Perspectief

Fictie

1 / 49
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavo, havo, vwoLeerjaar 2-4

In deze les zitten 49 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Fictie

Lezen

10

minute

00

second

geen boek?-ga lezen in je lesboek

Waar denk je aan bij fictie?

Wat betekent fictie?

A

verzonnen teksten

B

zakelijke teksten

C


D


Wat wordt er bedoeld met 'personage'?

Welke uitspraak over hoofdpersonen klopt? Je weet over de hoofdpersoon...

A

Alles, behalve de gedachten

B

Niets

C

Veel, informatie maar ook gevoelens en gedachten

D


PERSONAGES


  1. Hoofdpersonen

  2. Bijpersonen  (helper - tegenstander)

  3. figuranten

Eigenschappen van personages

Personages hebben eigenschappen, net als echte mensen. Aan de hand van deze eigenschappen kun je het karakter van personages beschrijven.


Voorbeelden van eigenschappen:
Betrouwbaar, verlegen, meeloper, driftig, zenuwachtig, spontaan, lui, slim, brutaal, arrogant, kalm, heldhaftig, lief etc.

Geef een paar karaktereigenschapen

Beschrijving personage

  1. Uiterlijk (lengte/kleding/huidskleur/kapsel/enz.)

  2. Geslacht/leeftijd/gezondheid/achtergrond/werk/school

  3. Karaktereigenschappen

 Perspectief

De gebeurtenissen in een verhaal lees je altijd vanuit het standpunt / de ogen van iemand anders. Vaak is dit de hoofdpersoon, maar niet altijd. Dit standpunt van vertellen heet perspectief. Hieronder lees je meer over verschillende perspectieven.

Perspectief

  • ik-perspectief

  • personaal perspectief

  • alwetend perspectief

  • meervoudig perspectief




Perspectief

  1. ik-vertelperspectief: je beleeft het verhaal door de ogen van de 'ik-figuur'. Er staat letterlijk 'ik'.

  2. personaal perspectief: je beleeft het verhaal door de ogen van een hij/zij-figuur. Er staat telkens hij of zij.

  3. Alwetende verteller: deze weet alles en geeft commentaar op de gebeurtenissen.

  4. Wisselend perspectief: de personages wisselen elkaar af

'Ik liep naar het lokaal toe. Ik wist toen al dat ik een 8 voor de toets zou gaan halen, zo goed had ik geleerd.'

A

ik-perspectief

B

personaal perspectief

C

alwetend perspectief

D

meervoudig perspectief

Personages 


Een personage is een figuur in een verhaal (film, boek, etc.). Er zijn hoofdpersonen en bijfiguren. Je volgt de hoofdpersoon vooral via gebeurtenissen en door wat hij/zij zegt, denkt en doet. Je kunt het thema van het verhaal hier ook uit afleiden.

Sommige personages (meestal de hoofdpersonen) hebben echte karakters. Andere personages (bijfiguren) zijn wat oppervlakkiger, 'types'. Je leert ze minder goed kennen.


Let bij personages op zaken als: uiterlijk, gedachten, uitspraken, daden. Soms heeft een naam van een personage een betekenis. Dit noemen we 'speaking name.'

Personages 

  • Hoofdpersoon: 1 of 2. Je weet wat hij/zij denkt en voelt. Hij ontwikkelt zich.

  • Karakter: uitgewerkt personage. Het lijkt een echt mens.

  • Bijfiguren: kleine rol. Je leert ze via de hoofdpersoon kennen. Vaak hebben ze één opvallende eigenschap en reageren ze altijd hetzelfde (stereotiep)

  • Type: simpel karakter. Iemand met 1 karaktertrek (de pester, de vrek). Reageert stereotiep. Geen karakterontwikkeling. Voorbeeld: dom blondje, dappere held. Ze zitten in een verhaal met een functie.

  • Ze kunnen bijvoorbeeld door hun gedrag de hoofdpersoon op een bepaalde manier laten reageren waardoor je de hoofdpersoon weer beter leert kennen.

  • Ze kunnen ook een conflict veroorzaken waardoor de spanning in het verhaal stijgt.

  • Of ze kunnen de mening van de lezer over het verhaal of een personage beïnvloeden.

  • Je kunt je vaak met de hoofdpersoon identificeren.

  • Je beschrijft personages aan de hand van hun innerlijk en uiterlijk.


Let bij personages op zaken als: uiterlijk, gedachten, uitspraken, daden. Soms heeft een naam van een personage een betekenis. Dit noemen we 'speaking name.'

Personages 

Hoofdpersoon:

- Je weet veel over hun gedachtes/gevoelens;

- Je leert hun karakter kennen;

- Ze maken een ontwikkeling door.

Bijfiguren:

- Je komt weinig over hun karakter te weten;

- Ze hebben weinig verschillende eigenschappen;

- Ze veranderen nauwelijks tot niet. 


Let bij personages op zaken als: uiterlijk, gedachten, uitspraken, daden. Soms heeft een naam van een personage een betekenis. Dit noemen we 'speaking name.'

