persoonlijkheidsstoornis

• newEditor
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 2

Persoonlijkheidsstoornissen

Slide tekst

Evi:

 Een persoonlijkheid is het geheel van eigenschappen en patronen die bepalen hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt. Het gaat bijvoorbeeld om:

Hoe je reageert in moeilijke situaties

Hoe je met andere mensen omgaat

Of je rustig of snel boos bent

Of je verlegen of juist sociaal bent

Je persoonlijkheid ontstaat door een combinatie van aanleg (erfelijkheid) en opvoeding en ervaringen.

Bij de meeste mensen is hun persoonlijkheid redelijk stabiel: je blijft in grote lijnen dezelfde persoon, ook al ontwikkel je je verder.

Wat beïnvloedt je reacties in moeilijke situaties?

A

Je opvoeding

B

Het weer

C

Je persoonlijkheid

D

Je kledingkeuze

Wat bepaalt je persoonlijkheid?

A

Opvoeding en ervaringen

B

Eigenschappen en patronen

C

Enkele vrienden

D

Je favoriete hobby

Esmee

Dia 3, wat is een persoonlijkheidsstoornis:

 Een persoonlijkheidsstoornis is een psychische stoornis waarbij iemands manier van denken, voelen en omgaan met anderen langdurig en sterk afwijkt van wat in de samenleving als normaal wordt gezien.

Het gaat om vaste patronen die:

Heel star zijn (moeilijk te veranderen)

Voor problemen zorgen in relaties, werk of school

Vaak lijdensdruk veroorzaken bij de persoon zelf of de omgeving( lijdensdruk is hoeveel je zelf lijdt/fysieke of mentale pijn veroorzaakt)

Belangrijk om te weten: iedereen heeft karaktereigenschappen, maar pas als die eigenschappen extreem zijn én echt problemen veroorzaken, spreken we van een persoonlijkheidsstoornis.

Wanneer spreken we van een persoonlijkheidsstoornis?

A

Als het karakter normaal is

B

Als eigenschappen extreem zijn en problemen veroorzaken

C

Als gedrag tijdelijk is

D

Als iemand zich gelukkig voelt

Wat veroorzaakt vaak lijdensdruk?

A

Leuke activiteiten

B

Gezonde relaties

C

Normale karaktereigenschappen

D

Vaste patronen in denken en voelen

Wat is een persoonlijkheidsstoornis?

A

Een tijdelijke emotionele reactie

B

Een medische aandoening

C

Een psychische stoornis met starre patronen

D

Een sociale vaardigheid

Meike: 

Dia4, veschillende clusters🔹

 Cluster A – Vreemd of excentriek gedrag

Mensen in deze groep komen vaak wat achterdochtig of afstandelijk over.

Stoornissen in dit cluster:

Paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Schizoïde persoonlijkheidsstoornis

Schizotypische persoonlijkheidsstoornis

 Cluster B – Dramatisch, emotioneel of impulsief gedrag

Deze groep valt vaak op door heftige emoties en impulsiviteit.

Stoornissen in dit cluster:

Borderline persoonlijkheidsstoornis, Narcistische persoonlijkheidsstoornis, Antisociale persoonlijkheidsstoornis, Histrionische persoonlijkheidsstoornis

 Cluster C – Angstig of onzeker gedrag

Stoornissen in dit cluster:

,Vermijdende persoonlijkheidsstoornis, Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis, Dwangmatige persoonlijkheidsstoornis

Wat kenmerkt Cluster B stoornissen?

A

Excentriek gedrag

B

Angstig en onzeker

C

Achterdochtig en afstandelijk

D

Heftige emoties en impulsiviteit

Welke stoornis valt onder Cluster A?

A

Paranoïde persoonlijkheidsstoornis

B

Histrionische persoonlijkheidsstoornis

C

Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis

D

Borderline persoonlijkheidsstoornis

raya

De Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) is een complexe persoonlijkheidsstoornis die vooral draait om emotieregulatie, zelfbeeld en relaties.

Mensen met borderline hebben vaak moeite om hun emoties te reguleren.

Hun gevoelens kunnen:

Heel intens zijn, Snel wisselen, Lang aanhouden, Moeilijk tot rust komen

Kleine gebeurtenissen kunnen daardoor heel groot voelen.

Kenmerken

Naast de basiskenmerken zijn er vaak ook:

1. Instabiel zelfbeeld-niet goed weten wie je bent, geen echte doelen of waarden

2. Zwart-wit denken

3. Verlatingsangst- kleine signale betekenen veel, extreme angst dat iemand weg gaat

4. Impulsiviteit( geld uitgeven, veel alcohol/druks, eetbuien

5. Zelfbeschadiging of suïcidaliteit-Dit kan een manier zijn om: emotie of pijn vermindering, leegte doorbreken, aandacht of hulpvragen

6. Gevoel van leegte

 7,Woede-uitbarstingen

Soms kunnen er plotselinge, intense woede-uitbarstingen zijn.

