De ultieme tech-gids: Hoe inspireert de natuur ons tot slimmere uitvindingen?
Een les over biomimicry
De ultieme tech-gids: Hoe inspireert de natuur ons tot slimmere uitvindingen?
Een les over biomimicry
Deze slide heeft geen instructies
Informatie voor de docent
Benodigdheden
Iconen
Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan
Toon notities bij elke dia
Navigeren door de les
Download het werkblad en druk af op A3 voor elke leerling
Vergroot een afbeelding
Klik hier
Hotspot met meer informatie
Laptop voor elke leerling
Vooraf
Verdeel de leerlingen in groepjes van 3 à 4 leerlingen en print het werkblad.
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na deze les...
...kun je uitleggen wat biomimicry is.
...kun je een biomimicry-oplossing bedenken door een waargenomen principe uit de natuur te vertalen naar een technologische toepassing.
Deze slide heeft geen instructies
Als je een probleem hebt, waar zoek jij dan meestal naar een oplossing?
Deze vraag wordt gebruikt om het onderwerp biomimicry te introduceren.
Mogelijke antwoorden die de leerlingen geven: internet, boeken, AI, experts, eigen kennis.
Tekst
Vandaag gaan we de oplossingen voor problemen ergens anders zoeken. Als ik jullie nu vertel dat de beste oplossingen voor veel van onze meest complexe problemen al miljoenen jaren om ons heen bestaan, en dat we ze alleen nog maar hoeven te 'ontdekken'? Wat denken jullie dan?
Daar gaan we vandaag mee aan de slag. We gaan de natuur bestuderen als de ultieme uitvinder!
Biomimicry is het idee om te kijken hoe de natuur al miljarden jaren problemen oplost, en die slimme trucs vervolgens te gebruiken om menselijke problemen op te lossen.
Biomimicry
Bronnen: Morren (2024), The Biomimicry Institute (2025)
https://hetklokhuis.nl/tv-uitzending/5360/biomimicry
Tekst
Dat is precies waar biomimicry over gaat! Het woord 'biomimicry' komt van het Grieks: 'bios' betekent leven en 'mimesis' betekent nabootsen.
Biomimicry is het idee om te kijken hoe de natuur al miljarden jaren problemen oplost, en die slimme trucs vervolgens te gebruiken om menselijke problemen op te lossen.
Denk er eens over na: de natuur heeft al 3,8 miljard jaar aan onderzoek en ontwikkeling achter de rug! Organismen hebben zich moeten aanpassen aan de meest extreme omstandigheden, ze hebben manieren gevonden om efficiënt te leven, materialen te bouwen, energie op te wekken, en zichzelf te beschermen. Ze doen dit vaak zonder afval te produceren en met minimale energie. Dat is een enorme bron van inspiratie!
Alternatieve video
Een leuke Nederlandstalige video voor als je meer tijd hebt: https://hetklokhuis.nl/tv-uitzending/5360/biomimicry
Biomimicry ziet de natuur als mentor, model en maatstaf.
Mentor
Model
Maatstaf
Wat is de functie?
Hoe wordt die functie bereikt?
Aan welke regels voldoet de oplossing?
De huid schoonhouden van bacteriën.
Via een specifieke microstructuur (tandjes)
Het doet dit zonder gif, zonder afval en zonder het ecosysteem te schaden.
Concept
Vraag
Voorbeeld haai
Biomimicry
Tekst
Biomimicry is meer dan vormvertalingen of simpelweg kopiëren. Biomimicry ziet de natuur als:
Mentor
Dit gaat over wat ze (de natuur) doet.
Model
Dit gaat over hoe ze het doet.
Maatstaf
Dit gaat over wat ze vooral niet doet.
Zoals afval creëren en jaarlijks meer grondstoffen gebruiken dan de aarde in een jaar kan aanmaken.
Voorbeeld Haai
Probleem van de mens: Wij willen voorkomen dat bacteriën, algen en zeepokken zich vasthechten aan oppervlakken. Op scheepsrompen zorgt dit voor enorm veel wrijving, waardoor schepen meer brandstof verbruiken. Onze huidige oplossing is vaak giftige verf (antifouling). Die werkt, maar doodt al het zeeleven in de omgeving en vergiftigt het water.
