HC Steden en Burgers in de Lage Landen VWO

Steden en Burgers in de Lage Landen

1050-1750

1 / 75
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

In deze les zitten 75 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Steden en Burgers in de Lage Landen

1050-1750

1. Een middeleeuwse metropoolregio


HC Steden en Burgers

Steden in Vlaanderen en Artesië



  • Wat voor boeren en burgers veranderde vanaf de elfde eeuw

  • Welke stedelijke dynamiek plaatsvond in Artesië

  • Waarom de Vlaamse steden opkwamen

Wat maakte de opkomst van de stedelijke burgerij mogelijk (1050-1302) ? 


In deze tijd gaan de ambachtslieden in de steden zich steeds meer verenigen (ook in gildes) tegen de handelaren die de politieke macht in handen hadden (en de patriciërsfamilies vormden). 

Door het verlenen van stadsrechten leverde de graaf/vorst een deel van zijn macht in. Waarom deed hij dit?

Bonum Commune 

De stedelijke burgerij nam steeds meer de 

rol van de adel als bestuurder over. Daarnaast 

regelden ze ook taken die voorheen bij de 

geestelijkheid lag.

* armenzorg

* stadsscholen

Stadsbesturen behoorden het algemeen 

belang (bonum commune) te dienen 

Braindump

Wat weet je nog van de vorige les? Schrijf alles op, dit hoeft niet in volledige zinnen

2. De Bourgondische Nederlanden


Bourgondische Nederlanden

De hertog van het Franse Bourgondië slaagde door huwelijk en erfenis een groot gebied te verwerven.

Hertog Filips de Goede begint in 1419 met een centralisatiepolititiek.


De centralisatiepolitiek botste met het particularisme van gewesten en steden.

Opdrachten

Maak de verdiepingsopdrachten 1-2-3-6-7


En voor de volgende les:

Lezen par. 2: De Bourgondische Nederlanden

Maken verwerkingsopdrachten 8-9-10


Centralisatiepolitiek 

Filips de Goede 

Maatregelen:

  • Verplaatsing van het hof van Bourgondië naar Vlaanderen. 

  • Instellen van de Staten-Generaal

  • Aanstelling van stadhouders die hem vertegenwoordigden in de gewesten.

Particularisme


= Streven van elke stad, elk gewest om eigen zaken op hun eigen manier en in hun voordeel te regelen. 



Opstandige gewesten

  • 1477: de gewesten keren zich tegen de centralisatie

  •  Ze erkennen Maria van Bourgondië alleen als landsvrouwe als ze de privileges van de gewesten erkent = Groot Privilege

  • Na haar dood wordt dit privilege door haar man teruggedraaid



Antwerpen neemt de leidende positie van Brugge over

Rond 1480

Oorzaken

  • Vele regels in Brugge (grote (verplichte) rol van de burgers​ in Brugge)

  • Verzanding van het Zwin

  • Opstandig Brugge en Gent, dus veel onrust

  • Antwerpen goed bereikbaar via zee en land

  • Trouw aan de vorst leverde  handelsprivileges op





Antwerpen neemt de leidende positie van Brugge over

Gevolgen:

  • Krijgt centrale rol in de koloniale handel met Spanje en Portugal. 

  • Antwerpen wordt handelsknooppunt tussen Hanze, Oostzee, Engeland en Middellandse Zeegebied  

Opdrachten

Maak verdiepingsopdrachten 3-4


En voor de volgende les:

Lezen par. 3: De Habsburgers en hun religiepolitiek

Maken verwerkingsopdrachten 11-12-13-14-15


Mindmap

Maak een mindmap en begin met de volgende woorden:


De Bourgondische Nederlanden

3. De Habsburgers en hun religiepolitiek


Herhaling: Wat was het "bonum comune"- idee, en geef een voorbeeld van de invulling daarvan.

Bedelorden en Moderne Devotie

Schenkingen, testamenten en belastingen hadden de kerk/kloosters rijk gemaakt > kritiek op rijkdom kerk van:

  • 1.  Franciscus van Assisi (+/- 1200)> bedelorden

  • 2. Geert Grote (+/- 1370)> 'Moderne Devotie':

- tegen luxe, voor eenvoud en diep geloof
 - armen, weduwen, wezen, en ziekenzorg

- beïnvloedde leven van leken en                            geestelijken.

Welke rol heeft de geestelijkheid in de stedelijke gemeenschap eind 12de eeuw?


noem zoveel mogelijk kritiekpunten van Luther

Wat hield de Vrede van Augsburg in?

Welke bron is geschreven door 

Maarten Luther en welke bron door Calvijn?

