd of apart
in een prettige woonwijk zijn ook goede sociale verhoudingen
De relaties tussen mensen in een wijk
Segregatie
Als verschillende bevolkingsgroepen ieder in hun eigen buurt wonen en er weinig contact is met andere
Integratie
Migranten nemen cultuurelementen over van het land waarin zij wonen en passen dit toe op hun eigen cultuur
Gemengd of apart
Sociale ongelijkheid betekend dat er veel verschillen in inkomens zijn tussen mensen
Infrastructuur
Als je in een grote stad woont in je bereikbaarheid met het ov goed
De mate waarin je binnen korte tijd en zonder moeite kunt komen waar je wilt
Goede infrastructuur, dat zijn alle voorzieningen die nodig zijn om transport mogelijk te maken
Een autovrije binnenstad is een stuk veiliger voor fietsers en wandelaars. Noem nog een verbetering voor de leefbaarheid wanneer de Berlijnse binnenstad autovrij wordt
Zonder auto kun je goed reizen in de Berlijnse binnenstad
Geef met behulp van de bron een aanwijzing waaruit dit blijkt
Geef een mogelijke oplossing voor forenzen en dagjesmensen zodat ze de stad kunnen bezoeken
3.1 bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei
Aan het einde van de les
Je weet hoe de bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei van een land kunnen veranderen
Je begrijpt waarom de bevolkingsgroei van Nederland anders is dan die van Duitsland
Je kunt een bevolkingsgrafiek en een demografisch transitiemodel lezen
Leeftijdsopbouw en bevolkingsgroei in Nederland
Vergrijzing is de toename van het aandeel ouderen in de bevolking
1. Geboortegolf na de oorlog (babyboom)
2. Stijgende levensverwachting
3. Er worden minder kinderen geboren
Leeftijdsopbouw en bevolkingsgroei in Nederland
Ontgroening is de afname van het aandeel jonge mensen in de bevolking
Er worden minder kinderen geboren
Leeftijdsopbouw en bevolkingsgroei in Duitsland
- Geboortegolf in Duitsland kwam pas in de jaren 60
- Hoog sterftecijfer en ontgroening
- Bevolking groeit door de komst van migranten
Demografisch transitiemodel
Het demografisch transitiemodel is een model dat laat zien hoe geboortecijfers en sterftecijfers veranderen i de loop van tijd
Bij welvaart daalt het geboorte- en sterftecijfer.
Het sterftecijfer daalt eerst daarna volgt het geboortecijfer
transitiemodel
3.2 migratie
Aan het einde van de les
Je weet uit welke landen migranten naar Nederland en Duitsland zijn gekomen
Je begrijpt wat hun migratiemotieven zijn
Je kunt de belangrijke binnenlandse migratiestromen in Nederland en Duitsland op
een kaart aangeven
Buitenlandse Migratie in Nederland
Er komen meer mensen in Nederland dan er vertrekken
Nederland heeft dus een vestigingsoverschot en een positieve sociale bevolkingsgroei
Buitenlandse Migratie in Nederland
De afgelopen 80 jaar zijn er verschillen migratiegolven geweest in Nederland
1940: Indonesiërs uit
voormalige kolonie
1950: emigratie naar de VS, Canada en Australië, gebrek aan ruimte in NL
1970: Surinamers uit
voormalige kolonie
1960/1970: Arbeiders rond het Middellandse zeegebied
vanaf 2010: Oost Europeanen vooral Polen
Migratie in Nederland
Sinds 1980 is er ook sprake van een nieuwe golf immigranten, vluchtelingen
Deze vluchtelingen komen voornamelijk uit conflictgebied zoals Syrië en Afghanistan
Na een tijdje proberen mensen te integreren, integratie is als migranten cultuurelementen overnemen van het land waar zij wonen
Dit gaat alleen lastig dus zoeken vluchtelingen elkaar op, er is sprake van segregatie, dat is als verschillende bevolkingsgroepen gescheiden in aparte wijken wonen
Migratie in Duitsland
Duitsland is een belangrijk migratie land
Na de hereniging van Oost- en West-Duitsland in 1990 verhuisden veel mensen van het oosten naar het westen.
