IV Thema 4 bvpk zorg aan het spijsverteringsstelsel 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

• newEditor
• Verpleegkunde
• Hoger onderwijs
• Studiejaar 1

IV Thema 4 bvpk zorg aan het spijsverteringsstelsel deel 2

Sylvester Vanden Eede

08/12/2025

3.5 Oesofagus

Bouw:

• Gespierd buisvormig orgaan +/- 25cm

• Tussen farynx en de gaster

• Tussen de wervelkolom en de trachea

• Doorboort het diafragma en mondt uit in de gaster

• Lumen: mucosa = glijmiddel voor voedsel

3.5 Oesofagus

Opbouw van de wand van binnen naar buiten:

• Mucosa: slijmvlies ==> glijmiddel

• Submucosa: bindweefsellaag met bloedvaten en zenuwen. Slijmklieren bevinden zich hier

• Muscularis: spierweefsel

Functie oesofagus:

• Voedselbrok naar de gaster sturen door middel van peristaltiek

3.6 Gaster

Bouw:

• 'Zakvormig' orgaan, 'J' vorm

• Linksboven in het abdomen

A. Cardia 1. Oesofagus

B. Fundus 2. Duodenum

C. Corpus

D. Antrum

E. Pylorus

A.Cardia: Maagingang. Plaats waar de slokdarm binnenkomt

B.Fundus: Maagkoepel. Koepelvormig deel onder het diafragma naast de cardia.

C.Corpus: Gebied tussen de fundus en het antrum

D.Laatste deel voor de pylorus.

E.Pylorus: zorgt ervoor dat de voedselbrok in kleine hoeveelheden in het duodenum terecht komt

3.6 Gaster

Wand van de maag van binnen naar buiten:

• Mucosa (1): éénlagig cilindrisch epitheel

• Maagsapklieren (2)

• Submucosa (3): bindweefsellaag met bloedvaten en zenuwen

• Muscularis (4): spierweefsel

• Serosa (5): vlies bedekt met endotheelcellen. Bekleedt de ingewanden uitwendig

- éénlagig cilindrisch epitheel: bescherming maagwand door slijm en bicarbonaat

- Serosa / endotheelcellen: een glad wrijvingsvrij opp rond de maag, bescherming buikholte

3.6 Gaster

Functies:

• Tijdelijk bewaren van de voedselbrok

• Mechanische vertering

• Chemische vertering

• Voedsel en kleine brokken doorgeven aan het duodenum

Mechanische functie: voedsel opslaan, kneden, mengen en in gecontroleerde porties doorgeven aan de dunne darm

Chemische functie: afbreken van voedsel via maagsap (zuur, enzumen en andere stoffen): eiwitvertering & antimicrobiële werking

3.6 Gaster

Bouw maagsap & functies:

• Water: oplosmiddel en transport

• Slijm: glijmiddel en bescherming van de maagwand voor HCL (zoutzuur) & enzymen

• Functies HCL:

  • Activeren proteïnase

  • Zorgt voor zuur milieu

  • Eiwitten zwellen = meer opp = gemakkelijker afbreken

  • Doodt MO

Proteïnase: enzym om eiwitten af te breken

3.6 Gaster

Bouw maagsap & functies:

• Intrinsic factor: eiwit dat zich koppelt aan VIT B12. Dit eiwit wordt in het duodenum gekoppeld aan VIT B12. Door deze koppeling van VIT B12 opgenomen worden in het bloed

Proteïnase: enzym om eiwitten af te breken

3.7 Dunne darm

Bouw:

• 6m lang en diameter van 3cm

• 3 delen:

  • Duodenum

  • Jejunum

  • Ileum

3.7 Dunne darm

Duodenum (twaalfvingerige darm):

• 30 cm lang

• Retroperitoneaal en hoefijzervorm

• Eerste deel achter maagportier = bulbus

• Verticale deel: papil van vater

• Papil van vater ==> twee buizen ==> ductus choledocus en ductus pancreaticus ==> galsap & pancreassap naar duodenum (vetvertering)

• Sfincter van Oddii: sluitspier in de papil van Vater. Ontspant zich wanneer voedsel naar het duodenum gaat