Oorzaken: meestal niet 1 oorzaak, vaal combi van- erfelijke gevoeligheid, trauma, onveilige hechting in jeugd,

Behandeling: therapie, soms medicatie voor depressie en angst

Hoe vaak komt het voor? 1-2%, meer vrouwen, late puberteit of jongvolwassen

Hoe vaak komt BPS voor?

A

0,5-1%

B

3-5%

C

10-15%

D

1-2% van de bevolking

Wat is een kenmerk van BPS?

A

Stevig zelfbeeld

B

Zwart-wit denken

C

Instabiel zelfbeeld

D

Verlatingsangst

esmee

De Narcistische persoonlijkheidsstoornis is een persoonlijkheidsstoornis waarbij iemand een overdreven gevoel van eigen belangrijkheid heeft en sterk behoefte heeft aan bewondering van anderen.

 Kenmerken

Mensen met deze stoornis hebben vaak: groot gevoel van eigenwaarde, veel behoefte aan complimenten, moeite met kritiek, weinig empathie, andere mensen gebruiken voor hun doelen

 Wat zit eronder?

Hoewel iemand arrogant of zelfverzekerd kan overkomen, zit er vaak juist diepe onzekerheid onder. Kritiek kan heel pijnlijk zijn, waardoor iemand boos, afstandelijk of neerbuigend kan reageren.

 Verschil tussen narcisme en zelfvertrouwen

Gezond zelfvertrouwen: Je weet wat je kunt, maar je respecteert ook anderen.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis: Je voelt je superieur en hebt anderen nodig om je goed te voelen.

Oorzaken

Er is meestal een combinatie van: Erfelijkheid, Opvoeding (bijvoorbeeld extreme verwenning of juist veel kritiek), Jeugdervaringen

Behandeling

Behandeling is mogelijk, meestal via: Psychotherapie, Schematherapie, Gesprekstherapie gericht op zelfbeeld en empathie

Het kan lastig zijn om hulp te zoeken, omdat iemand vaak niet zelf inziet dat er een probleem is

Wat is een kenmerk van narcistische persoonlijkheidsstoornis?

A

Weinig empathie

B

Sterke behoefte aan kritiek

C

Hoge mate van zelfreflectie

D

Groot gevoel van eigenwaarde

meike 

De Antisociale persoonlijkheidsstoornis is een persoonlijkheidsstoornis waarbij iemand weinig respect heeft voor de rechten en gevoelens van anderen en zich vaak niet aan regels of wetten houdt.

Kenmerken: overtreden van regels, weinig schuld/spijt, manipulatief/ bedriegelijk gedrag, impulsiviteit, weinig verantwoordelijkheid

 Wat betekent “antisociaal”? Hier betekent antisociaal niet “verlegen” of “niet sociaal”.

Het betekent gedrag dat tegen de maatschappij of tegen anderen ingaat.

 Ontwikkeling

Vaak waren er al vóór het 15e jaar gedragsproblemen, zoals: Veel liegen, Diefstal, Vechten ,Regels overtreden

Bij volwassenen kan dit zich ontwikkelen tot een antisociale persoonlijkheidsstoornis.

Oorzaken

Meestal is het een combinatie van: Erfelijkheid, Hersenontwikkeling , Traumatische jeugd , Mishandeling of verwaarlozing, Gebrek aan grenzen in de opvoeding

Behandeling is mogelijk, maar vaak moeilijk omdat iemand: Niet snel hulp zoekt, Weinig inzicht heeft in eigen gedrag

Therapie kan helpen om:

Impulscontrole te verbeteren

Verantwoordelijkheid te leren nemen

Agressie te verminderen

Wat betekent 'antisociaal' in deze context?

A

Verlegen of niet sociaal zijn

B

Tegen de maatschappij ingaan

C

D

Wat zijn kenmerken van antisociale persoonlijkheidsstoornis?

A

Sterk verantwoordelijkheidsgevoel

B

Impulsiviteit

C

Manipulatief gedrag

D

Weinig schuld of spijt

evi

oorzaken: De oorzaken van een persoonlijkheidsstoornis zijn meestal meervoudig. Het ontstaat door een combinatie van biologische, psychologische en sociale factoren.

1. Erfelijkheid / biologische aanleg

 emotionele gevoeligheid, impulsiviteit of temperament kunnen erfelijk zijn.

