De Verlichting
De Verlichting
Deze slide heeft geen instructies
Verlichting
'Periode (18e eeuw) waarin een kritische houding ontstond tegenover geloof en traditie en een groot vertrouwen in de mogelijkheid de wereld rationeel te doorgronden.'
Deze slide heeft geen instructies
Europa 18e eeuw
verschillende bestuursvormen:
- absoluut vorst(Frankrijk)
- regenten en stadhouder (Republiek)
- koning en parlement (Engeland)
traditie en geloof (nog) erg belangrijk (dogmatisch).
Deze slide heeft geen instructies
Wetenschappelijke Revolutie
systematisch kennis verwerven:
- rationalisme (verstand)
- empirisme (waarneming)
gevolgen:
- ontdekking van natuurwetten
- vooruitgangsgedachte
Deze slide heeft geen instructies
Verlichting
Rationalisme leidt tot een ideale samenleving:
- sociale verhoudingen
- rechtspraak
- politiek
- godsdienst
- economie
Deze slide heeft geen instructies
Sociale verhoudingen
Uitgangssituatie:
- veel ongelijkheid
- standensamenleving
Verlichte denkers:
- alle mensen hebben natuurrechten
- gelijkheid voor alle achtergestelde groepen
- vrijheid voor individuele burger
Deze slide heeft geen instructies
Rechtspraak
Uitgangssituatie:
- lijfstraffen
- bewijzen in rechtspraak vaak onbetrouwbaar
Verlichte denkers:
- straffen moeten doel dienen
- mensen moeten hun leven kunnen verbeteren
- geen lijfstraffen/doodstraf
Deze slide heeft geen instructies
Politiek
Uitgangssituatie:
- absolutisme
- koning en parlement
- regenten
Verlichte denkers:
- sociaal contract (John Locke)
- volkssoevereiniteit (Jean-Jacques Rousseau)
- Trias Politica (Charles Montesquieu)
Deze slide heeft geen instructies
Sociaal contract
Uitgangssituatie:
vorst heeft absolute macht door droit divin
Locke
contract tussen burgers en vorst:
* burgers dragen taken over aan vorst
* vorst beschermt burgers door wetgeving
* als een vorst dit niet goed doet, mag hij afgezet worden
John Locke (1632-1704)
Deze slide heeft geen instructies
Volkssoevereiniteit
Uitgangssituatie:
vorst heeft absolute macht door droit divin
Rousseau
* alle mensen zijn gelijk
* soevereiniteit ligt bij het volk
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Deze slide heeft geen instructies
Locke en Rousseau
Locke
volk = adel + rijke burgers
(Engeland)
Rousseau
volk = alle burgers
(Frankrijk)
uitgangspunt:
alle mensen zijn gelijk
dus: volkssoevereiniteit
uitgangspunt:
beperkte groep burgers vormen het volk
Deze slide heeft geen instructies
Trias Politica (Montesquieu)
Kenmerken:
- uitvoerende macht (regering)
- wetgevende macht (parlement)
- rechterlijke macht (rechtspraak)
DEMOCRATIE
Deze slide heeft geen instructies
Godsdienst
Uitgangssituatie:
- (natuur)rampen zijn een straf van God
- De Bijbel is de waarheid/leidend
- bijgeloof
Deze slide heeft geen instructies
Godsdienst
Verlichte denkers:
- mechanistisch wereldbeeld/deïsme
- religieuze tolerantie (Voltaire)
- scheiding kerk en staat
- God is de schepping (Spinoza)
Francois-Marie Arouet (Voltaire) (1694-1778)
Baruch Spinoza (1632-1677)
Deze slide heeft geen instructies
Economie
Uitgangssituatie:
mercantilisme
Verlichte denkers:
economisch liberalisme
vrije markteconomie; prijzen, producten en distributie bepaald door vraag en aanbod
laisser faire politiek; minimale bemoeienis overheid
> burgers moeten op verstandige wijze eigen belang nastreven
Adam Smith (1723-1790)
In 1759 verscheen zijn The Theory of Moral Sentiments, waarin hij zijn ethiek uiteenzet. Het werk kan gezien worden als de voorbereiding op de The Wealth of Nations. Waar in The Wealth of Nations de meest rechtvaardige samenleving het resultaat is van burgers die op verstandige wijze hun eigen belang nastreven, blijkt uit Theory of Moral Sentiments dat dat eigen belang wel gezien moet worden in het kader van de verantwoordelijkheden van die burger. Met andere woorden, het eigenbelang van de kapitalistische samenleving is volgens Smith niet gebaseerd op egoïsme, maar op zorg voor anderen, vanuit een goed begrip van de eigen positie.
Radicale en gematigde Verlichting
Gematigde Verlichting: kleine veranderingen nastreven
- balans zoeken tussen oude en nieuwe ideeën
Radicale Verlichting: grote veranderingen nastreven
- democratie, vrijheid en gelijkheid vormen de basis van de samenleving
Deze slide heeft geen instructies
Sapere aude! Durf te denken!
Immanuel Kant (1724-1804)
- waarschuwde voor radicalisme:
* kan leiden tot intolerantie
- waarschuwde voor ongeduld:
* Verlichting is traag proces
- waarschuwde voor teveel optimisme:
* beperkingen aan vrijheid van het individu
* we kunnen niet alles weten
Deze slide heeft geen instructies
Verspreiding van de ideeën
- brieven
- publicaties (tijdschriften, boeken)
- discussies in koffiehuizen en salons
Deze slide heeft geen instructies
Welke ideeën ontstonden tijdens de Verlichting over de ideale samenleving?
De ideale samenleving is gebaseerd op:
- vrijheid
- gelijkheid
sociale verhoudingen: geen standensamenleving / abolitionisme / afschaffing privileges
rechtspraak: humanisering (geen lijfstraffen/doodstraf), wetmatigheid (eerlijk bewijs), rechtsgelijkheid, onafhankelijkheid rechtspraak
politiek: sociaal contract / volkssoevereiniteit / Trias Politica
godsdienst: religieuze tolerantie
economie: liberalisme / vrijemarkteconomie / mercantilisme
Deze slide heeft geen instructies
Ancien Régime
1e stand geestelijken: priester, bisschop, paus.
2e stand adel: graven, hertog, markies.
3e stand burgers/boeren: rijke burgerij=> advocaten, dokters, kooplieden. Gewone burgerij=> ambachtslieden, werklieden. Boeren.
Ancien Régime= periode voor de Franse revolutie met het absolutisme en een standensamenleving.
Deze slide heeft geen instructies
verlicht absolutisme
'eerste dienaar van de
staat'
'niet regeren door het volk
maar voor het volk'
Deze slide heeft geen instructies