3.7 Dunne darm

Functies duodenum:

• Pancreassap en galsap mengen met voedsel waardoor de zure substantie (vanuit de maag) geneutraliseerd wordt

• Transport richting jejunum

3.7 Dunne darm

Jejunum:

• 2.5m lang

• Bij overlijden is dit deel van de darm altijd leeg of nuchter

3.7 Dunne darm

Ileum:

• Veel kronkels die voortdurend van vorm wisselen door peristaltiek

• 3.5m

• Overgang ileum naar caecum (blinde darm) zit de ileoceacale klep (klep van bauhin): voorkomt terugvloei van dikke darm

3.7 Dunne darm

Functies jejunum & ileum:

• Transport van onverteerbaar voedsel naar dikke darm

• Resorptie van voedingsstoffen:

  • Aminozuren, vetzuren en glucose: jejunum. Aminozuren gaan via veneus bloed naar de V. Porta (poortader) naar de lever. Vetzuren via de lymfebanen.

• Productie van darmsap: 2L/dag

  • Water: verdunnen voedselbrok

  • Slijm: glijmiddel en bescherming darmwand + splitsen van eiwitten en koolhydraten

Poortadersysteem

1. Vena cava inferior (onderste holle ader)

2. Vena hepatica (lever ader)

3. Hepar (lever)

4. Intestinum crassum (dikke darm)

5. Rectum (endeldarm)

6. Gaster (maag)

7. Vena porta (poortader)

8. Lienis (milt)

9. Pancreas (alvleesklier)

10. Intestinum tenue (dunne darm)

3.7 Dunne darm

Bouw wand dunne darm:

• Mucosa: slijmvlies met éénlagig cilindrisch epitheel. Bevatten darmvilli en microvilli: vergroten het opp van de dunne darm waardoor meer voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.

• Submucosa: tot in de villi. Iedere villi bevat een bloedvat en lymfevat

• Muscularis: glad spierweefsel, kring- en lengtespieren = peristaltiek

• Serosa

3.7 Dunne darm

Ileostoma:

• Stukje ileum door opening in de buik naar buiten

• Zit vast aan de huid

• Uitgang voor stoelgang

• Meestal aan de rechterhelft van de buik

3.7 Dunne darm

Kenmerken ileostoma:

• Geen sfincter = incontinent

• Vloeibare stoelgang = CAVE dehydratatie

• Verlies vitamines, elektrolyten & proteïnen

• Zure stoelgang ==> CAVE huidirritatie

3.7 Dunne darm

Materiaal ileostoma:

• Open zakje omwille van dunnere stoelgang. Makkelijk om te ledigen

• Plaat (vlak = ongecompliceerd stoma, convex : retractie)

• Eéndelig of tweedelig systeem

Convex

Vlak

3.7 Dunne darm

Retractie ileostoma:

= Teruggetrokken stoma

3.8 Dikke darm

Bouw:

1. Ileum

2. Appendix

3. Caecum

4. Colon ascendens

5. Colon transversum

6. Colon decendens

7. Colon sigmoïdeum

8. Rectum

9. Anus

3.8 Dikke darm

Bouw:

• Ileum:

  • Mondt uit in caecum, klep van Bauhin: terugvloei vermijden

• Caecum:

  • Appendix mondt hier uit. 2cm-20cm

    • Functies:

      • Reservoir lymfocyten

      • Reservoir nuttige darmbacteriën

3.8 Dikke darm

Bouw:

• Verschillende delen:

  • Colon ascendens: opstijgend deel

  • Colon transversum: dwars

  • Colon descendens: dalend

  • Colon sigmoïdeum of sigmoïd : S-vormig deel

• Rectum:

  • 6-8cm lang

  • Volgt kromming van os sacrum en is dus niet recht

• Anaal kanaal / anus:

  • 6cm lang mondt ui in de anus

  • Glad spierweefsel

  • Inwendige en uitwendige sfincter

3.8 Dikke darm

Rectum:

1. Rectum

2. Anaal kanaal

3. Inwendige anale sfincter

4. Uitwendige anale sfincter

5. Anus

3.8 Dikke darm

Bouw wand van binnen naar buiten:

• Mucosa: slijmvlies, sterk geplooid éénlagig cilindrisch epitheel

• Submucosa: bindweefsel met bloedvaten en lymfevaten

• Muscularis: spierweefsel

• Serosa

3.8 Dikke darm

Functies:

• Absorptie van water

• Reservoir darmflora: veel bacteriën. Uiteenlopende functies:

  • Maken van vitamines, zoals VIT K

  • Gisting en rotting van darminhoud

• Defecatie:

  • Opstapeling van feces in rectum ==> ontlastingsdrang ==> inwendige sfincter ontspant. Ontlastingsdrang kan worden uitgesteld door het bewust dichtknijpen van de uitwendige sfincter. Op het moment van defecatie ontspant de uitwendige sfincter.

3.8 Dikke darm

Normale & afwijkende stoelgang:

• Hoeveelheid: 150-300g/d

• Frequentie:

  • verschilt individueel

• Kleur:

  • Normaal: licht tot donkerbruin (stercobiline)

  • Voeding: speelt ook rol bij kleur (rode biet)

  • Pathologisch:

    • Grijs/wit = tekort stercobilline = obstructie galweg

    • Geel/groen = darminfectie, lever- en gal problemen

    • Rood/zwart = aanwezigheid bloed. Hoe zwarter hoe hoger de bloeding (maag)

3.8 Dikke darm

Normale & afwijkende stoelgang:

• Geur:

  • Normale geur = afkomstig door afbraak eiwitten

  • Sterke doordringende geur: vermeerderde gisting, rotting in de dikke darm

  • Zwarte stoelgang (bloed): geur van oud bloed = melena

• Abnormale bestanddelen:

  • Onverteerd voedsel

  • Slijm door ontsteking

  • Bloed: bloeding/ CA

  • Pus: colitis, abces

  • Ingeslikte voorwerpen

  • Parasieten: lintworm

3.8 Dikke darm

Normale & afwijkende stoelgang:

• Consistentie en vorm:

  • Normaal: halfvast en vorm van darmlumen

  • Consistentie = afhankelijk van voedsel

  • Bristol stool chart (p. 124)

• Vorm:

  • Diarree

  • Obstipatie

  • Fecale incontinentie

3.8 Dikke darm

Diarree:

= Frequente dunne en waterige ontlasting. Veroorzaakt door snelle passage in maagdarmkanaal. Onvoldoende vocht onttrekken in de dikke darm.

Oorzaak:

• Angst/spanning

• Voedselvergiftiging

• Allergie

• Medicatie

• Voeding

• Reizen

• Verteringsstoornissen (IBD)

3.8 Dikke darm

Diarree (observaties):

• Dunne waterige feces

• Verhoogde frequentie

• Krampen/buikpijn

• Hyperactieve darmgeluiden

• Onverteerd voedsel

• Irritatie aan de anus

• Zwakte/ moeheid

• Dehydratatie

3.8 Dikke darm

Diarree (curatieve maatregelen):

• Oorzaak opsporen: staalafname

• Feces observeren

• Anus observeren

• Vezelarm

• Observatie dehydratatie

• Temperatuur opvolgen

• Vocht aanbieden

3.8 Dikke darm

Staalafname:

Op wat onderzoeken we stoelgang:

• Fysische afwijkingen (vet)

• Chemische afwijkingen (bloed)

• Bacteriologische afwijkingen

• Parasieten

Hoe afnemen:

• Bedpan

• Incontinentiemateriaal

==> Geen contact met toiletpapier

==> Binnenste van stoelgang nemen voor een goed staal!

3.8 Dikke darm

Obstipatie / constipatie:

= Feces hard en droog. Vertraagde passage. Er wordt teveel vocht onttrokken uit de stoelgang.

Prevalentie:

• 10-30% van de bevolking

• Vrouwen meer dan mannen (hormonen balans)

• Ouderen

3.8 Dikke darm

Obstipatie / constipatie:

Oorzaken:

• Verminderde mobiliteit

• Te weinig drinken

• Vezelarm

• Medicatie (opiaten)

• Schildklier (werkt te traag)

• Parkinson, dementie, depressie

3.8 Dikke darm

Functionele obstipatie:

= geen somatische (niet door ziekte) oorzaak. Komt door onvoldoende lichaamsbeweging, vezelarme voeding, vochttekort. Psychische factoren spelen vaak een rol: soms niet naar toilet willen wegens gebrek aan privacy, of vreemd toilet.

