De Grote Oorlog
5V Memo hfd. 11
De Grote Oorlog
5V Memo hfd. 11
De aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog (of Grote Oorlog) is de moord op de kroonprins van Oostenrijk-Hongarije.
De dader was een man uit Servië die vond dat Oostenrijk-Hongarije niet Bosnië had moeten inpikken.
Oostenrijk-Hongarije was boos op Servië – een groot land tegenover een piepklein landje - hoe kon dit leiden tot een oorlog waar zoveel landen bij betrokken waren dat we het een wereldoorlog zijn gaan noemen?
Dat heeft te maken met een aantal verschillende oorzaken:
…de oorzaken:
- de bondgenootschappen. Door de bondgenootschappen raakten alle grote Europese landen met elkaar in oorlog in korte tijd. De Centralen (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Turkije) tegen de geallieerden (Frankrijk, Rusland en Engeland) Ook in kolonies en op zee werd gevochten.
het nationalisme en militarisme: elk land voelde zich beter dan de anderen, en het hebben van een groot leger en veel wapens (wapenwedloop) was belangrijk. Oorlog was een soort wedstrijd dacht men in 1914 – de beste zou winnen.
Frankrijk wilde wraak nemen op Duitsland omdat Duitsland in 1870 een oorlog met Franrkijk had gewonnen
Duitsland wilde koloniën die de Fransen en Engelsen hadden.
Na de moord op de kroonprins ging het heel snel:
Oostenrijk-Hongarije verklaarde Servië de oorlog
Rusland steunde Servië
Duitsland steunde Oostenrijk-Hongarije
Frankrijk steunde Rusland
toen Duitsland België aanviel om in Frankrijk te komen steunde Engeland de Fransen en de Belgen
(Nederland was de hele tijd neutraal)
Duitsland had een plan om niet aan twee kanten te hoeven vechten:
- éérst zouden ze in het westen Frankrijk veroveren, in 6 weken
daarna ging het hele leger naar het oosten om Rusland aan te vallen
Het liep anders …..
in het westen liep de oorlog vast in een loopgravenlinie van de Belgische kust tot aan de grens met Zwitserland. De legers van Centralen en geallieerden zaten bijna de hele oorlog op dezelfde plaats. Er was geen sprake van een sterkere partij, omdat beide legers over dezelfde wapens beschikten.
https://schooltv.nl/video/vroeger-zo-oorlog-in-de- loopgraven/#q=eerste%20wereldoorlog%20vroeger%20en%20zo
in het oosten stond het Russische leger snel klaar aan de grens, dus ook hier moest Duitsland een deel van haar leger heen sturen. Voor de Russen ging het niet goed – ze verloren enorm veel terrein en vroegen om een vrede met Duitsland in 1917.
Vanaf eind 1917 kon Duitsland het hele leger in het westen laten vechten, maar …
de soldaten waren het zat
er waren tekorten aan voedsel en wapens
er waren steeds minder soldaten
én
aan de kant van de geallieerden waren de Verenigde Staten komen helpen.
In het najaar van 1918 gaven de Duitsers het op; de keizer vluchtte naar Nederland, en de generaals vroegen om een wapenstilstand (11 november).
De Eerste Wereldoorlog wordt een totale oorlog genoemd omdat de hele bevolking erbij betrokken was.
Niet alleen de soldaten maar ook de mensen thuis, omdat ze het werk overnamen van de mannen die aan het front waren, omdat fabrieken vooral wapens produceerden, omdat door propaganda iedereen werd opgeroepen om de oorlog te steunen – als soldaat of door te werken in fabrieken, of gewoon door geld te geven.
Verschil met eerdere oorlogen:
Enorme hoeveelheden moderne wapens: mitrailleurs, gifgas, kanonnen
Later in de oorlog: tanks en vliegtuigen
De ouderwetse tactieken (aanvallen op de loopgraven van de vijand) tegenover de moderne wapens zorgden voor grote aantallen slachtoffers
Overlevenden kregen vaak psychische problemen
Burgers werden bij de oorlog betrokken door bombardementen
De soldaten kwamen, doordat de Europese landen koloniën hadden, uit de hele wereld
Last Post Ieper Ypres – YouTube
Bezoek Tyne Cot Cemetery – YouTube
Bijzondere film uit de Eerste Wereldoorlog in kleur - YouTube
en toen… nooit meer oorlog ! (zeiden de onderhandelaars)
In het Verdrag van Versailles (juni 1919) stond wat de winnaars hadden bedacht. De verliezers hoefden alleen hun handtekening te zetten.
Duitsland kreeg de schuld
Duitsland moest de schade betalen aan de geallieerde landen (in goud)
Duitsland moest grond afstaan aan andere landen en koloniën inleveren
Duitsland mocht alleen nog een klein landleger hebben
Duitsland mocht géén vloot en géén luchtmacht hebben
in het grensgebied met Frankrijk en België mochten geen Duitse soldaten zijn
In Duitsland waren veel mensen boos en verdrietig over het eind van de oorlog. Ze voelden zich verraden door de generaals en vernederd door het Verdrag van Versailles. Ze noemden het geen verdrag maar een dictaat, omdat ze niet mee hadden mogen praten, en dat ze als enige land de schuld kregen vonden ze niet eerlijk.
Examenvragen:
1. Na de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 moest Frankrijk Elzas-Lotharingen aan Duitsland afstaan. Dit gebied was rijk aan delfstoffen en had een in meerderheid Duitssprekende bevolking.
Noem twee kenmerkende aspecten van de negentiende eeuw die verklaren dat Duitsland juist Elzas-Lotharingen in bezit wilde nemen. (2p)
2. In 1919 werd Elzas-Lotharingen (zie vraag 13) door een afspraak in de Vrede van Versailles weer officieel Frans grondgebied.
Leg uit welke andere afspraak uit de Vrede van Versailles Duitsland hierdoor moeilijker kon nakomen. (2p)
1. maximumscore 2 Kern van een juist antwoord is: Duitsland wilde Elzas-Lotharingen in bezit nemen vanwege: • 'de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving' (waardoor Duitsland wilde beschikken over de delfstoffen waaraan het gebied rijk was) 1 • 'de opkomst van de politiek-maatschappelijke stroming het nationalisme' (waardoor Duitsland het belangrijk vond dat de Duitssprekende bevolking werd opgenomen in een land met hun eigen taal/cultuur / dat door inlijving de machtspositie van Duitsland groter werd) 1 Opmerking: Als 'de moderne vorm van imperialisme' wordt genoemd als kenmerkend aspect, wordt geen scorepunt toegekend (omdat het daarbij gaat om een buiten-Europees verschijnsel).
2. maximumscore 2
Kern van een juist antwoord is: In het Verdrag van Versailles werd bepaald dat Duitsland herstelbetalingen moest doen, wat bemoeilijkt werd door de teruggave van Elzas-Lotharingen omdat hierdoor delfstoffen voor de industrie wegvielen (waardoor de economie van Duitsland verzwakte).
Opmerking: Voor het alleen noemen van de afspraak zonder verband met de teruggave van Elzas-Lotharingen, wordt geen scorepunt toegekend.