Soorten bijzinnen in samengestelde zinnen
Soorten bijzinnen in samengestelde zinnen
Lesdoelen
Aan het einde van deze les kun je
samengestelde zinnen herkennen
een onderscheid maken tussen nevenschikking en onderschikking
verschillende soorten bijzinnen benoemen en gebruiken.
Wat weet je al over samengestelde zinnen?
Wat is een samengestelde zin?
= Een zin met 2 of meer PV's.
Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer zinnen die met elkaar verbonden zijn. Deze zinnen worden verbonden met voegwoorden, zoals en, maar, omdat, terwijl.
bv: Ik zwem in zee en daarna lig ik te zonnen.
Enkelvoudige of samengestelde zin?
In de bioscoopzaal zaten meer jongens dan meisjes.
De jongen keek verbaasd op, maar schreef daarna rustig verder.
De hele avond dansten de meiden en flirtten ze met de jongens.
Gisteren klom die stoere jongen in de hoogste boom van het bos.
Het meisje was doodop na het winkelen.
Enkelvoudige of samengestelde zin?
In de bioscoopzaal zaten meer jongens dan meisjes. --> E
De jongen keek verbaasd op, maar schreef daarna rustig verder. --> S
De hele avond dansten de meiden en flirtten ze met de jongens. --> S
Gisteren klom die stoere jongen in de hoogste boom van het bos. --> E
Het meisje was doodop na het winkelen. --> E
Samengestelde zinnen
hoofdzin + hoofdzin
vb: Ik zwem in zee en daarna lig ik te zonnen.
Nevenschikking
hoofdzin + bijzin OF bijzin + hoofdzin
vb: Julia ziet dat hij in zee zwemt.
Onderschikking
Hoofdzin = Onderwerp en PV staan naast elkaar
Bijzin = Onderwerp en PV staan niet naast elkaar,
een bijzin kan niet op zichzelf bestaan
Nevenschikking en onderschikking
Nevenschikking: de combinatie van twee of meer hoofdzinnen die gelijkwaardig zijn. Deze zinnen kunnen afzonderlijk van elkaar bestaan.
vb: Ik ga naar de winkel, en ik koop brood.
Voegwoorden: en, of, maar, dus, want
Onderschikking: de relatie tussen een hoofdzin en een bijzin. De bijzin is afhankelijk van de hoofdzin.
vb: Ik weet dat hij komt. // Ik ga naar huis, omdat ik moe ben.
Voegwoorden: dat, omdat, terwijl, als, wanneer, hoewel
Nevenschikking en onderschikking: stappenplan
PV's aanduiden
Staan O en PV naast elkaar?
ja = nevenschikking,
nee = onderschikking
Stel ja-neenvraag:
2 vragen? = nevenschikking
1 vraag? = onderschikking -> PV komt voorop, bijzin onveranderd
Vervang bijzin door 1 woord: lukt dat? = onderschikking
Kijk naar de voegwoorden
Nevenschikking en onderschikking: stappenplan
Vb: Hij heeft gisteren laten weten dat hij volgende week niet op de vergadering aanwezig kan zijn.
O + PV staan 1 x naast elkaar: Hij heeft > Hoofdzin
O + PV staan 1 x niet naast elkaar: Hij ... kan > Bijzin
==> Onderschikking
Extra controle: ja-neenvraag:
Heeft hij gisteren laten weten dat hij volgende week niet op de vergadering aanwezig kan zijn? > 1 vraag: PV voorop, bijzin blijft onveranderd
Nevenschikking en onderschikking: stappenplan
Vb: Hij heeft gisteren laten weten dat hij volgende week niet op de vergadering aanwezig kan zijn.
Extra controle: vervang de bijzin door één woord:
Hij heeft DAT gisteren laten weten.
Kijk naar de voegwoorden:
Dat is een onderschikkend voegwoord
Nevenschikking en samentrekking
Hoe kun je deze nevengeschikte zin stilistisch beter maken ?
De regering berekende dat de schuld nog zou toenemen en de regering berekende ook dat een belastingsverhoging noodzakelijk zou zijn.
Nevenschikking en samentrekking
Bij nevenschikking kun je vaak delen van de zin weglaten als die hetzelfde zijn (samentrekking).
Voorbeeld: Kees leest een boek en Bas (leest) een tijdschrift.
Samentrekking mag alleen als de weggelaten delen gelijk zijn!
Oefening
Zoek uit waarom de samentrekking in de zinnen op pagina 2 van de bundel niet mogelijk is en kom zo tot de voorwaarden voor een correcte samentrekking.
Verbeter de zinnen waar nodig.
Nevenschikking en samentrekking
Samentrekking is enkel correct als de weggelaten woorden
dezelfde vorm,
dezelfde functie,
dezelfde betekenis en
dezelfde plaats in de zin hebben.
Woordvolgorde bij onderschikking
Maak de oefening op pagina 3 om er achter te komen wat de plaats van O en PV jou vertellen over de hoofd- en bijzinnen.
De bijzin als zinsdeel.
De bijzin is een zinsdeel van de hoofdzin en kan één van deze functies hebben:
onderwerpszin
lijdend voorwerpszin
bijwoordelijke bijzin
meewerkend voorwerpszin
voorzetselvoorwerpszin
(naamwoordelijk) gezegdezin
bijvoeglijke bijzin
Kenmerken van de bijzin
is meestal te vervangen door één woord
de bijzin kan op zichzelf geen zin vormen; hij heeft de hoofdzin nodig
onderwerp en persoonsvorm staan meestal uit elkaar of kunnen worden gescheiden door een zinsdeel
Bijzinnen herkennen: oefening
Als het bedrijf daarmee aan de slag gaat, zou dit op lange termijn vruchten moeten afwerpen en voor een meerwaarde voor de aandeelhouders moeten zorgen.
Zij geeft daarin aan dat tussen 2010 en 2016 het aantal kinderen dat te maken krijgt met angsten of een poging tot zelfdoding doet fors is gestegen.
We weten niet zeker of hier sprake is van een causaal verband, want je kunt die vaststellingen ook omdraaien.
Stel je eens voor welke goodwill Apple genereert als ouders meer opties krijgen om de gezondheid van hun kinderen te beschermen.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.