3.8 Dikke darm

Preventieve maatregelen:

• Steeds zoveel mogelijk ingaan op ontlastingsdrang

• Vezelrijke voeding en vocht

• Privacy respecteren

• Feces observeren

• GVO

3.8 Dikke darm

Observaties bij obstipatie:

• Defecatiepatroon 2/wk of minder

• Persen

• Harde stoelgang / keutels

• Gevoel van incomplete defecatie

• Gevoel van anorectale obstructie of blokkade

• Defecatie moet manueel verwijderd worden

• Extra alert op:

  • Buikpijn

  • Opgezet abdomen

  • Misselijkheid

  • Verminderde eetlust

  • Flatulentie

3.8 Dikke darm

Paradoxale diarree:

= overloopdiarree = dunne ontlasting die langs ingedikte fecesproppen lekt. Obstipatie wordt hierbij vaak vergeten. Diarree bestaat uit meerdere keren per dag grote hoeveelheden terwijl paradoxale diarree bestaat uit kleine hoeveelheden.

3.8 Dikke darm

Curatieve maatregelen en aandachtspunten:

• Preventie!!

• Orale medicatie

• Onvoldoende effect ==> zetpil, manueel verwijderen, lavement, rectale canule

• Aandachtspunten:

  • Info geven

  • Instructies geven

  • Sims houding

  • Ontspannen

  • Verwittigen bij handeling

  • Controle op bloed / pus

  • Privacy

3.8 Dikke darm

Zetpil plaatsen:

= Suppo ==> kegelvormig op basis van verstoffen die al dan niet gemengd zijn met medicatie. Zetpil trekt vocht aan waardoor de stoelgang zachter wordt en de darmwand geprikkeld wordt.

Soms ook suppo met andere werking (pijnstillend). Dus niet voor het opwekken van defecatie. Rectum = bloedvatrijk ==> snelle opname

==> Procedure p.127

3.8 Dikke darm

Verwijderen fecalomen:

= harde stukken stoelgang die vastzitten in het rectum. Komt vaak voor bij de ZV's die verlamd zijn (neurologische pathologie).

Wees alert op bijv. anusscheuren of kloven, darmperforatie en hevige pijn.

==> Procedure p. 129

Verwijderen feacalomen

3.8 Dikke darm

Plaatsen van een lavement:

• Bijv. Cleen enema (gebruiksklaar lavement)

• Complicaties:

  • Syncope (flauwvallen): darmperistaltiek neemt toe = meer bloedtoevoer naar de darmen en minder naar de andere organen (hart, hersenen). Daarom steeds LIGGEND toedienen!!!

  • Darmperforatie

  • Enteritis en diarree als gevolg van overprikkeling door veelvuldig gebruik of door toedienen onder hoge druk

  • Bloedingen door beschadigen van uitwendige en inwendige hemoroïden

  • Atone darmen

==> Kans op complicaties stijgt bij toename van de darmprikkeling en de toestand ZV slechter wordt

==> Procedure p. 131

3.8 Dikke darm

Plaatsen van rectale canule:

= Plastiek of gummi tube van 20 tot 30cm lang met laterale openingen.

Doel: verwijderen van darmgassen bij flatulente (opgeblazen gevoel, gasophoping in de darmen)

Indicatie: na een ingreep waarbij darmatonie ontstaat, hierdoor ontstaat flatulentie.

==> Procedure p. 133

3.8 Dikke darm

Fecale incontinentie:

= Ongewild verlies van stoelgang of het niet kunnen ophouden van stoelgang.

Oorzaken:

• Verstoorde werking zenuwstelsel en sluitspieren

• Pathologisch:

  • Geestelijke of lichamelijke zwakte (dementie)

  • Stoornissen zenuwstelsel

  • Rectum prolaps

  • Abnormale sfincterfunctie door scheur

3.8 Dikke darm

VPK interventies bij fecale incontinentie:

• Oorzaak?