Type of karakter

Een personage dat snel herkenbaar is, heet een type. Is een personage veelzijdig en lijkt het op een mens van vlees en bloed, dan noem je het een karakter. Karakters maken een ontwikkeling door. 

Wat is geen kenmerk van een hoofdpersoon?

A

Het is alsof je deze persoon zelf bent

B

Deze persoon wordt niet zo uitgebreid beschreven

C

Je leert de gevoelens van deze persoon goed kennen

D

Je beleeft een verhaal via deze persoon.

Hoe weet je dat iemand de hoofdpersoon is?

A

omdat hij / zij dat zegt

B

omdat je in haar/zijn hoofd zit en hij/zij een ontwikkeling doormaakt.

C

je leest wat hij/zij denkt en voelt en je wordt als het ware die persoon

D

omdat hij/zij overal bij is.

Hoofdpersonen

A

Alle mensen die voorkomen in een verhaal

B

Belangrijkste personen in het verhaal

C

Alle personen die een naam hebben in het verhaal

D


Wie is de hoofdpersoon in de Leeuwenkoning?

A

Nala

B

Mufasa

C

Simba

D

Scar

Wat is een bijpersoon

A

iemand zonder tekst

B

iemand die wel een rol speelt, maar niet de belangrijkste

C

de belangrijkste persoon uit het verhaal

D

iemand die beschreven wordt qua uiterlijk en karakter.

Perspectief - vertelwijze

Perspectief betekent: gezichtspunt —> Dit is het gezichtspunt van waaruit het verhaal wordt verteld. -->  Door wiens ogen zie je alle gebeurtenissen?

Daarmee wordt bedoeld dat de lezer als het ware 'over de schouder' meekijkt met een van de personages.



Er zijn vier soorten perspectief:

  1.  Ik-perspectief - ik-verteller

  2. Personaal-perspectief -hij/zij-perspectief

  3. Meervoudig perspectief

  4. Auctoriaal perspectief -alwetende verteller

Ik-perspectief - ik-verteller

Bij dit perspectief lijkt het alsof de ik-figuur al schrijvend verslag doet van de dingen die hij direct meemaakt of ooit beleefd heeft. Vooral bij dagboeken zie je dit vaak terug. Je weet precies wat de persoon ziet, voelt, denkt, etc. Je weet niet wat een ander ziet, voelt, denkt, etc. 

Je leeft mee met de gedachten van de ik-figuur. Je weet niet altijd of dit een betrouwbare verteller is.


  • Subjectief

  • De hoofdpersoon vertelt zelf het verhaal. Dit doet hij in de ik-vorm. Je beleeft alles door zijn ogen. Je weet wat ‘ik’ denkt en voelt.

  • Vertellende ik = de ik-persoon vertelt achteraf zijn verhaal

  • Belevende ik = de ik-persoon vertelt zijn verhaal op het moment dat hij het meemaakt.



Ik-perspectief - ik- verteller

Voorbeeld belevende ik:


Zojuist heb ik een brief gekregen van de eigenaar van de supermarkt met goed nieuws. Ik schreeuw door de kamer: ‘Ik ben aangenomen! Volgende week mag ik al beginnen met vakken vullen!’ Mijn moeder komt blij de kamer in en feliciteert me met mijn nieuwe baantje.


Personaal perspectief - hij/zij-perspectief 


  • Een hij of zij vertelt het verhaal

  • Subjectief

  • Je ziet alles door de ogen van de hoofdpersoon.

  • Je weet dus alles wat hij/zij denkt of voelt.

  • Deze wordt bij naam of hij/zij genoemd.

  • Je weet evenveel als de hoofdpersoon.

  • Bijvoorbeeld Carry Slee

  • Het lijkt alsof er geen verteller is, alsof het verhaal zichzelf vertelt, dus een onzichtbare verteller



Personaal perspectief - hij/zij-perspectief 

Het verschil met het ik-perspectief is dat het verhaal in de hij/zij-vorm wordt beschreven.

Je leeft mee met het personage, bijvoorbeeld: 'Hans schrok toen hij zijn vriend op straat zag liggen. Hij verstijfde eerst, maar bedacht zich toen.' Ook hier weet je niet altijd of de verteller betrouwbaar is.



Bijvoorbeeld tekst:

"Hij staat daar, doodstil, aan de grond genageld. Het vreemde voorwerp dat voor hem op de grond ligt, lijkt hem volledig te hypnotiseren. Het gelei-achtige materiaal gloeit. Een vreemde straling lijkt doelgericht zijn weg te zoeken naar de ogen van starende jongen. Pieter beeft. Niet in staat zich te bewegen."

 Auctoriaal perspectief (alwetende verteller)


  • De verteller heeft geen rol in het verhaal.

  • Objectiever

  • Hij weet alles en staat dus boven het verhaal.

  • Hij weet het verleden, heden en de toekomst.

  • Hij weet hoe de gebeurtenissen gaan en hoe het verhaal afloopt, hoe iedereen zich voelt. Maar doet zelf niet mee.

  • Voorbeeld: sprookje



 Auctoriaal perspectief (alwetende verteller)

Deze verteller vertelt het verhaal, maar heeft hier zelf geen rol in. Het verschil met het hij/zij-perspectief zit hierin dat de alwetende verteller vanaf het begin het hele verhaal al kent. De verteller weet niet alleen wat de hoofdpersoon doet en denkt, maar ook wat er op andere plekken, op andere momenten en met anderen personages gebeurt. De verteller is 'Alwetend'.

Deze verteller staat als het ware buiten het verhaal en weet alles van iedereen. Deze verteller weet al wat er gaat gebeuren. 'Wat Tim nog niet wist, was dat er achter de deur een enorme verschijning stond.' Dit perspectief zie je ook vaak in sprookjes.

Bijvoorbeeld:

"Wat Pieter niet wist, terwijl hij aan de stoeptegels vastgevroren naar het vreemde object stond te staren, was dat nog geen vijf minuten daarvoor een ander op die plaats iets verloren was. Een groen, pulserend en zeer gevaarlijk voorwerp. Een voorwerp in paniek meegenomen uit het laboratorium toen daar de hel losbarstte. Toen dokter Hogenstijn zijn creatie niet langer de baas was en zijn collega's met een scalpel te lijf ging."

Meervoudig perspectief


  • Je kijkt met meerdere personen mee. Het perspectief wisselt dus steeds.

  • Hierdoor weet je van meerdere mensen wat ze denken en voelen.

  • Je kunt bijvoorbeeld een verschillende kijk op dezelfde gebeurtenis lezen.

  • Voorbeeld: Shock van Mel Wallis de Vries



Meervoudig perspectief

Perspectief - vertelwijze

Meervoudig perspectief

Hoofdstuk 1: Ik had deze vakantie moeten afzeggen. Sinds ik ben opgestaan, heb ik al het gevoel dat ik moet huilen.

Hoofdstuk 2: Denkt Lilly nou echt dat ik haar niet zie janken? Wat een muts. Geïrriteerd wend ik me van haar af.

Hoofdstuk 3: ‘Anouk.’ Iemand fluistert mijn naam. Waar ben ik? Het is nacht. En donker. Maar aan de grillige zwarte schaduwen om me heen kan ik zien dat ik in een bos ben.

                                                             (Uit: Shock – Mel Wallis de Vries)

Welke is onjuist? Een personaal perspectief

A

is onbetrouwbaar

B

heeft een verteller die afwezig is in het verhaal

C

vertelt vanuit hij/zij

D

staat in de ik-vorm

Wat is een alwetend perspectief?

A

Een verteller die merkbaar in het verhaal aanwezig is

B

Een verteller die boven het verhaal staat en inzicht heeft in alles

C

Een verteller die niet merkbaar aanwezig is en anderen aan het woord laat

D

Een verteller die zelf deelneemt aan het verhaal en dus een personage is

Een subjectief perspectief is een betrouwbaar perspectief

A

Waar

B

Onwaar

C


D


Een ik-perspectief is een objectief perspectief.

A

Juist

B

Onjuist

C


D


3. Bij een hij/zij-perspectief ligt het perspectief bij meerdere personages.

A

waar

B

niet waar

C


D


Welke 4 perspectieven zijn er in verhalen?

Werk voor deze en de volgende les + huiswerk: 



Blz. 8 t/m 11 opdracht 1 t/m  5 

+ nakijken en verbeteren met een andere kleur!

Wat niet af is = huiswerk

Stel de volgende les vragen over dingen die je niet begreep!


Klaar = in STILTE lezen

18

minute

00

second

Lesdoel:

Aan het einde van deze les:

  • weet je wat het psychisch perspectief is;

  •  kan je de vier verschillende perspectieven omschrijven.


  • heb je geoefend met het psychisch perspectief.


Blauw = kennen = kennis = leren

Oranje = kunnen = met de kennis de vaardigheid oefenen

Wat zou een ik- perspectief zijn?

A

Als een verhaal wordt verteld door de hoofdpersoon.

B

De gebeurtenissen vanuit het perspectief van verschillende personages.

C


D


Wat is de overeenkomst tussen een ik-perspectief en een personaal perspectief?

A

Het verhaal wordt vanuit één persoon verteld

B

Het verhaal wordt verteld door een ik-persoon

C

Degene die het verhaal vertelt weet alles van iedereen

D

Er is geen overeenkomst

Welk perspectief is dit?

A

Ik-perspectief

B

Hij/zij-perspectief

C

Wisselend perspectief

D


Welk perspectief?

A

Ik-perspectief

B

Personale perspectief

C

Acutoriale perspectief

D

Meervoudig perspectief

Ik kan uitleggen wat 'psychisch perspectief' is en kan de vier verschillende perspectieven omschrijven.

Reflectie: Wat ging bij jou goed tijdens deze les? Wat kan nog iets beter? Hoe ga je dat verbeteren?

Feedback Wat vond je fijn/goed aan deze les? Wat zou je liever anders zien?