Anatomie: houding, richting en cel

Anatomie: houding, richting en cel

1 / 38
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Anatomie: houding, richting en cel

Open met het idee dat anatomie een vaste 'taal' nodig heeft om precies te kunnen beschrijven waar iets ligt, hoe iets beweegt en hoe het lichaam is opgebouwd.

Leerdoel

Ik kan met behulp van het skelet uitleggen wat de anatomische houding is, plaats- en bewegingsrichtingen correct gebruiken, de bouw van een cel benoemen en het verschil tussen actief en passief transport uitleggen.

Deze slide heeft geen instructies

De anatomische houding

  • Het lichaam staat rechtop

  • Het gezicht kijkt naar voren

  • De armen hangen langs het lichaam

  • De handpalmen wijzen naar voren

  • De voeten staan naast elkaar of licht uit elkaar

Benadruk dat dit een afgesproken uitgangshouding is, niet de meest ontspannen dagelijkse houding.

Waarom gebruiken we deze houding?

De anatomische houding zorgt ervoor dat iedereen het lichaam op dezelfde manier beschrijft. Daardoor kunnen artsen, verpleegkundigen en studenten precies aangeven waar iets zit of welke kant een beweging op gaat. Zonder vaste houding kunnen begrippen als links, rechts, voor en achter verwarrend worden.

Noem als voorbeeld dat de linkerarm van de patiënt altijd links van de patiënt is, niet links van de kijker.

Het skelet als oriëntatie

  • Het skelet laat de lichaamsas goed zien

  • Schedel = bovenkant van het lichaam

  • Wervelkolom = achterzijde en middellijn

  • Ledematen maken richtingen als proximaal en distaal duidelijk

Koppel de begrippen meteen aan zichtbare delen van het skelet: schedel, ribbenkast, bekken, armen en benen.

Van houding naar beschrijving

Vanuit de anatomische houding kun je elke plaats in het lichaam eenduidig benoemen. Dat is belangrijk bij onderzoek, verzorging, verslagen en uitleg over bewegingen van gewrichten.

Maak de overgang naar de plaatsaanduidingen: eerst weten hoe het lichaam 'staat', daarna pas hoe we plaatsen benoemen.

Waarom gebruiken we de anatomische houding?

A

Voor gelijke beschrijving

B

Voor snellere beweging

C

Voor sterkere botten

D

Voor minder spieren

Toetst het doel van de anatomische houding: eenduidig beschrijven van ligging en richting.

Vul de kernbegrippen in

In de anatomische houding staat het lichaam rechtop en kijkt het gezicht naar voren. De handpalmen wijzen naar voren zodat iedereen het lichaam op dezelfde manier kan beschrijven.

rechtop
voren
voren
achteren
omlaag
gebogen
zijwaarts

Alleen de inhoudswoorden zijn weggelaten; de positie van elk antwoord is door de betekenis vastgelegd.

Plaatsaanduidingen: voor en achter

Voorbeelden

Ventraal en dorsaal

Ventraal = aan de buikzijde, dus aan de voorkant van het lichaam.


Dorsaal = aan de rugzijde, dus aan de achterkant van het lichaam.

  • Het borstbeen ligt ventraal van de wervelkolom.

  • De schouderbladen liggen dorsaal op de romp.

Bij viervoeters betekent ventraal letterlijk richting buik en dorsaal richting rug; bij de mens in anatomische houding komt dat meestal overeen met voor en achter.

Plaatsaanduidingen: midden en zijkant

Mediaal en lateraal

Mediaal = naar de middellijn van het lichaam toe.


Lateraal = van de middellijn af, meer naar de zijkant.

  • De neus ligt mediaal ten opzichte van de ogen.

  • De armen liggen lateraal van de borstkas.

Voorbeelden

Leg uit dat de middellijn een denkbeeldige lijn is die het lichaam in een linker- en rechterhelft verdeelt.

Plaatsaanduidingen: boven en onder

Voorbeelden

Craniaal en caudaal

  • De schouders liggen craniaal van de buik.

  • De knieën liggen caudaal van het bekken.

Craniaal = in de richting van het hoofd.


Caudaal = in de richting van het stuitbeen of de voeten.

Bij mensen wordt caudaal vaak praktisch uitgelegd als 'naar beneden toe' in anatomische houding.

Plaatsaanduidingen: links en rechts

Dextra = rechts.


Sinistra = links.


Deze aanduidingen gelden altijd vanuit de persoon zelf.

  • De rechterarm is dextra.

  • De linkerlong ligt sinistra ten opzichte van de middellijn.

Dextra en sinistra

Voorbeelden

Benadruk het veelgemaakte misverstand: links en rechts worden niet vanuit de kijker benoemd.

