Fictie: begrippen herhalen
Fictie: begrippen herhalen
Open de les als herhaling: leerlingen kennen de begrippen al en brengen ze nu weer in verband met elkaar in verhalen.
Lesdoel
Ik kan belangrijke begrippen uit fictie herkennen en uitleggen in een verhaal.
Deze slide heeft geen instructies
Welke fictiebegrippen schieten jou als eerste te binnen?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke begrippen al zeker voelen en welke nog lastig zijn.
Hoofdpersoon
De hoofdpersoon is de belangrijkste persoon in het verhaal.
veel gebeurtenissen draaien om deze persoon
de lezer volgt vooral zijn of haar ervaringen
vaak leer je deze persoon het best kennen
Benadruk dat een hoofdpersoon niet altijd 'goed' hoeft te zijn. Het gaat om wie centraal staat in het verhaal.
Hoofdpersoon herkennen
Je herkent de hoofdpersoon vaak aan:
de meeste aandacht in het verhaal
gedachten en gevoelens die je te weten komt
problemen of keuzes die centraal staan
Maak het onderscheid met een belangrijk bijpersonage: die kan vaak voorkomen, maar staat niet centraal in de ontwikkeling van het verhaal.
Ontwikkeling hoofdpersoon
Soms verandert de hoofdpersoon in de loop van het verhaal.
leert iets nieuws
gaat anders denken
maakt een duidelijke groei of terugval door
Noem dat ontwikkeling ook klein kan zijn: een inzicht, andere houding of veranderde keuze is al ontwikkeling.
Bijpersoon
Een bijpersoon is minder belangrijk dan de hoofdpersoon, maar helpt het verhaal wel vooruit.
ondersteunt of tegenwerkt
laat iets zien over de hoofdpersoon
speelt een rol in belangrijke gebeurtenissen
Deze slide heeft geen instructies
Waaraan herken je vooral de hoofdpersoon?
De meeste aandacht
De grappigste rol
De oudste persoon
De kortste naam
De juiste keuze sluit aan bij: centraal staan, gedachten/gevoelens en belangrijke keuzes. De andere opties zijn bewuste misvattingen.
Maak de begrippen compleet
De hoofdpersoon staat centraal in het verhaal. Een bijpersoon is minder belangrijk, maar helpt het verhaal vooruit. Soms laat de ontwikkeling van de hoofdpersoon zien dat iemand groeit of juist terugvalt.
Controleert de basisbegrippen uit het eerste blok en het verschil tussen centrale en ondersteunende personages.
Karakter
Een karakter is een personage met een eigen, geloofwaardige persoonlijkheid.
heeft meerdere eigenschappen
reageert niet altijd voorspelbaar
lijkt meer op een echt mens
Leg uit dat 'karakter' hier een soort personage is, niet alleen een eigenschap zoals 'een sterk karakter'.
Type
Een type is een personage met weinig diepgang.
heeft vaak één duidelijke eigenschap
is makkelijk herkenbaar
verandert meestal weinig
Voorbeelden kunnen zijn: de strenge docent, de stoere held, de gemene pestkop. Houd het algemeen, zonder nieuwe theorie toe te voegen.
Karakter en type
meer diepgang
meerdere kanten
kan verrassen
voelt echter aan
Karakter
eenvoudiger uitgewerkt
één kant valt op
voorspelbaarder
vaak snel herkenbaar
Type
Laat zien dat beide functioneel kunnen zijn in een verhaal. Een type is niet 'fout'; het is alleen eenvoudiger uitgewerkt.
Antagonist
De antagonist werkt de hoofdpersoon tegen.
zorgt voor conflict of spanning
hoeft niet altijd slecht te zijn
kan één persoon, een groep of soms een situatie zijn
Belangrijk misverstand: antagonist betekent niet automatisch schurk. Het is de tegenkracht tegenover de hoofdpersoon.