Het oosten werd een krimpregio
Het westen werd een groeiregio
3.3 Steden worden groter
Aan het einde van de les
Weet je hoe de groei van steden plaatsvindt en hoe daardoor agglomeratie
ontstaat
Begrijp je waarom welvaart gevolgen heeft voor de inrichting van een gebied
Kun je uitleggen waarom herinrichting van steden de congestie kan verminderen
Urbanisatie en suburbanisatie
In de jaren 50 trokken mensen vanuit het plattenland naar de stad
Urbanisatie
Er was hier veel werk en door de urbanisatie groeide steden enorm
Urbanisatie
Urbanisatie en suburbanisatie
na de jaren 70 trokken mensen vanuit de stad naar het platteland
Suburbanisatie
Er was hier veel ruimte en rust, gezinnen vonden de stad niet meer aantrekkelijk
Suburbanisatie
Urbanisatie en suburbanisatie
Om ruimte te maken werden bedrijven verplaatst naar bedrijventerreinen
Eind jaren 90 trekken weer veel mensen naar de randstad toe
Sinds 2017 vertrekken jonge gezinnen weer door een tekort aan geschikte woningen
Groei van steden
De oudste gebouwen vindt je in de binnenstad
Historische stadskern
- smalle en kronkelige straten
- niks is afgestemd op auto’s
Om dit centrum zijn telkens nieuwe wijken gebouwd, hoe verder hoe nieuwer
Stratenpatroon
Groei van steden
Ook wordt door herinrichting de functie van sommige stadsdelen verandert
Ook verbetert de overheid de mobiliteit
Alle verplaatsingen door mensen en goederen
Het forensisme en congestie neemt af
Forensisme is het op en neer reizen tussen je huis en je werk en congestie is het verstopt raken van de infrastructuur
Agglomeratie en stedelijke zone
Stad en dorp breidden zich steeds meer uit, zo veel zelfs dat ze aan elkaar groeiden
Agglomeratievorming
Soms groeien agglomeraties aan elkaar vast
Een agglomeratie bestaat uit een grote stad met eraan vastgegroeide dorpen
Stedelijke zone zoals de Randstad en het Ruhrgebied
3.4 inrichting van steden
Aan het einde van de les
Weet je op welke manier in Nederland de inrichting van een stad tot stand komt
Begrijp je wat de begrippen reikwijdte en verzorgingsgebied met elkaar te maken
hebben
Kun je voorbeelden geven van herinrichting in een gebied
Voorzieningen
In grote steden vindt je veel verschillende voorzieningen
Dagelijkse en niet-dagelijkse voorzieningen
De afstand die je wilt afleggen voor een voorziening noem je reikwijdte
Verzorgingsgebied is het gebied waarvoor de stad allerlei voorzieningen aanbied
Inrichting van gebied
De overheid bepaald hoe een stad wordt ingericht
Dit wordt vastgelegd in een bestemmingsplan
Inwoners mogen hun mening geven, meedenken en reageren, dit noem je inspraak
Herinrichting Duitsland
Na de hereniging in 1990 verhuisde veel mensen van Oost naar West Duitsland
Om iets aan de krimp van dit gebied te doen werden er plannen gemaakt om mensen te houden
- Grauwe woonblokken vervangen door
parken
Oude fabrieksgebouwen gebruiken voor culturele activiteiten
- Openbaar vervoer en bereikbaarheid
verbeterd
- Nieuwe werkgelegenheid
Welke diagram hoort bij 1980 en welke bij 2020? Leg uit waarom je hiervoor kiest
Voeg hier je vraag toe
4.1 Groei en spreading van de bevolking
Aan het einde van de les
Weet je waarom China bevolkingspolitiek gebruikt
Begrijp je de gevolgen van de bevolkingspolitiek die China gevoerd heeft
Kun je verklaren waarom sommige gebieden in China dichtbevolkt en andere