Plaatsaanduidingen: dichtbij en veraf

Voorbeelden

Proximaal = dichter bij de romp of het aanhechtingspunt.


Distaal = verder van de romp of het aanhechtingspunt.

Proximaal en distaal

  • De elleboog ligt proximaal van de pols.

  • De vingers liggen distaal van de schouder.

Gebruik vooral ledematen als voorbeeld; daar werken proximaal en distaal het duidelijkst.

Welke term betekent: dichter bij de romp?

A

distaal

B

lateraal

C

proximaal

D

caudaal

Distractors komen uit dezelfde reeks plaatsaanduidingen en testen of leerlingen de begrippen echt onderscheiden.

Vul de plaatsaanduidingen in

Het borstbeen ligt ventraal van de wervelkolom. De neus ligt mediaal ten opzichte van de ogen. De knieën liggen caudaal van het bekken. De vingers liggen distaal van de schouder.

ventraal
mediaal
caudaal
distaal
dorsaal
lateraal
craniaal
proximaal

Herneemt voorbeelden die letterlijk aansluiten bij de behandelde slides over plaatsaanduidingen.

Bewegingsrichtingen

Bij bewegingen beschrijven we niet alleen waar iets zit, maar ook welke richting een gewricht op beweegt. Hiervoor gebruiken we vaste begrippen.

Laat leerlingen onderscheid zien tussen plaatsaanduidingen (ligging) en bewegingsrichtingen (actie in een gewricht).

Flexie en extensie

Flexie is een buigende beweging waarbij de hoek in een gewricht kleiner wordt.


Extensie is een strekkende beweging waarbij de hoek in een gewricht groter wordt.


Voorbeeld: de elleboog buigen is flexie, de arm weer strekken is extensie.

Noem dat sommige gewrichten uitzonderingen kennen, maar houd het op dit niveau bij de basisdefinitie van kleiner en groter worden van de hoek.

Abductie en adductie

Abductie is een beweging van de middellijn af.


Adductie is een beweging naar de middellijn toe.


Voorbeeld: de arm zijwaarts optillen is abductie, de arm weer naast het lichaam brengen is adductie.

Koppel abductie en adductie terug aan het begrip mediaal/lateraal en de middellijn van het lichaam.

Welke beweging is van de middellijn af?

A

adductie

B

extensie

C

abductie

D

flexie

Toetst het onderscheid tussen bewegingsrichtingen en koppelt abductie aan de middellijn.

Vul de bewegingsrichtingen in

Bij flexie wordt de hoek in een gewricht kleiner. Bij extensie wordt die hoek groter. Als een arm van het lichaam af beweegt, is dat abductie. Gaat de arm weer naar de middellijn toe, dan heet dat adductie.

flexie
extensie
abductie
adductie
mediaal
lateraal
ventraal
distaal

Controleert de vier kernbegrippen uit het blok bewegingsrichtingen in betekenisvolle context.

De cel als bouwsteen

  • Cellen zijn de kleinste levende bouwstenen van het lichaam

  • Weefsels en organen zijn opgebouwd uit cellen

  • In bijna elk deel van het lichaam liggen cellen met een eigen functie

Maak de brug van zichtbare anatomie naar microscopische bouw: ook het lichaam dat we aan het skelet beschrijven, is opgebouwd uit cellen.

Ligging van cellen

Cellen liggen overal in het lichaam: in spieren, huid, botten, zenuwen en organen. Ze vormen samen weefsels. De vorm en functie van een cel kunnen verschillen, maar de basisopbouw van een menselijke cel is grotendeels gelijk.

Voorkom dat leerlingen denken dat alle cellen er hetzelfde uitzien; de basisdelen komen wel breed terug.

Bouw van een cel

Chromosoom en mitochondriën

Celkern

  • stuurt de cel aan

  • bevat erfelijke informatie


Celmembraan

  • vormt de begrenzing van de cel

  • regelt welke stoffen de cel in en uit gaan

Celkern en celmembraan

Chromosoom

  • drager van erfelijke informatie

  • ligt in de celkern


Mitochondriën

  • leveren energie voor de cel

  • worden vaak de energiefabriekjes genoemd

Houd het onderscheid duidelijk: chromosomen liggen in de celkern; mitochondriën zijn aparte onderdelen in de cel.

Samenhang in de cel

De cel werkt als een geheel: de celkern bevat informatie, het celmembraan bewaakt de grens, chromosomen dragen erfelijke gegevens en mitochondriën leveren energie. Zo kan een cel leven, reageren en stoffen verwerken.

Dit is een samenvattende mechanismeslide: laat zien dat onderdelen niet los staan, maar samenwerken.

Welk onderdeel levert energie voor de cel?