Mensen die aanleg hebben voor sterke emoties of impulsief gedrag, lopen meer risico.

2. Jeugdtrauma: mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik,langdurige stress of verlies in de jeugd

3. Opvoeding en omgeving onveilig/chaotische thuissituatie, veel kritiek, weinig aandacht,

4. Psychologische factoren: Moeite met emoties reguleren, Slecht zelfbeeld of onzekerheid, Moeilijkheden met hechting in relaties

 Samengevat

Een persoonlijkheidsstoornis ontstaat meestal niet door één oorzaak, maar door een combinatie van erfelijke aanleg, traumatische ervaringen en opvoeding.

Het is belangrijk om te beseffen dat mensen er zelf niet “schuldig” aan zijn, het is een patroon dat zich ontwikkelt door omstandigheden én aanleg.

Wat zijn vaak oorzaken van een persoonlijkheidsstoornis?

A

Slechts slechte voeding

B

Invloed van opvoeding en omgeving

C

Enkel genetische factoren

D

Combinatie van erfelijkheid en trauma

esmee

Behandelingen voor persoonlijkheidsstoornissen richten zich vooral op psychotherapie, omdat medicatie meestal alleen klachten kan verminderen, maar de stoornis zelf niet geneest.

1. Psychotherapie

Therapie is de basis van behandeling. Afhankelijk van de stoornis en de persoon zijn er verschillende vormen:

Dialectische gedragstherapie (DGT)

Vooral bij borderline

Helpt omgaan met heftige emoties en impulsief gedrag

Leer je emoties herkennen en reguleren

Schematherapie

Helpt diepgewortelde negatieve overtuigingen te veranderen

Vaak gebruikt bij borderline, narcisme of andere persoonlijkheidsstoornissen

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Helpt denkpatronen en gedrag te veranderen

Kan bijvoorbeeld bij vermijdende persoonlijkheidsstoornis

Mentalization-Based Therapy (MBT)

Helpt mensen beter te begrijpen wat zij zelf en anderen denken en voelen

Vooral bij borderline

2. Medicatie

Medicijnen genezen de stoornis niet, maar kunnen klachten verminderen:

Depressie of angst → antidepressiva

Heftige emoties of woede → stemmingsstabilisatoren

Soms antipsychotica bij ernstige spanning of wanen

3. Zelfhulp en leefstijl

Stress verminderen (sport, ontspanning)

Sociale vaardigheden oefenen

Steun van familie of groepstherapie

Wat vermindert antidepressiva?

A

Heftige emoties

B

Angst

C

Woede

D

Depressie

Welke therapie helpt bij borderline?

A

Schematherapie

B

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

C

Mentalization-Based Therapy (MBT)

D

Dialectische gedragstherapie (DGT)

meike

Er bestaan veel misverstanden over persoonlijkheidsstoornissen, waardoor mensen vaak onterecht een negatief beeld hebben.

1. “Iedereen met een persoonlijkheidsstoornis is gevaarlijk”

De meeste mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn niet agressief of gewelddadig.

Vaak lijden ze juist zelf veel aan hun emoties en gedrag.

2. “Het is een keuze of iemand doet het expres”

Een persoonlijkheidsstoornis is geen keuze.

Het gaat om vastgeroeste patronen van denken, voelen en doen.

Mensen kunnen dit gedrag niet zomaar veranderen, ook al willen ze dat soms wel.

3. “Ze zijn alleen maar aandachtzoekers”

Dit is vooral een misverstand bij borderline of histrionische stoornissen.

Het gedrag is vaak een manier om emoties te uiten of hulp te vragen, niet om anderen te manipuleren.

4. “Met behandeling verandert het nooit”

Therapie kan veel helpen, vooral bij borderline, narcisme en angstige persoonlijkheidsstoornissen.

Mensen kunnen leren omgaan met hun emoties en gedrag en relaties verbeteren.

5. “Ze zijn altijd hetzelfde”

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben wel karaktereigenschappen, maar kunnen veranderen en groeien.

Met therapie en steun kunnen ze nieuwe manieren van denken en handelen ontwikkelen.

Kan therapie helpen bij persoonlijkheidsstoornissen?

A

Nooit, ze veranderen nooit

B

Het is een keuze

C

Ja, therapie kan veel helpen

D

Ze zijn altijd hetzelfde

Wat is een veelvoorkomend misverstand?

A

Het is een keuze

B

Iedereen met een persoonlijkheidsstoornis is gevaarlijk

C

Ze zijn altijd hetzelfde

D

Ze zijn alleen maar aandachtzoekers

raya