dunbevolkt zijn
Bevolkingsomvang
Tussen 1960 en 1970 verbeterde de gezondheidszorg in China
Het sterftecijfer daalde
Geboortecijfer bleef wel hoog dus de bevolking groeide enorm
(snelle natuurlijke bevolkingsgroei)
Er was geen genoeg werk op het platteland en mensen wilde naar de stad, de overheid wilde dit niet
Teveel zelfbouwwijken
Te weinig voedsel
Bevolkingsomvang
Als maatregel stelde de Chinese overheid in 1979 de eenkindspolitiek in
Echtparen mochten maar 1 kind krijgen
Het liefst een jongen, die zijn over het algemeen sterker dus beter zwaar werk
Meisjes werden afgestaan en er werd abortus gepleegd, er is dus een groot mannenoverschot
Om de bevolkingsgroei af te remmen, ging de overheid aan bevolkingspolitiek doen
Maatregelen nemen die de omvang van de bevolking beïnvloeden
bevolkingssamenstelling
De eenkindpolitiek had succes maar had ook een aantal nadelen
Vergrijzing
(wat slecht is voor de Chinese economie)
2. 4,2,1 probleem
(1 volwassen Chinees moet zorgen
voor 2 ouders en 4 grootouders)
Sinds 2015 mogen ouders weer 2 kinderen krijgen en 2021 3, dit om genoeg werkende mensen te houden zodat de economie kan blijven groeien
Geen succes
Minder Chinezen willen kinderen
Levensonderhoud kosten zijn hoog
Zijn gewend aan kleine gezinnen
Moeilijk combineren met werk
bevolkingsspreiding
De Chinese bevolkingsspreiding is ongelijk
Natuurlijke omstandigheden
De ligging
Natuurlijke opstandigheden
Westen van China: dunbevolkt
Hooggebergte en woestijnen
Oosten van China: dichtbevolkt
Weinig reliëf en een gematigd klimaat
De ligging
Oosten van China heeft een gunstige ligging aan zee en veel rivieren monden hier uit
Gunstig voor de handel
Goede verbinding met het binnenland en gebieden overzee
4.2 Migratie
Aan het einde van de les
Weet je wat een hukou is en wat de gevolgen daarvan zijn voor arbeidsmigranten
Begrijp je waarom mensen steeds meer naar steden in het binnenland migreren
Kun je de belangrijkste migratiestromen aanwijzen op de kaart
Hukou
Een hukou is een persoonlijk registratie dat aangeeft of je op het platteland of in de stad geboren bent
Je mag alleen gebruik maken van voorzieningen in de plaats waar je bent geboren
De overheid wil hiermee de trek van platteland naar stad controleren
Tegenwoordig versoepelt de overheid dit door de economische groei te bevorderen, is er minder werk wordt het weer strenger
Economische groei
Vanaf 1970 ging China zich richten op de economische groei
Aan de oostkust vestigde zich buitenlandse bedrijven en Chinese fabrieken
Op het platteland was weinig werk dus trokken miljoenen arbeidsmigranten richting het oosten
Mensen met onder andere een hoge opleiding vetrokken, dit noem je braindrain
Door kennisvlucht bleef er minder kennis achter op het platteland
Ook is er veel braindrain naar het buiteland door de beperkte vrijheid in China
Economische groei
Eerst migreerden jonge mensen, later ook ouders van gezinnen
Enorme sociale bevolkingsgroei in de grote steden aan de oostkust
(1 op de 5 is migrant)
Veel welvaartsverschillen tussen oost en west, de overheid probeert dit te verminderen
Aanleg infrastructuur om de bereikbaarheid te verbeteren
Gratis ov
Steden breiden uit
Door de groei van steden worden hutongs afgebroken en vervangen door flats en fabrieken
Ook komen steeds meer buitenlandse bedrijven naar het midden van China