De haai (mentor) leert ons dat het mogelijk is om een oppervlak schoon te houden van bacteriën. Hij dient als model door een specifieke microstructuur (huidtandjes) te gebruiken in plaats van een glad oppervlak.Hij stelt de maatstaf dat dit kan gebeuren zonder gif* te gebruiken dat het omliggende ecosysteem schaadt.
*Waardevolle toevoeging met betrekking tot gif: De natuur gebruikt wel gif, maar dat is specifiek voor bepaalde organismen, en wordt weer afgebroken door de natuurlijke afvalverwerkers die het omzetten in voeding voor de aarde. Het is geen 'botte bijl' zoals onze industriële gifstoffen die zich oph
Voorbeelden
Bronnen: Baker (2023), Bax (2019), BBC World Service (2019)
Tekst
Hier zien jullie een aantal bekende voorbeelden van biomimicry.
Deze voorbeelden laten iets heel belangrijks zien: in de natuur is er een diepgaand verband tussen de structuur (de vorm, de opbouw, de materialen) en de functie (wat het kan, waarvoor het dient).
De structuur van de gekko's poten stelt hem in staat om te plakken.
De structuur van de haaienhuid maakt de haai snel.
De structuur van de ijsvogelbek maakt hem efficiënt in het water.
De natuur is een meester in het optimaliseren van structuren voor specifieke functies. Er is geen verspilling, geen overbodige onderdelen. Elk detail heeft een doel.
Enige nuance
Hoewel de natuur streeft naar efficiëntie, kunnen er in organismen toch restanten van vroegere evolutionaire stadia (zoals de blinde darm of verstandskiezen bij mensen) aanwezig zijn die op het eerste gezicht overbodig lijken, maar die evolutionaire bagage vertegenwoordigen en niet per se nadelig zijn voor de overleving.
Stap 1
Zoek buiten naar natuurlijke objecten (schelpen, dennenappels, bladeren, zaaddozen, stenen, takjes, veren, etc.)
Stap 2
Bestudeer de objecten, teken ze en noteer dingen die opvallen.
Stap 3
Geef van de kernmerken aan welke functie ze vervullen.
Opwarmoefening
Zie de oefening op de volgende dia.
Zelf aan de slag!
Gebruik het werkblad!
Vorm groepjes van 3 à 4 leerlingen. Deel aan elke leerling een werkblad uit en zorg dat ze een stift, pen of potlood bij de hand hebben.
Tekst
Vandaag gaan we op zoek naar die geniale 'bouwplannen' van de natuur. We gaan kijken naar objecten die we overal om ons heen kunnen vinden, en proberen te ontdekken welk geheim ze in zich dragen. En wie weet, misschien bedenken jullie wel de volgende grote biomimicry-innovatie!
Jullie starten in een groepje van 3 à 4 leerlingen met het verzamelen van natuurlijke objecten. Vervolgens kiest elk groepslid een natuurlijk object uit. Dit object bestudeer je nauwkeurig. Je maakt tekeningen en noteert dingen die je opvallen. Verder probeer je te achterhalen welke functie de kenmerken vervullen.
Tussen stap 3 en 4 doen we een kleine creatieve opwarmoefening.
Vervolgens brainstorm je over biomimicry-ideeën die aansluiten bij kenmerken en functies van jouw gekozen natuurlijk object. Kies vervolgens met je groepje één van de biomimicry-ideeën uit om verder uit te werken. Jullie maken gezamenlijk één poster over dit idee. Deze poster presenteren jullie aan de klas.
Alternatief
In plaats van met leerlingen tijdens de les naar buiten te gaan, kun je ook vragen of ze vooraf natuurlijke objecten willen verzamelen of neem je zelf een aantal natuurlijke objecten mee.
Neem 2,5 minuten de tijd om zo veel mogelijk manieren te bedenken waarop je een plastic flesje op een alternatieve manier kunt gebruiken.
minute
second
Tekst
Om jullie creatieve brein alvast op te warmen, gaan we beginnen met een korte oefening. Ik geef jullie een alledaags voorwerp, en jullie gaan zoveel mogelijk alternatieve toepassingen bedenken. Denk 'out of the box'!
