M4 vwo H4 samenvatting overheid.pptx



Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd- samenvatting!!

§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 19 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd- samenvatting!!

§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd

Beslissingen en handelen van de overheid

  • Gericht op de continuïteit van Nederland

  • Noodzakelijk: de overheid ruilt over de tijd, met lange tijdshorizon

  • Toekomstige generaties:

    • plukken de vruchten;

    • moeten de schuld plus rente afbetalen.


Staatsobligaties

  • Lening: schuldbekentenis van de overheid (vaste looptijd, vaste rente)

  • Ter financiering van collectieve goederen


Rendement op collectieve goederen

Intergenerationele ruil: eerdere generatie investeert, latere generaties genieten van de opbrengst.

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd

§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit – Kennisquiz §1

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

  1. Waarom is ruilen over de tijd noodzakelijk voor de overheid? Leg uit met een voorbeeld.


  1. Waarom gaat de overheid bij haar keuzes uit van een heel lange horizon? Licht je antwoord toe.

§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit

Marktfalen

  • Als de markt te weinig producten met positieve externe effecten voortbrengt.

  • Gevolg: de overheid investeert via ruilen over de tijd.


Investeren in menselijk kapitaal

Ruilen over de tijd:

  • De huidige beroepsbevolking betaalt belasting.

    • De overheid investeert belastingopbrengst in het onderwijs van de jeugd: de toekomstige beroepsbevolking.


Investeren in economische groei

Indicator voor welvaartsgroei: bruto binnenlands product (bbp)

  • Bbp: de waarde van alle geproduceerde goederen en diensten in een jaar in een land

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit – Lesafsluiting


Check leerdoelen


  • Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.


  • Je kunt de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd

§3 De balans van de overheid

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

§3 De balans van de overheid – Belasting en begroting

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Belastingopbrengst

Belasting is de belangrijkste inkomstenbron van de overheid. Belastinggeld wordt uitgegeven aan: collectieve goederen, toezicht op de marktwerking, onderwijs, onderhouden van internationale betrekkingen, gezondheidszorg, justitie.


Rijksbegroting

  • Regeerakkoord: lijst met maatregelen van de overheid voor de komende vier jaar

  • Rijksbegroting: overzicht van de verwachte kosten en opbrengsten

  • Miljoenennota: samenvatting van de Rijksbegroting

  • Prinsjesdag: derde dinsdag van september: aanbieden Rijksbegroting aan Parlement, met de Troonrede

§3 De balans van de overheid – Structurele en incidentele uitgaven

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Categorieën overheidsuitgaven


Structurele uitgaven

  • Komen elk jaar terug: onderwijs, gezondheidszorg, justitie, defensie, infrastructuur.

    • Worden structureel betaald uit belastingopbrengsten.


Incidentele uitgaven

  • Af en toe niet goed te plannen: toestroom van asielzoekers, gevolgen lockdown door coronavirus.

    • Worden opgevangen met een financieringstekort.

    • In betere tijden moet de staatsschuld worden afgelost.

§3 De balans van de overheid – Begrotingssaldo en staatsschuld

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Bron 3 Het begrotingssaldo en de staatsschuld als percentage van het bbp (1995-2019).

Begrotingssaldo

  • Overheid: tekort of overschot op begroting

  • Tekort: negatief begrotingssaldo = financieringstekort

  • Overschot: positief begrotingssaldo = financieringsoverschot


Staatsschuld

  • De overheid leent om financieringstekort te dekken.

  • Financieringstekort is uitgestelde belasting.


Wie betaalt de rekening?

§3 De balans van de overheid – Stabiliteits- en Groeipact

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Bron 5 Staatsschuld als percentage van het bbp voor landen van de eurozone in 2019. (Bron: Eurostat)

Eurozone

Regels voor eurolanden met betrekking tot financieringstekort en staatsschuld


Stabiliteits- en Groeipact

  • Financieringstekort: maximaal 3% van bbp

  • Staatsschuld: maximaal 60% van bbp

Let op bij opgave 10, blz 97 is de asverdeling onduidelijk.
Neem de onderstaande punten over in je boek.

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

§3 De balans van de overheid – Lesafsluiting


Check leerdoelen


  • Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.


  • Ik kan de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd

§4 Intergenerationele ruil

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

§4 Intergenerationele ruil – Stelsels

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Belastingstelsels

  • De consument spaart voor pensioen om eerder te stoppen met werken en van oude dag te genieten.

  • AOW: pensioengerechtigde leeftijd (AOW-leeftijd) is 67 jaar: de AOW-uitkering is een basispensioen.


Omslagstelsel

  • Uitgangspunt: solidariteit tussen generaties

    • Werkende generatie betaalt pensioenkosten voor
      de gepensioneerden: overheveling


Kapitaaldekkingsstelsel

  • Aanvullend pensioen bij een pensioenfonds

    • Uitkering: afhankelijk van totale premie-inleg en het rendement van het pensioenfonds op het ingelegde kapitaal

§4 Intergenerationele ruil – Dekkingsgraad

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Bron 3 Dekkingsgraad van de vijf grootste pensioenfondsen van Nederland (2015-2019).

Dekkingsgraden van pensioenfondsen

§4 Intergenerationele ruil – Waardeaanpassing

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Waardevast en welvaartvast

Maandelijkse bruto AOW-uitkering is door inflatie in de toekomst niet genoeg om van te leven, daarom jaarlijkse aanpassing.


Waardevast

De AOW-uitkering wordt elk jaar aangepast aan de inflatie. Zo behoudt de uitkering haar koopkracht = waardevast.


Welvaartvast

De AOW-uitkering volgt elk jaar de loonontwikkeling. Zo groeit de uitkering mee met de welvaart = welvaartvast.

§4 Intergenerationele ruil – Lesafsluiting


Check leerdoelen


  • Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.


  • Ik kan de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.


Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

  • Module 4 Heden, verleden en toekomst

Module 4 – Heden, verleden en toekomst – Naar het examen

Dit was module 4 – Heden, verleden en toekomst


Je kunt je nu gaan voorbereiden op het examen. Gebruik hiervoor:


Naar het examen

In dit onderdeel kun je oefenen met vragen uit recente examens die over de stof van deze module gaan. Met dit onderdeel kun je per module goed nagaan of je op examenniveau zit.


Naar het examen vind je achter in je leeropdrachtenboek van module 4 en in uitgebreidere vorm in de digitale leeromgeving.