Maarten Luther

Johannes Calvijn


Karel V: 

 - Heer der Nederlanden

 - Koning van Spanje

 - Keizer van het Duitse Rijk

 - Hoofd van Midden-Amerika en delen van Zuid-Amerika

Filips II: 

 - Koning van Spanje

 - Heer der Nederlanden



Karel V en Filips II:


Centralisatiepolitiek (en uniformering), ook op het gebied van de godsdienst


Landvoogd aanstellen

Drie centrale raden ( Raad van State, Raad van Financiën, Geheime Raad)


Verhogen van belastingen

De steden:


Calvinisme 

(Bloedplakkaten van Karel V)



Particularisme




Absoluut geen verhoging van de belastingen




Opdrachten

Maken verdiepingsopdrachten 1-3-4-6-9


En voor de volgende les:

Lezen par. 4: De Nederlandse Opstand

Maken verwerkingsopdrachten 16-17-18-19-20


4. De Nederlandse Opstand


De Opstand in vogelvlucht

Hertog van Alva versus Willem van Oranje

1566 Smeekschrift aan Margaretha van Parma

            en Beeldenstorm


1572 Den Briel

1576 Spaanse Furie                  Pacificatie van Gent

1579 Unie van Atrecht

1579 Unie van Utrecht

1581 Plakkaat van Verlatinghe

1584 Willem van Oranje vermoord

1588 Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden


Wat waren de oorzaken van de Nederlandse Opstand? 

Sleep de oorzaken naar de juiste plek. 

Religieus

economisch

politiek

Raad van Beroerten; vermoorden ketters en adel

Vervolgingen van Calvinisten


Armoede door hoge belastingen en mislukte oogst

Centralisatiepolitiek

Adel raakt zijn macht kwijt

Geef van de volgende gebeurtenissen aan of het

 een aanleiding, een oorzaak of gevolg van de Opstand is.

Aanleiding

Oorzaak

Gevolg

Beeldenstorm

De Hollandse edellieden krijgen minder invloed op het bestuur

Centralisatie van het bestuur in de NL'den

Filips II stuurt zijn generaal Alva om de NL'den te besturen

De edellieden ondertekenen het plakkaat van Verlatinghe

De 7 Verenigde NL'den vormden een Republiek

Opkomst van het protestantse geloof

De Vrede van Münster werd gesloten

Wat is de taak van een stadhouder?

leg uit waarom het benoemen van Oranje als stadhouder een daad van verzet tegen de Spanjaarden was

Statenvergadering van Holland

Amsterdam

Amsterdam wordt het nieuwe centrum:

- door de opstand tegen de Spanjaarden werd de Schelde 

   afgesloten

- hierdoor gingen veel Antwerpse kooplieden naar Amsterdam

- Amsterdam nam de stapelmarktfunctie van Antwerpen over

   (moedernegotie)


0pdrachten

Maken verdiepingsopdrachten 2-3-7-8 (blz. 209)


En voor de volgende les

Lezen par. 5: De Nederlandse Republiek

Maken verwerkingsopdrachten 23-25-26-27-29 (blz. 202)


Flashcards

Elke paragraaf van de historische context heeft schuingedrukte begrippen. Schrijf deze op flashcards en het scheelt je straks met leren!

5. De Nederlandse Republiek




De Stadhouder



  • Sinds Willem van Oranje altijd de Prinsen van Oranje. 

  • De stadhouder had hoge militaire functies: hij was kapitein-generaal van het leger en admiraal-generaal van de vloot.

  • De stadhouder benoemde in het stadsbestuur de vroedschapsleden. 

  • Officieel was de stadhouder in dienst van de Staten(-Generaal), maar wie de baas was, was niet altijd even duidelijk.....




Willem III

Willem II

Frederik-Hendrik

Maurits

De Raadspensionaris



  • De Raadspensionaris of landsadvocaat was de belangrijkste vertegenwoordiger van het gewest Holland.

  • De Raadspensionaris was de voorzitter van de Staten-Generaal

  • De beroemdste raadspensionarissen waren Johan van Oldenbarnevelt (1568 tot 1619) en Johan de Witt ( 1653 tot 1672).




Johan van 

Oldenbarnevelt

Johan 

de Witt

Internationale handel

Oorzaken van de economische bloei:

 


1. Oostzeehandel (graan/hout/zout)

2. Technische vernieuwingen (fluitschip/houtzaagmolen)

3. Minder landbouw + meer veeteelt leidde tot specialisatie in steden

4. 1585: 'Val van Antwerpen' > ambachts- en kooplieden vertrokken naar de Republiek

5. Ontstaan van de wereldeconomie > VOC en WIC

VOC (1602 - 1798)

Verenigd Oost-Indische Compagnie: 


- van Oldebarnevelt nam initiatief

- monopolierecht op de handel met Azië

- recht om oorlog te voeren

- financiering met aandelen

- eerste multinational: producten uit  continenten werden verhandeld

- Coen stichtte Batavia (veel geweld)

WIC (1621 - 1792)

West-Indische Compagnie: 


- Monopolie op handel met Am.

- Opgericht na 12-jarig bestand >

   doorstart oorlog met Spanje

- Kaapvaart (o.a. Zilvervloot, 1628)

- Slavenhandel

- Minder succesvol dan de VOC

Leg uit wat de Transatlantische driehoekshandel was

Waarom de Republiek groot kon worden en de omliggende landen niet

Problemen in het Duitse rijk, Engeland en Frankrijk​

 


Duitse Rijk: Dertigjarige Oorlog (1618, tussen katholieke en protestantse vorsten). Slecht voor de economie, veel goederen invoeren vanuit de Republiek​


Engeland: Karel I wilde meer macht en Anglicaanse kerk weer bij katholieke kerk brengen. Parlement ontbinden, ook in Schotland. Burgeroorlog en de onthoofding van Karel I (10 jaar een republiek)​


Frankrijk: Lodewijk XIV wilde geen calvinisten, veel welgestelde Hugenoten emigreerden/vluchtten naar de republiek​






Rampjaar

In 1672 verklaarden Frankrijk en Engeland (en de bisschop van Keulen/Munster) de oorlog aan de Republiek​



* Op zee verliep het goed voor de Republiek (Michiel de Ruyter)​


* Op land niet: geen stadhouder en een slecht landleger​

* Raadspensionaris Johan de Witt en zijn broer worden vermoord​

* Willem III, benoemd tot stadhouder, voorkwam een Franse bezetting van Holland


Opdrachten

Maken verdiepingsopdrachten 1-2-3-6-7 (blz. 211)


En voor de volgende les

Lezen par. 6: De Gouden eeuw van de Nederlandse burgers

Maken verwerkingsopdrachten 30-33 (blz. 203)



Leg uit wat het begrip "moedernegotie" betekent en waarom de Oostzeehandel bij deze term hoort.

6. De Gouden Eeuw van de Nederlandse burgers


Van Vrede van Munster (1648) tot Rampjaar (1672)

Raadspensionaris behartigde de belangen van de rijke burgers/handelaren/kooplieden

 

Stadhouder ontleende gezag aan militaire status


Stadhouder Willem II en Oranjegezinden: tegen vredesverdrag

ook van belang: Oranjegezinden vooral 'het gemeen', tegen de regenten

Staatsgezinden: voorstander van vredesverdrag

Spanningen leidden zelfs tot machtsgreep Willem II (1649) , mislukte

1650: Eerste Stadhouderloze Tijdperk, tot 1672 (Rampjaar)

Stadhouderloze tijdperk; 'De Waere Vrijheid'

“Dese Provinciën sijn niet tesamen una respublica, maar yder provincie apart een souveraine respublica.”



Arbeidsimmigranten in de Republiek

vele immigranten door:

- welvaart republiek

- religieuze tolerantie (gewetensvrijheid)

- oorlogsgeweld

Hugenoten, Joden, arme 'Duitsers' :

 bevolkingstoename, vooral in A'dam:

 1570: 30.000 

 1688: 200.000


 

Amsterdam neemt de leiding

Hoofdrol graanhandel (eigen vloot)

Snijpunt Middelandse Zee en Oostzee

Wisselbank

Beurs


Een deftig bestaan

regenten vormden een oligarchie en

aristocratisering:

 - buitenhuizen, luxe grachtenhuizen

 - adellijke titels gekocht

 - minder gefocust op handel

 - luxueuze levensstijl oa schilderijen:

Huis met de Hoofden, De Geer

Croese, 

graanhandelaar te Delft, 

Jan Steen

Van Gouden naar Zilveren Eeuw

Oorzaken economisch (relatief) verval:

 1. concurrentie Eng en Fr compagnieën

 2. Minder geld voorradig door;

     - vele oorlogen met Frankrijk >

     - belastingen omhoog >

     - aflossen schuld en rente >

     - koopkracht omlaag

 3. Regenten investeerden minder in handel,

     meer in kunst, inpolderingen, huizen 

Vader en zoon Bicker, Barthlomeus van der Helst

Opdrachten

Maken verdiepingsopdrachten 2-3-5 (blz. 213)