Jan en Johanna: school van vroeger

Jan en Johanna: school van vroeger

1 / 27
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWOBuitengewoon lager onderwijsLeeftijd 9

In deze les zitten 27 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 120 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Jan en Johanna: school van vroeger

Open met het idee dat school niet altijd geweest is zoals nu. Het verhaal van Jan en Johanna vormt de kapstok om het verleden concreet en menselijk te maken.

Ons leerdoel

Ik kan aan de hand van het verhaal van Jan en Johanna uitleggen hoe school er vroeger uitzag, waarom onderwijs toen niet voor iedereen vanzelfsprekend was, en belangrijke verschillen benoemen tussen school vroeger en nu.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk jij aan bij school van vroeger?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwacht woorden zoals streng, lei, griffel, oud, apart, betalen, meester.

Een schoolgeheim

Het verhaal gaat over Jan en Johanna in een tijd waarin school heel anders was.


  • Jan wordt door zijn vader naar school gestuurd

  • hij neemt een geldstuk mee om te betalen

  • Johanna wil ook leren, maar dat is niet vanzelfsprekend

Benadruk dat de titel en de eerste details al veel prijsgeven over de tijd: betalen voor school, andere regels, en een geheim rond wie wel of niet mag leren.

Jan moet betalen om te leren

Vroeger was naar school gaan vaak niet gratis.


  • sommige kinderen betaalden per lesdag

  • als een gezin weinig geld had, was school moeilijk

  • leren was dus niet voor elk kind bereikbaar

Leg uit dat een geldstuk voor een lesdag laat zien dat onderwijs geen recht voor iedereen was. Koppel dit aan armoede in gezinnen.

Leren met lei en griffel

In de klas schreven kinderen niet in een schrift zoals nu.


  • ze gebruikten een lei

  • ze schreven met een griffel

  • fouten kon je wegvegen en opnieuw maken

Maak het verschil zichtbaar met vandaag: geen balpen, geen werkboek, geen tablet. Als leerlingen de woorden niet kennen, kort toelichten wat lei en griffel zijn.

Een strenge school

De school in het verhaal voelt streng aan.


  • de meester had veel gezag

  • kinderen moesten goed luisteren en gehoorzamen

  • regels waren hard en warm overleg was zeldzaam

Je hoeft nog niet diep in te gaan op straffen; dat volgt later in de vergelijking met nu. Hier gaat het om de sfeer van de oude school.

Waarom Johanna zich verstopt

Johanna doet zich voor als jongen om te mogen leren.


  • meisjes kregen niet altijd dezelfde kansen

  • haar identiteit moet geheim blijven

  • dat toont hoe oneerlijk onderwijs vroeger kon zijn

Historisch inlevingsvermogen is hier belangrijk: laat voelen dat Johanna slim en leergierig is, maar toch moet verbergen wie ze is.

Wat het verhaal toont

Het verhaal laat drie grote dingen zien:


  • school kostte geld

  • school was streng en eenvoudig

  • niet iedereen, zeker meisjes en arme kinderen, kreeg dezelfde kans om te leren

Deze samenvattende slide sluit Blok 1 af en bereidt de overstap voor naar wereldoriëntatie: van verhaal naar bredere vergelijking met vroeger en nu.

Waarom nam Jan een geldstuk mee naar school?

A

voor de lesdag

B

voor een boek

C

voor zijn lunch

D

voor de meester

De juiste keuze koppelt aan het idee dat school vroeger niet gratis was en soms per lesdag betaald werd.

Vul de ontbrekende woorden in

Vroeger was school niet altijd gratis. Jan nam een geldstuk mee. In de klas schreven kinderen op een lei met een griffel.

gratis
geldstuk
lei
griffel
balpen
schrift
boek
tablet

Alle woorden komen letterlijk uit het verhaal en de samenvattende slides van blok 1.

Waarom hield Johanna haar identiteit geheim?

Bespreek dat Johanna zich moest verstoppen omdat meisjes niet altijd dezelfde kansen kregen om te leren. Belangrijke elementen: oneerlijk, geheim, verkleed als jongen, niet voor iedereen gelijke kansen.

School vroeger en nu

Als we vergelijken, zien we grote verschillen.


  • wie naar school kon

  • hoe kinderen leerden

  • welke regels en materialen er waren

Gebruik deze slide als brug: het verhaal ging over één school, nu trekken we de vergelijking breder open.

Niet elk kind kon naar school

Vroeger was onderwijs niet voor iedereen vanzelfsprekend.


  • school kostte geld

  • kinderen moesten soms thuis helpen

  • sommigen werkten op het land of in de fabriek

  • daardoor misten veel kinderen lessen of gingen ze helemaal niet

Leg eenvoudig uit dat kinderarbeid en armoede vaak belangrijker waren dan school. Houd het concreet en leeftijdsgericht.

Leerplicht veranderde veel

Later kwam de leerplicht.


  • kinderen moesten naar school

  • kinderen mochten ook naar school

  • onderwijs werd zo bereikbaar voor veel meer kinderen

Benadruk dat leerplicht niet alleen een plicht is, maar ook bescherming biedt: kinderen krijgen recht op leren.

Samen leren of apart?

Ook de plaats van jongens en meisjes veranderde.


  • vroeger zaten ze soms apart

  • meisjes kregen niet altijd dezelfde kansen

  • vandaag gaan jongens en meisjes samen naar school

Koppel terug naar Johanna: haar verhaal is een voorbeeld van een bredere ongelijkheid.

Schrijven toen en nu

  • lei en griffel

  • inktpotten

  • houten banken

  • telraam en wandkaarten

  • schrift en balpen

  • boeken en werkbladen

  • computers of tablets

  • klasmateriaal voor veel vakken

Vroeger

Nu

Laat de twee kolommen echt vergelijken. Noem dat materiaal ook iets zegt over hoe lessen verliepen: meer herhalen, overschrijven en inoefenen.

Hoe zag een klas eruit?

Een klaslokaal van vroeger zag er sober uit.


  • houten banken in rijen

  • inktpotten op de banken

  • wandkaarten aan de muur

  • een telraam voor rekenen

Gebruik de beelden om te laten visualiseren hoe anders zo'n ruimte voelde dan een moderne klas.

Regels en straffen

In veel scholen van vroeger waren de regels strenger.


  • stilzitten en gehoorzamen was erg belangrijk

  • de meester besliste bijna alles

  • straffen kwamen vaker voor

  • vandaag is er meer overleg en samenwerking

Maak duidelijk dat 'vroeger' niet overal exact hetzelfde was, maar dat strengere regels een typisch verschil zijn in veel verhalen en bronnen over oude scholen.

Wat is het grootste verschil?

De grootste verandering is dat school vandaag veel meer voor alle kinderen is.


  • onderwijs is niet alleen voor wie kan betalen

  • meisjes en jongens hebben dezelfde kans om te leren

  • school is nu een gewone plek in het leven van kinderen

Dit is de inhoudelijke landing van de les: van uitzonderlijke toegang naar onderwijs als recht en dagelijkse realiteit.

Wat veranderde door de leerplicht?

A

kinderen werkten meer

B

school werd duurder

C

meer kinderen gingen

D

jongens zaten apart

De juiste keuze is dat meer kinderen naar school gingen en ook mochten gaan. De andere opties zijn verwarringen met vroegere situaties.

Vul de ontbrekende woorden in

Vroeger konden niet alle kinderen naar school. Sommigen werkten op het land of in de fabriek. Later kwam de leerplicht, zodat onderwijs voor veel meer kinderen bereikbaar werd. Vandaag leren jongens en meisjes samen.

land
fabriek
leerplicht
samen
lei
griffel
apart
meester

Deze invuloefening bundelt de kern van blok 2: toegang tot onderwijs en gelijke kansen.

Wat vind jij het grootste verschil met nu?

1

school kost geld

2

jongens en meisjes apart

3

lei en griffel

4

strengere regels

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één ding dat je zeker zal onthouden?

Vrije reflectie. Mogelijke thema’s: school was niet gratis, Johanna moest zich verstoppen, leerplicht, oude klasmaterialen, verschillen met nu.

Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?

Vrije reflectie over het leerproces. Mogelijke antwoorden: het verhaal, de vergelijking vroeger/nu, de beelden van de klas, de begrippen lei en griffel.

Eén woord over deze les

Gebruik dit als snelle afsluiter om gevoel en leeropbrengst zichtbaar te maken.

Begrippenlijst

lei - een hard schrijfplankje waarop kinderen vroeger schreven

griffel - een schrijfstift om op een lei te schrijven

meester - de onderwijzer in een school van vroeger

lesdag - een dag waarop kinderen les kregen

leerplicht - de regel dat kinderen naar school moeten gaan

fabriek - een plaats waar veel mensen samen werken en spullen maken

historisch inlevingsvermogen - proberen te begrijpen hoe mensen vroeger leefden en dachten

Deze slide heeft geen instructies