De lonen zijn hier laag en voor arbeidsmigranten is het fijn want ze hoeven minder ver te reizen
4.3 de gevolgen van de verstedelijking
Aan het einde van de les
Weet je welke gevolgen de groei van de steden heeft voor de ruimtelijke kwaliteit
Begrijp je waarom de Chinese overheid op een bepaald moment maatregelen ging
nemen
Kun je de problemen bij de groei van steden verbinden met maatregelen
Wonen en werken
Het verschil in welvaart tussen stad en platteland neemt toe
Toch beginnen bedrijven zich rond het platteland te vestigen omdat de lonen daar laag liggen
Nadelen van de groei van Steden
De groei van steden heeft gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit
- Hutongs worden vervangen door torenflats
- Luchtvervuiling door de toename van auto’s en files
- Smog door de uitstoot van co2 in fabrieken
- Watervervuiling door het dumpen van afvalstoffen
in de rivier
maatregelen
China wil verduurzamen, het milieu gaan ze belangrijk vinden
- Groene energie
- Elektrisch rijden wordt gestimuleerd
- Uitbreiding van het ov om zo de congestie te
verminderen
- Hogesnelheidstreinen i.p.v. vliegtuigen
4.4 de groei van Guangzhou en Shanghai
Aan het einde van de les
Weet je welke ontwikkelingen Guangzhou en Shanghai hebben doorgemaakt
Begrijp je waarom de steden konden uitgroeien tot megasteden
Kun je de verschillen tussen beide steden opnoemen
Guangzhou
Guangzhou is een megastad met 15 miljoen inwoners in de monding van de Xi Jiang (parelrivier)
Veel megasteden zijn hier aan elkaar gegroeid, met 70 miljoen inwoners het grootste stedelijke gebied te wereld!
De stad is door de rivier verbonden met het grote Chinese achterland
Guangzhou
De stad is uitgebreid met nieuwe woonwijken voor arbeidsmigranten en bedrijventerreinen
Ook worden er gated communities gebouwd, dat zijn beveiligde wijken met veel voorzieningen
- Oude fabrieken moeten plaats
maken voor hightech industrie
- Veel moderne projecten
mogelijk door eenpartijstelsel
Verdwijnen naar de rand van de stad en naar het binnenland
Shanghai
Shanghai heeft 30 miljoen inwoners en is een belangrijke economische stad, met de zakenwijk Pudong
De stad trekt zich uit over de Chang Jiang Delta
- Gunstige ligging (aan zee en monding
Chang Jiang)
- Internationaal georiënteerd door
handel met het westen
- Hoogopgeleide bevolking
- Goede bereikbaarheid door grote
containerhaven
4.5 de gevolgen van de groei van Guangzhou en Shanghai
Aan het einde van de les
Weet je welke problemen Guangzhou en Shanghai hebben
Begrijp je dat het oplossen van die problemen eenvoudig is
Kun je een aantal maatregelen opnoemen die de steden nemen om de ruimtelijke
kwaliteit te verbeteren
Guangzhou
Door de groeiende economie en migrantenstroom veranderde er veel in Guangzhou
- Oude wijken werden afgebroken voor
wegen en woontorens
- Lage sociale cohesie
- Luchtvervuiling en een vervuilde
Xi Jiang (parelrivier)
Maatregelen
Hightech in de stad en vervuilende industrie buiten de stad
Aandacht voor groen
- Het ov wordt uitgebreid en zoveel
mogelijk elektrisch
Shanghai
Shanghai ervaart dezelfde problemen als Guangzhou
Maatregelen
- Waterwegen schoonmaken en vervuiling beboeten
- Groenvoorzieningen aanleggen
- Behoud en restauratie historische huizen
- Uitbreiding openbaar vervoer en inzet leenfietsen
- Verbod kolencentrales in en rond de stad