Deze slide heeft geen instructies
Weten wat klimaatonrecht en klimaatrechtvaardigheid inhoudt
Weten welke lessen er aangeboden worden binnen Planet Error
Oefenen met de praktische opdrachten en leren omgaan met de benodigde techniek
Weten hoe je de lessen zelf kunt voorbereiden en geven
DOEL TRAINING
Deze slide heeft geen instructies
De klimaatcrisis is een feit, geen mening of politieke keuze
Je hoeft geen expert te zijn: je onderzoekt dit samen met
de leerlingen
Klassieke benaderingen roepen vaak weerstand op; wij starten bij onrecht
Begrip van alle natuurkunde is niet nodig; verontwaardiging over ongelijkheid wel
DISCLAIMER
Deze slide heeft geen instructies
PLANNING
Klimaatrechtvaardigheid & klimaatonrecht
Voorbeelden klimaatonrecht
Overzicht lessen
Handleidingen & hand-outs
Technische opdrachten
Lesplan maken
Vragen & opmerkingen
Deze slide heeft geen instructies
KLIMAATRECHTVAARDIGHEID
“Klimaatrechtvaardigheid streeft ernaar om eerlijkheid te garanderen bij het voorkomen en aanpakken van de gevolgen van klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en ecologische ontwrichting. Dit moet gebeuren via een inclusief proces dat op gelijke wijze rekening houdt met de belangen, behoeften, risico's, mogelijkheden, kansen en kwetsbaarheden van iedereen en alles (mens en niet-mens). Nu en in de toekomst.”
Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN)
Korter/ simpeler gezegd:
Klimaatrechtvaardigheid zorgt ervoor dat de aanpak van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en natuurschade eerlijk verloopt. Daarbij tellen de belangen van álle betrokkenen even zwaar mee, mens én natuur, nu én in de toekomst.
KLIMAATONRECHT
De mensen die het minst aan klimaatverandering bijdragen,
worden het meest geraakt door de gevolgen ervan.
Deze slide heeft geen instructies
KLIMAATRECHTVAARDIGHEID & KLIMAATONRECHT
Bron: https://www.rescue.org/eu/watchlist
De genoemde landen komen uit de IRC Emergency Watchlist, die kijkt naar waar humanitaire crises het meest waarschijnlijk zijn. Klimaatverandering speelt daarin een belangrijke rol, maar meestal niet op zichzelf: het maakt bestaande problemen zoals conflict, armoede en zwakke voorzieningen groter en moeilijker op te lossen. Tegelijk stoten deze landen zelf relatief weinig broeikasgassen uit, terwijl zij juist zwaar worden getroffen door de gevolgen van klimaatverandering.
FOSSIELE BRANDSTOFFEN
Oorzaak (uitstoot)
Fossiele brandstoffen = grootste oorzaak
Olieproductie → CO₂ en methaan
Ongelijkheid (oorzaak vs gevolgen)
Productie uit economische noodzaak
Lage bijdrage aan totale uitstoot
Onevenredig zwaar getroffen door gevolgen
Fossiele brandstoffen zijn de grootste oorzaak van klimaatverandering Olieproductie (zoals in Nigeria) zorgt direct voor uitstoot (CO₂ + methaan) Sommige landen produceren fossiele brandstoffen uit economische noodzaak Maar dragen relatief weinig bij aan de totale uitstoot Terwijl zij vaak wél zwaar worden getroffen door de gevolgen Klimaatverandering = versterker van bestaande ongelijkheid
Een casus die de principes van klimaatonrecht goed zichtbaar maakt, is de winning van kobalt. Voor de verduurzaming in het Westen wordt sterk ingezet op elektrisch rijden, iets wat veel positieve aandacht krijgt. Voor de kobalt die nodig is om deze accu’s te produceren, wordt de prijs echter grotendeels elders betaald: door mens en natuur in de gebieden waar de grondstof wordt gewonnen.
Onderzoek van Nottingham Rights Lab (2025) naar arbeids- en leefomstandigheden in de Congolese kobaltmijnbouw
- 36,8% dwangarbeid
- 9,2% kinderarbeid
- 6,5% schuldslavernij
- 4,4% mensenhandel / trafficking
DE PRIJS VAN KOBALT
Link naar volledig onderzoek:
https://www.nottingham.ac.uk/research/beacons-of-excellence/rights-lab/resources/reports-and-briefings/2025/august/blood-batteries.pdf
Er zijn 1.431 mijnwerkers geïnterviewd.
Congo stoot weinig uit
Het Westen verduurzaamt met Congolees kobalt
Congo betaalt de menselijke en ecologische prijs
KLIMAATONRECHT CONGO
Deze slide heeft geen instructies
Een vergelijkbaar patroon is ook binnen Nederland zichtbaar. Klimaatonrecht speelt zich niet alleen af tussen landen, maar ook dicht bij huis.