Plot
De plot is de opbouw van de gebeurtenissen in een verhaal.
wat gebeurt eerst, daarna en op het eind
gebeurtenissen hangen met elkaar samen
de volgorde bepaalt vaak de spanning
Koppel terug aan eerdere begrippen: hoofdpersoon, bijpersonen en antagonist krijgen hun rol binnen de plot.
Plot in het kort
In veel verhalen zie je een lijn:
begin → probleem of conflict → spanning loopt op → hoogtepunt → afloop
Niet elk verhaal volgt precies dezelfde vorm, maar de opbouw blijft belangrijk.
Deze slide gebruikt pijlen omdat de opbouw zelf hier de kern is. Houd het eenvoudig en herkenbaar.
Wat past het best bij een type?
Veel diepgang
Eén eigenschap
Onverwacht gedrag
Echte complexiteit
Een type is eenvoudiger uitgewerkt en vaak snel herkenbaar. Een karakter heeft juist meer kanten en meer diepgang.
Vul de juiste begrippen in
Een karakter heeft meerdere kanten en voelt echt aan. Een antagonist werkt de hoofdpersoon tegen. De plot is de opbouw van de gebeurtenissen in het verhaal.
De combinatie dwingt leerlingen drie begrippen uit dit blok uit elkaar te houden.
Waarom is een antagonist niet altijd slecht?
Bespreek dat een goed antwoord noemt: een personage, groep of situatie die tegenwerkt; hoeft niet slecht te zijn; zorgt voor conflict/spanning.
Climax
De climax is het spannendste of belangrijkste moment van het verhaal.
hier komt veel samen
het conflict bereikt een hoogtepunt
daarna wordt vaak duidelijk hoe het afloopt
Deze slide heeft geen instructies
Anti-climax
Een anti-climax is een afloop die juist minder groots of minder spannend is dan verwacht.
de spanning zakt ineens
de uitkomst is klein of gewoon
dat kan bewust verrassend werken
Leg uit dat een anti-climax niet hetzelfde is als een slecht einde. Het is een stijlkeuze die verwachtingen doorbreekt.
Climax en anti-climax
hoogste spanning
beslissend moment
groot effect op de afloop
Climax
Anti-climax
lagere spanning dan verwacht
opvallend gewone uitkomst
doorbreekt verwachtingen
Deze slide heeft geen instructies
Motief
Een motief is een onderdeel dat steeds terugkomt in een verhaal.
een voorwerp, gedachte, kleur of gebeurtenis
krijgt extra betekenis door herhaling
helpt om het verhaal beter te begrijpen
Maak duidelijk dat een motief concreet of abstract kan zijn, zolang het herhaald terugkomt.
Symboliek
Bij symboliek betekent iets meer dan alleen wat je letterlijk ziet.
een voorwerp of beeld krijgt diepere betekenis
de schrijver zegt iets indirect
symboliek past vaak bij het thema
Voor VMBO is 'meer betekenen dan letterlijk' vaak de duidelijkste formulering.
Motief en symboliek
Deze begrippen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
een motief komt meerdere keren terug
symboliek heeft een diepere betekenis
één motief kan ook symbolisch zijn
Dit onderscheid is vaak lastig. Gebruik zo nodig een eenvoudig voorbeeld, zoals regen die vaker terugkomt en somberte kan symboliseren.
Wat is de climax van een verhaal?
De rustige start
De uitleg van de titel
Het spannendste moment
De gewone afloop
Laat leerlingen het verschil zien tussen opbouw, hoogtepunt en afloop.
Wat is vaak het lastigst om uit elkaar te houden?
Climax/anti-climax
Motief/symboliek
Begin/einde
Spanning/afloop
Deze slide heeft geen instructies
Kies de juiste woorden
Een motief komt steeds terug in een verhaal. Bij symboliek betekent iets meer dan letterlijk. Een anti-climax is juist minder groots of minder spannend dan verwacht.