• Nazien op fecalomen

• Goede hygiënische verzorging + huidverzorging

• Begeleiding ZV

• Discrete houding bij de verzorging

• Indien reversibel = motiveren om naar toilet te gaan

• Incontinentiemateriaal gebruiken

3.8 Dikke darm

Colostoma:

= Stukje colon dat door een opening in de buik naar buiten is gebracht en op de huid is vastgehecht. Linkerhelft abdomen. Vaste stoelgang.

==> Een stoma heeft geen zenuwuiteinden en doet dus geen pijn bij aanraking. Er is geen sfincter aanwezig = incontinent.

3.8 Dikke darm

Indicatie voor stoma:

• Darmkanker

• Chronische darmontsteking (IBD)

==> Soms tijdelijk om de darm te laten herstellen.

3.8 Dikke darm

Materiaal colostoma:

• Eéndelig of tweedelig

• Vlak/convex

• Niet ledigbaar ==> telkens nieuw zakje

3.8 Dikke darm

Verzorging stoma:

• Opvangsystemen:

  • Eéndelig: zakje zit vast aan de huidplaat

  • Tweedelig: huidplaat en zakje apart. Zakje klikt op plaat. Plaat kan 2 tot 3 dagen ter plaatse blijven.

• Stomazakjes:

  • Zie stuk ileostoma & colostoma

3.8 Dikke darm

Verzorging stoma:

• Huidplaten:

  • Vlak en convex

• Aandachtspunten aanbrengen plaat:

  • Stoma meten met meetkaart

  • Huid schoon en droog + haarvrij

  • Bij irritatie: barrièrespray of hydrocolloïdpoeder gebruiken

  • Oneffenheden opvullen met hydrocolloïdpasta of ring

  • Plaat warm maken bij aanbrengen = betere kleefkracht

==> Procedure p. 135

Barrièrespray

Hydrocolloïdpoeder

Hydrocolloïdpasta

Hydrocolloïdring

Tampon

3.9 De organen betrokken bij de spijsvertering

Drie andere organen:

• Hepar (lever):

  • Grootste inwendige orgaan

  • Verwerkt alle geresorbeerde voedingsstoffen die worden aangevoerd via de vena porta

• Vesica Fellae (galblaas):

  • Vertering vetten

• Pancreas (alvleeklier):

  • Ligt achter de gaster

  • Pancreassap naar papil van Vater

  • Insulune en glucagon (diabetes)

3.9 Andere organen betrokken bij de spijsvertering

Glycemie:

Uit onze voeding halen we suikers die onze cellen als energiebron gebruiken. Deze suikers worden door het spijsverteringsstelsel omgezet in glucose die dan in het bloed terecht komt.

Suiker of glucosegehalte = glycemie. Glycemiegehalte wordt uitgedrukt in mg/dl. Je glycemiegehalte wordt bepaald door verschillende factoren zoals voeding, beweging, stress, ziekte, insuline, ...

3.9 Andere organen betrokken bij de spijsvertering

Glycemie:

Streefwaarden:

• Voor de maaltijd: 70-110 mg/dl

• 2 uur na de maaltijd: <180mg/dl

Afwijkende glycemiewaarden:

• Hypo: <60-70mg/dl = glycemiegehalte in het bloed is te laag

• Hyper: >200mg/dl = glycemiegehalte in het bloed is te hoog

3.9 Andere organen betrokken bij de spijsvertering

Glycemie:

==> STEEDS MONDELING RAPPORTEREN AAN DE VPK OP DE AFDELING WAAR JE STAGE LOOPT EN REGISTREREN IN DOSSIER. VPK ZAL INSCHATTING MAKEN OF EEN INTERVENTIE NODIG IS.

==> IN DE VB MODULE LEREN JULLIE DEZE INSCHATTING OOK MAKEN

3.9 Andere organen betrokken bij de spijsvertering

Glycemie meten:

Twee verschillende manieren:

• Via vingerprik

• Via sensor

Tijdstip van de metingen kan verschillend zijn. Dit mag je doen op stage, maar STEEDS onder toezicht!

==> Procedure p.116-118

Bedankt voor jullie aandacht!