KLIMAATONRECHT BINNEN
NEDERLAND
Lagere inkomens: gemiddeld minder uitstoot (minder vliegen, kleiner wonen)
Hogere inkomens: meer toegang tot verduurzaming en subsidies
Lagere inkomens: minder invloed, minder klimaatbestendig
Deze slide heeft geen instructies
Mensen die relatief weinig bijdragen aan klimaatverandering, worden het zwaarst geraakt door de gevolgen. Tegelijkertijd hebben zij weinig middelen om zich daartegen te beschermen. Dat is klimaatonrecht.
Klimaatrechtvaardigheid betekent daarom dat de overstap naar hernieuwbare energie, groene technologie en het aanpassen aan extreem weer, voor iedereen toegankelijk moet zijn.
KLIMAATRECHTVAARDIGHEID
& KLIMAATONRECHT
Deze slide heeft geen instructies
IS HET EEN KLIMAATPROBLEEM OF IS HET KLIMAATONRECHT?
DOE DE QUIZ!
Deze slide heeft geen instructies
Lagere inkomens wonen vaker
in slecht geïsoleerde huurwoningen en kunnen zelf niet verduurzamen.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
De zeespiegel stijgt waardoor laaggelegen kustgebieden onder water dreigen te lopen.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
In armere stadswijken is vaak
minder groen en daardoor
meer hittestress.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Koraalriffen verbleken
door warmer zeewater.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Goedkopere, lager gelegen
wijken hebben een grotere kans
op wateroverlast.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Energiearmoede treft vooral
huurders en mensen met
lage inkomens.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Van energiearmoede is sprake als
- een huishouden een laag inkomen heeft, in combinatie met hoge kosten voor gas en elektriciteit
- of een woning van lage energetische kwaliteit.
Een woning heeft een lage energetische kwaliteit als:
de woning slecht te verwarmen is, bijvoorbeeld door slechte isolatie;
en/of er geen mogelijkheden zijn om zelf energie op te wekken, bijvoorbeeld met zonnepanelen.
Door langere droogteperiodes ontstaan er vaker en grotere natuurbranden.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Lagere inkomens stoten gemiddeld minder CO₂ uit, maar dragen wel de lasten van het klimaatbeleid.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Mensen met lagere inkomens
wonen vaker langs drukke
wegen en hebben meer last
van luchtvervuiling.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
In achterstandswijken is de ziektelast door fijnstof en stikstof hoger.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Hogere inkomens hebben
meer toegang tot subsidies
voor zonnepanelen
of een warmtepomp.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Tijdens hittegolven hebben
mensen met lagere inkomens
minder toegang tot koelte,
airco of een tuin.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Gletsjers in de Alpen smelten
in een steeds hoger tempo.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Boeren en omwonenden
in veenweidegebieden
kampen met bodemdaling
en gezondheidsrisico's.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
Werknemers in vervuilende
sectoren zoals kolencentrales
lopen risico op baanverlies zonder goede begeleiding.
Klimaatprobleem
Klimaatonrecht
Deze slide heeft geen instructies
LESSEN PLANET ERROR
Wat is klimaatactivisme?
De buurt is heet
Elektrische waggie
De klimaatmarkt
Wat is waar?
Ecoexplainers
Er is geen vaste volgorde aangebracht in deze lessen. Het is ook niet de bedoeling dat het volledige pakket per se in zijn geheel wordt aangeboden. De lessen zijn los van elkaar te gebruiken en bewust toegankelijk opgezet. Welke lessen ook gekozen worden: ze draaien allemaal om hetzelfde centrale thema.
DE BUURT IS HEET
2 lessen / lesuren
Klimaatgevolgen Nederland
Klimaatbestendigheid in de wijk
Activistische klimaatposter
Canva
Deze les zoomt in op klimaatrechtvaardigheid in Nederland. Leerlingen onderzoeken welke gevolgen klimaatverandering hier heeft en waarom sommige wijken kwetsbaarder zijn dan andere. De leerlingen proberen zelf aandacht te vragen voor deze verschillen met het ontwerpen van een eigen klimaatposter in Canva.
ELEKTRISCHE WAGGIE
3 lessen / lesuren
Problemen rondom het winnen van kobalt
Opdracht klimaatscore
Video maken waarmee zij kritiek
hebben op kobaltwinning
CapCut
Deze les richt zich op de schaduwzijde van de energietransitie. Leerlingen onderzoeken de problemen rondom de winning van kobalt en beoordelen hun eigen situatie aan de hand van een klimaatrechtvaardigheidsscore. Ze maken een korte video waarin zij kritiek uiten op de kobaltwinning. Voor de montage wordt gebruikgemaakt van CapCut.