Controleert de drie kernbegrippen uit dit blok in één samenhangende tekst.
Onderwerp
Het onderwerp is waar het verhaal over gaat.
kort en algemeen te noemen
bijvoorbeeld vriendschap, oorlog of liefde
je noemt vooral het centrale onderwerp van de inhoud
Benadruk dat onderwerp vaak één of enkele woorden kan zijn.
Thema
Het thema is de diepere gedachte of boodschap in het verhaal.
gaat verder dan alleen het onderwerp
zegt iets over mensen of het leven
ligt vaak onder de gebeurtenissen verborgen
Een handige kapstok: onderwerp = waarover, thema = wat het verhaal daarover laat zien.
Onderwerp en thema
Onderwerp
Thema
diepere betekenis
bredere gedachte
zit onder het verhaal
waar het verhaal over gaat
vaak kort te noemen
meer aan de oppervlakte
Deze slide heeft geen instructies
Titelverklaring
Bij een titelverklaring leg je uit waarom een verhaal deze titel heeft.
de titel kan verwijzen naar een personage
of naar een gebeurtenis, plek, motief of thema
soms begrijp je de titel pas goed aan het eind
Benadruk dat een goede titelverklaring altijd gekoppeld is aan inhoud uit het verhaal.
Open einde
Een open einde geeft niet op alles een duidelijk antwoord.
niet alles wordt opgelost
de lezer blijft nadenken
meerdere uitleggen zijn mogelijk
Corrigeer taalgebruik eventueel mondeling: hier gaat het om mogelijke interpretaties of afloopmogelijkheden.
Gesloten einde
Een gesloten einde rondt het verhaal duidelijk af.
belangrijke vragen zijn beantwoord
het conflict is opgelost of duidelijk beslist
de lezer weet beter waar hij aan toe is
Deze slide heeft geen instructies
Open en gesloten einde
rondt af
geeft duidelijkheid
minder ruimte voor twijfel
Open einde
laat ruimte over
niet alles is zeker
lezer vult mee in
Gesloten einde
Koppel terug aan spanning en verwachtingen: ook het einde beïnvloedt hoe een verhaal overkomt.
Wat is het verschil tussen onderwerp en thema?
Onderwerp is dieper
Thema is korter
Onderwerp is letterlijker
Thema is een personage
Onderwerp = waarover het verhaal gaat. Thema = diepere gedachte of boodschap.
Herhaal de laatste begrippen
Bij een titelverklaring leg je uit waarom een verhaal zo heet. Een open einde laat ruimte over voor de lezer. Een gesloten einde rondt het verhaal duidelijk af.
Deze oefening sluit direct aan op de vergelijking tussen open en gesloten einde.
Welk begrip onthoud jij het best?
Deze slide heeft geen instructies
Welk begrip vind jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Wat helpt jou het meest om de begrippen te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
hoofdpersoon - belangrijkste personage in het verhaal
ontwikkeling hoofdpersoon - verandering of groei van de hoofdpersoon
bijpersoon - minder belangrijk personage met een ondersteunende rol
karakter - personage met diepgang en een geloofwaardige persoonlijkheid
type - eenvoudig uitgewerkt personage met weinig diepgang
antagonist - persoon, groep of kracht die de hoofdpersoon tegenwerkt
plot - opbouw en samenhang van de gebeurtenissen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
climax - spannendste of belangrijkste moment van het verhaal
anti-climax - minder grootse of minder spannende uitkomst dan verwacht
motief - element dat herhaald terugkomt in een verhaal
symboliek - diepere betekenis van een voorwerp, beeld of situatie
onderwerp - waar het verhaal over gaat
thema - diepere gedachte of boodschap van het verhaal
titelverklaring - uitleg waarom een verhaal deze titel heeft
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
open einde - einde waarbij niet alles duidelijk wordt opgelost
gesloten einde - einde waarbij het verhaal duidelijk wordt afgerond
Deze slide heeft geen instructies