Steden en Burgers in de Lage Landen
1050-1750
Steden en Burgers in de Lage Landen
1050-1750
1. Een middeleeuwse metropoolregio
HC Steden en Burgers
Steden in Vlaanderen en Artesië
Wat voor boeren en burgers veranderde vanaf de elfde eeuw
Welke stedelijke dynamiek plaatsvond in Artesië
Waarom de Vlaamse steden opkwamen
Wat maakte de opkomst van de stedelijke burgerij mogelijk (1050-1302) ?
In deze tijd gaan de ambachtslieden in de steden zich steeds meer verenigen (ook in gildes) tegen de handelaren die de politieke macht in handen hadden (en de patriciërsfamilies vormden).
Door het verlenen van stadsrechten leverde de graaf/vorst een deel van zijn macht in. Waarom deed hij dit?
Bonum Commune
De stedelijke burgerij nam steeds meer de
rol van de adel als bestuurder over. Daarnaast
regelden ze ook taken die voorheen bij de
geestelijkheid lag.
* armenzorg
* stadsscholen
Stadsbesturen behoorden het algemeen
belang (bonum commune) te dienen
Braindump
Wat weet je nog van de vorige les? Schrijf alles op, dit hoeft niet in volledige zinnen
2. De Bourgondische Nederlanden
Bourgondische Nederlanden
De hertog van het Franse Bourgondië slaagde door huwelijk en erfenis een groot gebied te verwerven.
Hertog Filips de Goede begint in 1419 met een centralisatiepolititiek.
De centralisatiepolitiek botste met het particularisme van gewesten en steden.
Opdrachten
Maak de verdiepingsopdrachten 1-2-3-6-7
En voor de volgende les:
Lezen par. 2: De Bourgondische Nederlanden
Maken verwerkingsopdrachten 8-9-10
Centralisatiepolitiek
Filips de Goede
Maatregelen:
Verplaatsing van het hof van Bourgondië naar Vlaanderen.
Instellen van de Staten-Generaal
Aanstelling van stadhouders die hem vertegenwoordigden in de gewesten.
Particularisme
= Streven van elke stad, elk gewest om eigen zaken op hun eigen manier en in hun voordeel te regelen.
Opstandige gewesten
1477: de gewesten keren zich tegen de centralisatie
Ze erkennen Maria van Bourgondië alleen als landsvrouwe als ze de privileges van de gewesten erkent = Groot Privilege
Na haar dood wordt dit privilege door haar man teruggedraaid
Antwerpen neemt de leidende positie van Brugge over
Rond 1480
Oorzaken
Vele regels in Brugge (grote (verplichte) rol van de burgers in Brugge)
Verzanding van het Zwin
Opstandig Brugge en Gent, dus veel onrust
Antwerpen goed bereikbaar via zee en land
Trouw aan de vorst leverde handelsprivileges op
Antwerpen neemt de leidende positie van Brugge over
Gevolgen:
Krijgt centrale rol in de koloniale handel met Spanje en Portugal.
Antwerpen wordt handelsknooppunt tussen Hanze, Oostzee, Engeland en Middellandse Zeegebied
Opdrachten
Maak verdiepingsopdrachten 3-4
En voor de volgende les:
Lezen par. 3: De Habsburgers en hun religiepolitiek
Maken verwerkingsopdrachten 11-12-13-14-15
Mindmap
Maak een mindmap en begin met de volgende woorden:
De Bourgondische Nederlanden
3. De Habsburgers en hun religiepolitiek
Herhaling: Wat was het "bonum comune"- idee, en geef een voorbeeld van de invulling daarvan.
Bedelorden en Moderne Devotie
Schenkingen, testamenten en belastingen hadden de kerk/kloosters rijk gemaakt > kritiek op rijkdom kerk van:
1. Franciscus van Assisi (+/- 1200)> bedelorden
2. Geert Grote (+/- 1370)> 'Moderne Devotie':
- tegen luxe, voor eenvoud en diep geloof
- armen, weduwen, wezen, en ziekenzorg
- beïnvloedde leven van leken en geestelijken.
Welke rol heeft de geestelijkheid in de stedelijke gemeenschap eind 12de eeuw?
noem zoveel mogelijk kritiekpunten van Luther
Wat hield de Vrede van Augsburg in?
Welke bron is geschreven door
Maarten Luther en welke bron door Calvijn?
Maarten Luther
Johannes Calvijn
Karel V:
- Heer der Nederlanden
- Koning van Spanje
- Keizer van het Duitse Rijk
- Hoofd van Midden-Amerika en delen van Zuid-Amerika
Filips II:
- Koning van Spanje
- Heer der Nederlanden
Karel V en Filips II:
Centralisatiepolitiek (en uniformering), ook op het gebied van de godsdienst
Landvoogd aanstellen
Drie centrale raden ( Raad van State, Raad van Financiën, Geheime Raad)
Verhogen van belastingen
De steden:
Calvinisme
(Bloedplakkaten van Karel V)
Particularisme
Absoluut geen verhoging van de belastingen
Opdrachten
Maken verdiepingsopdrachten 1-3-4-6-9
En voor de volgende les:
Lezen par. 4: De Nederlandse Opstand
Maken verwerkingsopdrachten 16-17-18-19-20
4. De Nederlandse Opstand
De Opstand in vogelvlucht
Hertog van Alva versus Willem van Oranje
1566 Smeekschrift aan Margaretha van Parma
en Beeldenstorm
1572 Den Briel
1576 Spaanse Furie Pacificatie van Gent
1579 Unie van Atrecht
1579 Unie van Utrecht
1581 Plakkaat van Verlatinghe
1584 Willem van Oranje vermoord
1588 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Wat waren de oorzaken van de Nederlandse Opstand?
Sleep de oorzaken naar de juiste plek.
Religieus
economisch
politiek
Raad van Beroerten; vermoorden ketters en adel
Vervolgingen van Calvinisten
Armoede door hoge belastingen en mislukte oogst
Centralisatiepolitiek
Adel raakt zijn macht kwijt
Geef van de volgende gebeurtenissen aan of het
een aanleiding, een oorzaak of gevolg van de Opstand is.
Aanleiding
Oorzaak
Gevolg
Beeldenstorm
De Hollandse edellieden krijgen minder invloed op het bestuur
Centralisatie van het bestuur in de NL'den
Filips II stuurt zijn generaal Alva om de NL'den te besturen
De edellieden ondertekenen het plakkaat van Verlatinghe
De 7 Verenigde NL'den vormden een Republiek
Opkomst van het protestantse geloof
De Vrede van Münster werd gesloten
Wat is de taak van een stadhouder?
leg uit waarom het benoemen van Oranje als stadhouder een daad van verzet tegen de Spanjaarden was
Statenvergadering van Holland
Amsterdam
Amsterdam wordt het nieuwe centrum:
- door de opstand tegen de Spanjaarden werd de Schelde
afgesloten
- hierdoor gingen veel Antwerpse kooplieden naar Amsterdam
- Amsterdam nam de stapelmarktfunctie van Antwerpen over
(moedernegotie)
0pdrachten
Maken verdiepingsopdrachten 2-3-7-8 (blz. 209)
En voor de volgende les
Lezen par. 5: De Nederlandse Republiek
Maken verwerkingsopdrachten 23-25-26-27-29 (blz. 202)
Flashcards
Elke paragraaf van de historische context heeft schuingedrukte begrippen. Schrijf deze op flashcards en het scheelt je straks met leren!
5. De Nederlandse Republiek
De Stadhouder
Sinds Willem van Oranje altijd de Prinsen van Oranje.
De stadhouder had hoge militaire functies: hij was kapitein-generaal van het leger en admiraal-generaal van de vloot.
De stadhouder benoemde in het stadsbestuur de vroedschapsleden.
Officieel was de stadhouder in dienst van de Staten(-Generaal), maar wie de baas was, was niet altijd even duidelijk.....
Willem III
Willem II
Frederik-Hendrik
Maurits
De Raadspensionaris
De Raadspensionaris of landsadvocaat was de belangrijkste vertegenwoordiger van het gewest Holland.
De Raadspensionaris was de voorzitter van de Staten-Generaal
De beroemdste raadspensionarissen waren Johan van Oldenbarnevelt (1568 tot 1619) en Johan de Witt ( 1653 tot 1672).
Johan van
Oldenbarnevelt
Johan
de Witt
Internationale handel
Oorzaken van de economische bloei:
1. Oostzeehandel (graan/hout/zout)
2. Technische vernieuwingen (fluitschip/houtzaagmolen)
3. Minder landbouw + meer veeteelt leidde tot specialisatie in steden
4. 1585: 'Val van Antwerpen' > ambachts- en kooplieden vertrokken naar de Republiek
5. Ontstaan van de wereldeconomie > VOC en WIC
VOC (1602 - 1798)
Verenigd Oost-Indische Compagnie:
- van Oldebarnevelt nam initiatief
- monopolierecht op de handel met Azië
- recht om oorlog te voeren
- financiering met aandelen
- eerste multinational: producten uit continenten werden verhandeld
- Coen stichtte Batavia (veel geweld)
WIC (1621 - 1792)
West-Indische Compagnie:
- Monopolie op handel met Am.