WAT IS KLIMAATACTIVISME?
2 lessen / lesuren
Activisme en voorbeelden van activisme
Opdracht interviewen
Activistische poster
Canva
Deze les draait niet uitsluitend om klimaatactivisme, maar om activisme in bredere zin. Het onderliggende mechanisme verschilt namelijk nauwelijks: activisme draait in essentie om het eisen van verandering vanuit het idee dat iets beter, eerlijker of rechtvaardiger kan.
Het doel van de les is ook niet om leerlingen activistisch te maken of hen een specifieke overtuiging mee te geven. De nadruk ligt op leren activeren: hoe breng je een boodschap over, hoe probeer je anderen te overtuigen en hoe zet je mensen in beweging? Leerlingen hoeven het dus niet eens te zijn met de activisten die aan bod komen, maar oefenen wel met de vaardigheden en strategieën die daarbij komen kijken.
WAT IS WAAR?
1 les / lesuur
Gevolgen van de klimaatcrisis
Nepberichten over het klimaat
Opdracht brief schrijven
Deze les gaat over informatie en misinformatie rondom klimaatverandering. Leerlingen onderzoeken de gevolgen van de klimaatcrisis, leren waar nepberichten over het klimaat vandaan komen en schrijven vervolgens een brief waarin zij hun eigen standpunt of boodschap onder woorden brengen.
ECOEXPLAINERS
4 lessen / lesuren
Klimaatcrisis
Klimaatrechtvaardigheid
Klimaatwoordenpuzzel
Stop motion / infographic / interview
Deze les vormt een introductie op de klimaatcrisis en het idee van klimaatrechtvaardigheid. Leerlingen maken kennis met de belangrijkste begrippen via een klimaatwoordenpuzzel en verwerken hun inzichten vervolgens in een creatieve eindopdracht, zoals een stopmotionfilm, infographic of interview.
DE KLIMAATMARKT
1 les / lesuur
Klimaatadaptatie en verduurzaming zijn privileges
Spel ‘De Klimaatmarkt’
Nagesprek klimaatrechtvaardigheid
Deze les laat zien dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden heeft om zich aan te passen aan klimaatverandering of te verduurzamen. Via het spel De Klimaatmarkt ervaren leerlingen hoe ongelijk kansen en middelen verdeeld kunnen zijn. In het nagesprek wordt deze ervaring gekoppeld aan het begrip klimaatrechtvaardigheid.
HANDLEIDINGEN & HAND-OUTS
Elke les korte handleiding
Voorbereiding
Benodigdheden
Hand-outs
Zelf printen en/of media voorbereiden
Ook inzetbaar zonder media
Laat het gebruik van media vooral geen drempel vormen. Er is geprobeerd de lessen zo toegankelijk mogelijk te maken, met duidelijke handouts, tutorials en behapbare opdrachten die stap voor stap opgebouwd zijn. Technische voorkennis is daarbij niet het uitgangspunt.
Tegelijkertijd is het geen vast format dat koste wat kost gevolgd moet worden. Als er bij docent of leerlingen weinig tijd, affiniteit of ruimte is voor het praktische mediagedeelte, kan de les zonder probleem naar eigen inzicht aangepast worden. De inhoud en het onderliggende doel van de les blijven daarbij leidend, niet de exacte werkvorm.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
TECHNISCHE OPDRACHTEN
Werk alleen, in een duo of in een groepje van 3
Kies een woord
Aan de slag!
Test je technische vaardigheden
én of de hand-outs duidelijk genoeg zijn
Ik loop rond voor vragen en begeleiding
Docenten kunnen juist het beste beginnen met de opdracht die hen het lastigst lijkt. Dat helpt om snel gevoel te krijgen bij de materie en geeft meteen inzicht in mogelijke drempels of onduidelijkheden.
De stopmotion-opdracht vraagt veruit de meeste tijd, focus en begeleiding en is daarom vooral geschikt wanneer daar ook echt voldoende ruimte voor is.
PRESENTEREN
Deze slide heeft geen instructies
LES VOORBEREIDEN
Werk alleen, in een duo of in een groepje van 3
Bestudeer de handleidingen en kies een les uit
Bekijk de bijbehorende presentatie(s) op een iPad
Bereid je les voor
Schrijf op wat nog onduidelijk is of wat je nog mist
Deze slide heeft geen instructies
TOT SLOT
Je hoeft geen klimaatexpert te zijn om met deze lessen aan
de slag te gaan
De lessen vertrekken vanuit herkenbare thema’s als ongelijkheid, macht en rechtvaardigheid
Twijfel of weerstand bij leerlingen mag er zijn en kan juist onderdeel van het gesprek worden
Iedereen kan hiermee werken: nieuwsgierigheid en gesprek zijn belangrijker dan voorkennis
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies