Les 5 – het ontstaan van
de Koude Oorlog
1947- 1989/1991
Les 5 – het ontstaan van
de Koude Oorlog
1947- 1989/1991
Waar denk je aan bij het horen van de term "Koude Oorlog"?
1. Wat is de Koude Oorlog
Wanneer?
ca. 1947 – ca. 1989 / 1991
Einde WOII
Implosie USSR
Welke termen link je aan het einde van WO II?
1. Wat is de Koude Oorlog
Wie?
USA en bondgenoten
USSR en bondgenoten
kapitalisme*
communisme*
Wat?
periode waarin de USA en USSR (en bondgenoten) op gespannen voet leefden en waarbij er steeds conflicten dreigden
niet gevochten in kernlanden (cfr. ‘Koude Oorlog’)
Waarom?
1 strijd tussen USA en USSR om macht en invloed op de wereld
2 ideologisch conflict: kapitalisme ↔ communisme
1. Wat is de Koude Oorlog
Maak opdracht 1 (p.49)
minute
second
1. Wat is de Koude Oorlog
streven naar vermeerderen kapitaal/bezit
nadruk op individu/individueel succes
klassenmaatschappij
basis:
streven naar vermeerderen kapitaal/bezit
nadruk op individu/individueel succes
klassenmaatschappij
geïnspireerd ideeën o.a. Marx
basis:
streven naar communistische samenleving
basis:
streven naar vermeerderen kapitaal/bezit
nadruk op individu/individueel succes
klassenmaatschappij
geïnspireerd ideeën o.a. Marx
basis:
streven naar communistische samenleving
1 klassen afschaffen
(= iedereen gelijk, geen klassen)
2 collectivisme
(= kapitaal is van iedereen)
3 staat zorgt (= regelt)
(→ klassenstrijd)
parlementaire democratie
met vrije verkiezingen
éénpartijdictatuur
= enkel communistische partij
parlementaire democratie
met vrije verkiezingen
éénpartijdictatuur
= enkel communistische partij
economisch liberalisme
vrijemarkteconomie
sterke nadruk op privé-initiatief
staattussenkomst verboden/beperken
staatseconomie of planeconomie
Staat controleert alles
geen privé-initiatief
parlementaire democratie
met vrije verkiezingen
éénpartijdictatuur
= enkel communistische partij
nadruk op individueel
succes
vrijheid van mening en uitdrukking
parlementaire democratie
met vrije verkiezingen
éénpartijdictatuur
= enkel communistische partij
nadruk op individueel
succes
vrijheid van mening en uitdrukking
parlementaire democratie
met vrije verkiezingen
éénpartijdictatuur
= enkel communistische partij
nadruk op individueel
succes
vrijheid van mening en uitdrukking
nadruk op succes staat/groep
in praktijk:
sterke staatscontrole↔ individuele vrijheid
president USSR
Chroesjtjov
president USA
Kennedy
→ sterke wapenwedloop
Politieke uiting: wapenwedloop & MAD
Politieke uiting: wapenwedloop & MAD
Hoe uitgevochten?
kernlanden (≠ periferie)
“On no account to be used – because the enemy might retaliate”
“Zeker niet gebruiken – want de vijand zou zich kunnen wreken”
→ kernwapens: MAD-principe
☞ grote rol voor geheime diensten (CIA ↔ KGB)
→ veel slachtoffers
periferie
☞ wel militaire conflicten (= oorlog en staatsgrepen)
Slachtoffers van Koude Oorlog?
kernlanden
Maak opdracht 2 (p.50)
Hoe kan men op alternatieve (= niet-gewelddadige) manieren ook invloed winnen?
Hoe uitgevochten in de kernlanden?