A

celkern

B

chromosoom

C

celmembraan

D

mitochondriën

Veelgemaakte verwarring: chromosomen bevatten erfelijke informatie, mitochondriën leveren energie.

Vul de onderdelen van de cel in

De celkern stuurt de cel aan en bevat erfelijke informatie. Het celmembraan vormt de begrenzing van de cel en regelt transport. Een chromosoom ligt in de celkern. Mitochondriën leveren energie voor de cel.

celkern
celmembraan
chromosoom
Mitochondriën
weefsel
skelet
diffusie
osmose

De volgorde is betekenisvol en sluit direct aan op de samenvattende slide over samenhang in de cel.

Transport door het celmembraan

Cellen moeten voortdurend stoffen opnemen en afgeven, zoals water, zuurstof en voedingsstoffen. Het celmembraan bepaalt hoe dat transport plaatsvindt.

Gebruik deze slide als ingang naar actief en passief transport: het membraan is niet alleen een grens, maar ook een regelaar.

Passief transport

Bij passief transport verplaatsen stoffen zich zonder dat de cel daar energie voor gebruikt. Stoffen bewegen vanzelf van een plaats met hoge concentratie naar een plaats met lage concentratie totdat het verschil kleiner wordt.

Benadruk het kernidee: geen energiegebruik door de cel. Het concentratieverschil is de drijvende kracht.

Diffusie en osmose

Diffusie is de verplaatsing van opgeloste stoffen of gassen van veel naar weinig.


Osmose is de verplaatsing van water door een halfdoorlatend membraan van een oplossing met weinig opgeloste stoffen naar een oplossing met meer opgeloste stoffen.

Houd het op dit niveau functioneel: diffusie gaat over deeltjes zoals zuurstof, osmose specifiek over water.

Actief transport

Bij actief transport gebruikt de cel wel energie om stoffen te verplaatsen. Dat is nodig wanneer stoffen tegen het concentratieverschil in moeten bewegen: van een plaats met lage concentratie naar een plaats met hoge concentratie.

Je kunt eventueel ATP noemen als energiebron, maar dat hoeft niet op het slide-niveau van deze les.

Passief of actief?

Passief transport

  • geen energie nodig

  • met het concentratieverschil mee

  • voorbeelden: diffusie, osmose


Actief transport

  • wel energie nodig

  • tegen het concentratieverschil in

Laat leerlingen het verschil hardop verwoorden in één tegenstelling: zonder energie mee met het verschil, met energie tegen het verschil in.

Wat hoort bij passief transport?

A

tegen concentratie in

B

met energie

C

van laag naar hoog

D

van hoog naar laag

Laat leerlingen het kerncontrast verwoorden: passief = geen energie, mee met het concentratieverschil.

Vul actief en passief transport in

Bij passief transport gebruikt de cel geen energie. Diffusie is de verplaatsing van stoffen of gassen van veel naar weinig. Osmose gaat specifiek over water door een halfdoorlatend membraan. Bij actief transport gebruikt de cel wel energie.

passief transport
Diffusie
Osmose
actief transport
celkern
mitochondriën
abductie
extensie

Toetst de drie transportbegrippen plus het hoofdonderscheid actief/passief.

Begrippenlijst

anatomische houding - vaste uitgangshouding om het lichaam eenduidig te beschrijven

ventraal - aan de buikzijde of voorkant dorsaal - aan de rugzijde of achterkant

mediaal - naar de middellijn toe lateraal - van de middellijn af, naar de zijkant

craniaal - in de richting van het hoofd caudaal - in de richting van het stuitbeen of de voeten

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

dextra - rechts vanuit de persoon zelf gezien

sinistra - links vanuit de persoon zelf gezien

proximaal - dichter bij de romp of het aanhechtingspunt

distaal - verder van de romp of het aanhechtingspunt

flexie - buiging waarbij de gewrichtshoek kleiner wordt

extensie - strekking waarbij de gewrichtshoek groter wordt

abductie - beweging van de middellijn af

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

adductie - beweging naar de middellijn toe

celkern - onderdeel dat de cel aanstuurt en erfelijke informatie bevat

celmembraan - begrenzing van de cel die transport regelt

chromosoom - drager van erfelijke informatie in de celkern

mitochondriën - onderdelen die energie leveren voor de cel

passief transport - transport zonder energie van de cel

actief transport - transport met energie van de cel

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

diffusie - verplaatsing van stoffen of gassen van hoge naar lage concentratie

osmose - verplaatsing van water door een halfdoorlatend membraan

Deze slide heeft geen instructies

Literatuur:

  • Informatie literatuur: Anatomie boek

  • Informatie Internet en Intranet

  • Informatie youtube filmpjes

  • Aantekeningen gemaakt in de klas

Deze slide heeft geen instructies