Het product van vandaag is: een lege plastic fles. (Deel eventueel een echte lege plastic fles uit aan elk groepje.)
Jullie krijgen tweeëneenhalve minuten de tijd. Type alle ideeën die in jullie opkomen!
Alternatief
In plaats van de leerlingen hun ideeën via een woordweb te laten noteren, kun je ze ook een leeg A4'tje geven en ze de ideeën laten tekenen. Dit stimuleert de creativiteit misschien nog wel meer!
Opmerking
Als er te weinig tijd is, kan deze opdracht ook overgeslagen worden.
Achtergrondinformatie
De opdracht waarbij je zoveel mogelijk toepassingen voor een voorwerp bedenkt, heet de 'Alternative Uses Task' (Guilford, 1967). Het is een bekende test om creativiteit te meten. Je krijgt een alledaags object, zoals een paperclip, en het doel is om zoveel mogelijk originele manieren te verzinnen om het te gebruiken. Deze taak meet het divergerend denken, ofwel het vermogen om meerdere oplossingen voor een probleem te genereren.
Stap 4
Brainstorm over biomimicry-ideeën.
Stap 5
Werk met je groepje één idee uit op een poster en presenteer het aan de groep.
Zelf aan de slag!
Gebruik het werkblad!
Tekst
Brainstorm over biomimicry-ideeën die aansluiten bij kenmerken en functies van jouw gekozen natuurlijk object.
Kies vervolgens met je groepje één van de biomimicry-ideeën uit om verder uit te werken. Jullie maken gezamenlijk één poster over dit idee. Deze poster presenteren jullie aan de klas.
Presenteren
Presenteer jullie beste idee in 1 minuut aan de groep!
Laat de leerlingen in 1 minuut hun idee presenteren aan de rest van de groep.
Toevoeging
Eventueel kun je een winnaar laten bepalen door een applausmeter of door leerlingen een sticker op de poster met het beste idee te laten plakken.
Het winnende groepje ontvangt een leuk presentje (loep om de natuur te onderzoeken, pakje zaadjes dat de kracht van de natuur vertegenwoordigt, schetsboekje om creatieve ideeën vast te leggen).
Gefeliciteerd!
Nu kun je...
...uitleggen wat biomimicry is.
...een biomimicry-oplossing bedenken door een waargenomen principe uit de natuur te vertalen naar een technologische toepassing.
Tekst
Dan kijken we nog even wat we vandaag precies geleerd hebben. Als het goed is kun je nu...
...uitleggen wat biomimicry is.
...een biomimicry-oplossing bedenken door een waargenomen principe uit de natuur te vertalen naar een technologische toepassing.
Goed gedaan!
Geïnspireerd?
Vond je dit een leuke les? Dan is één van de volgende vervolgopleidingen misschien iets voor jou.
In het kader van loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) staan hier een aantal opleidingen genoemd die aansluiten bij de inhoud van de les.
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Link naar vragenlijst voor leerlingen:
ut.onl/leerling4tu
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Vragenlijst voor docenten
Link naar vragenlijst voor docenten:
ut.onl/docent4tu
Deze slide heeft geen instructies
Baker, T. (2023, 18 mei). Biomimicry - inventions inspired by nature. Lexology. https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=fafc61bd-ed2b-4709-aa84-fd66f8bc1a28
Bax, K. (2019). Biomimicry: de natuur als voorbeeld. naturalis.nl. https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/biomimicry-de-natuur-als-voorbeeld
BBC World Service. (2019, 18 december). A kingfisher helped reshape Japan’s bullet train - BBC World Service, 30 Animals podcast [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=F_fZroQxD_g
Bronnen
Deze slide heeft geen instructies
Morren, J. (2024, 10 december). Wat is biomimicry? - BiomimicryNL. BiomimicryNL. https://biomimicrynl.org/wat-is-biomimicry/
The Biomimicry Institute. (2025, 3 juni). What is biomimicry - The Biomimicry Institute. https://biomimicry.org/inspiration/what-is-biomimicry/
Bronnen
Deze slide heeft geen instructies