Kosmonaut Joeri Gagarin
Eerste mens in ruimte – 12 april 1961
Astronaut Neil Armstrong
Eerste man op de maan - 21 juli 1969
Culturele uitingen: space race & sport
Schaken Bobby Fischer – Boris Spasski
‘Match van de eeuw’ – IJsland, 1972
Maak opdracht 3 (p.50-51)
minute
second
5. Het kookpunt: gewapende conflicten in de periferie
Dreiging tussen beide kampen neemt toe
↓
oprichting militaire genootschappen
3. De eerste spanningen: case Berlijn
Snel spanning tussen USA en USSR
USSR ‘onderwerpt’ Oost-Europa
= wordt communistisch
↔ vrees van USA voor West-Europa
→ Churchill: ‘Ijzeren Gordijn’ (1946)
→ Trumandoctrine (1947)
opmars communisme tegenhouden
→ Marshallplan (1947)
economisch herstelprogramma voor West-Europa door USA
= beschermen tegen invloedssfeer USSR
3. De eerste spanningen: case Berlijn
Dreiging Koude Oorlog in Europa concreet voelbaar
Duitse Democratische
Republiek
Bondsrepubliek
Duitsland
Duitsland
West-Duitsland
Oost-Duitsland
= BRD
= DDR
3 Westerse zones in 1949 samengevoegd
reactie USSR:
Berlijnse Muur
bouw Berlijnse Muur
Reconstructie bouw Muur
3. De eerste spanningen: case Berlijn
Berlijn
Berlijn
geografisch in Oost-Duitsland
- Oost-Berlijn (DDR – kamp USSR)
- West-Berlijn (BRD – kamp USA)
⇨ gescheiden door Berlijnse Muur = symbool Koude Oorlog
Resultaat
3. De eerste spanningen: case Berlijn
West-Europa (kamp USA)
= kapitalistische samenleving
(cfr. eerder)
Oost-Europa (kamp USSR)
= communistische samenleving
(cfr. eerder)
⇨ bouw van IJzeren Gordijn*
(van Baltische Zee tot Zwarte Zee)
cfr. toespraak W. Churchill
3. De eerste spanningen: case Berlijn
5. Het kookpunt: gewapende conflicten in de periferie
5. Het kookpunt: gewapende conflicten in de periferie
= Gevolgen voor de wereld
Oorzaak?
beiden op zoek naar macht -zo groot mogelijke invloedssfeer
twee kampen/blokken
spanningen tussen kapitalistisch kamp USA (+ bondgenoten)
↔ communistisch kamp USSR (+ bondgenoten)
= bipolaire wereldorde
5. Het kookpunt: gewapende conflicten in de periferie
conflict in periferie
militaire conflicten (oorlog/militaire staatsgrepen)
Bv. conflict in Korea (1950-1953)
cfr. actua
Kim Jong-un
conflict in periferie
militaire conflicten (oorlog/militaire staatsgrepen)
Bv. Vietnamoorlog (1957-1975)
Afghanistan (1979-1992)
In de periferie: met geweld
oorlog
vb. Vietnamoorlog
vb. oorlog in Korea
staatsgrepen
vb. Chili (1973)
UITBREIDING 2
Koude Oorlog in de periferie/de wereld
Vietnamoorlog (zie handboek p. 24 – 25)
Na WOII: Frankrijk kolonie Indochine opeisen
1954: internationale conferentie
= Eerste Vietnamoorlog (1945 – 1954)/ Franse oorlog
Onafhankelijkheidsoorlog:
leider Ho Tsji Minh (linkse nationalist) riep onafhankelijkheid uit
(dekolonisatie)
Vietnamoorlog
1954: internationale conferentie:
Vietnam in twee staten:
Noord-Vietnam o.l.v. Ho Tsji Minh
Zuid-Vietnam o.l.v. pro-Westers regime
steun van USA (ondanks corruptie)
Verzet van Vietcong (linkse verzetstrijders)
Guerrillaoorlog
Morele steun van bevolking en materiële
steun van Noord-Vietnam
= Tweede Vietnamoorlog (1957 – 1975)/Amerikaanse oorlog
USA communistisch blok
Vietnamoorlog
Guerillaoorlog: een oorlog waarin verzet gepleegd wordt
tegen een partij die tracht een gebied te overheersen
USA vs Vietcong
Vietnamoorlog
Vietnamoorlog
USA krijgt de situatie niet onder controle
Boobytraps
Geheim gangenstelsel
Ze kennen het gebied niet
Vietnamoorlog
5.3. In de weer tegen de Koude Oorlog
V.S op zoek
naar Vietcong
Gepanserd voertuig met
vlammenwerper
om jungle weg te branden
VC landmijnen
Tunnelratten
Luchtschacht
Gevechts-
bunker
Hospitaal
Opslagruimte
Waterput
Slaapvertrekken
Booby-trap
Keuken
Afleiding
Verborgen machinegeweer
Ontsteker van de mijnen
Verborgen machinegeweer
Sniper
Tunnelrat
A
B
C
D
E
F
Er ontstaat een groot protest onder de Amerikaanse bevolking:
Aanwezigheid van pers
Geen censuur alle gruweldaden zijn zichtbaar
Vele Amerikaanse slachtoffers