- Opgericht na 12-jarig bestand >
doorstart oorlog met Spanje
- Kaapvaart (o.a. Zilvervloot, 1628)
- Slavenhandel
- Minder succesvol dan de VOC
Leg uit wat de Transatlantische driehoekshandel was
Waarom de Republiek groot kon worden en de omliggende landen niet
Problemen in het Duitse rijk, Engeland en Frankrijk
Duitse Rijk: Dertigjarige Oorlog (1618, tussen katholieke en protestantse vorsten). Slecht voor de economie, veel goederen invoeren vanuit de Republiek
Engeland: Karel I wilde meer macht en Anglicaanse kerk weer bij katholieke kerk brengen. Parlement ontbinden, ook in Schotland. Burgeroorlog en de onthoofding van Karel I (10 jaar een republiek)
Frankrijk: Lodewijk XIV wilde geen calvinisten, veel welgestelde Hugenoten emigreerden/vluchtten naar de republiek
Rampjaar
In 1672 verklaarden Frankrijk en Engeland (en de bisschop van Keulen/Munster) de oorlog aan de Republiek
* Op zee verliep het goed voor de Republiek (Michiel de Ruyter)
* Op land niet: geen stadhouder en een slecht landleger
* Raadspensionaris Johan de Witt en zijn broer worden vermoord
* Willem III, benoemd tot stadhouder, voorkwam een Franse bezetting van Holland
Opdrachten
Maken verdiepingsopdrachten 1-2-3-6-7 (blz. 211)
En voor de volgende les
Lezen par. 6: De Gouden eeuw van de Nederlandse burgers
Maken verwerkingsopdrachten 30-33 (blz. 203)
Leg uit wat het begrip "moedernegotie" betekent en waarom de Oostzeehandel bij deze term hoort.
6. De Gouden Eeuw van de Nederlandse burgers
Van Vrede van Munster (1648) tot Rampjaar (1672)
Raadspensionaris behartigde de belangen van de rijke burgers/handelaren/kooplieden
Stadhouder ontleende gezag aan militaire status
Stadhouder Willem II en Oranjegezinden: tegen vredesverdrag
ook van belang: Oranjegezinden vooral 'het gemeen', tegen de regenten
Staatsgezinden: voorstander van vredesverdrag
Spanningen leidden zelfs tot machtsgreep Willem II (1649) , mislukte
1650: Eerste Stadhouderloze Tijdperk, tot 1672 (Rampjaar)
Stadhouderloze tijdperk; 'De Waere Vrijheid'
“Dese Provinciën sijn niet tesamen una respublica, maar yder provincie apart een souveraine respublica.”
Arbeidsimmigranten in de Republiek
vele immigranten door:
- welvaart republiek
- religieuze tolerantie (gewetensvrijheid)
- oorlogsgeweld
Hugenoten, Joden, arme 'Duitsers' :
bevolkingstoename, vooral in A'dam:
1570: 30.000
1688: 200.000
Amsterdam neemt de leiding
Hoofdrol graanhandel (eigen vloot)
Snijpunt Middelandse Zee en Oostzee
Wisselbank
Beurs
Een deftig bestaan
regenten vormden een oligarchie en
aristocratisering:
- buitenhuizen, luxe grachtenhuizen
- adellijke titels gekocht
- minder gefocust op handel
- luxueuze levensstijl oa schilderijen:
Huis met de Hoofden, De Geer
Croese,
graanhandelaar te Delft,
Jan Steen
Van Gouden naar Zilveren Eeuw
Oorzaken economisch (relatief) verval:
1. concurrentie Eng en Fr compagnieën
2. Minder geld voorradig door;
- vele oorlogen met Frankrijk >
- belastingen omhoog >
- aflossen schuld en rente >
- koopkracht omlaag
3. Regenten investeerden minder in handel,
meer in kunst, inpolderingen, huizen
Vader en zoon Bicker, Barthlomeus van der Helst
Opdrachten
Maken verdiepingsopdrachten 2-3-5 (blz. 213)