Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd- samenvatting!!
§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd- samenvatting!!
§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§1 Collectieve goederen en ruilen over de tijd
Beslissingen en handelen van de overheid
Gericht op de continuïteit van Nederland
Noodzakelijk: de overheid ruilt over de tijd, met lange tijdshorizon
Toekomstige generaties:
plukken de vruchten;
moeten de schuld plus rente afbetalen.
Staatsobligaties
Lening: schuldbekentenis van de overheid (vaste looptijd, vaste rente)
Ter financiering van collectieve goederen
Rendement op collectieve goederen
Intergenerationele ruil: eerdere generatie investeert, latere generaties genieten van de opbrengst.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd
§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit – Kennisquiz §1
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Waarom is ruilen over de tijd noodzakelijk voor de overheid? Leg uit met een voorbeeld.
Waarom gaat de overheid bij haar keuzes uit van een heel lange horizon? Licht je antwoord toe.
§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit
Marktfalen
Als de markt te weinig producten met positieve externe effecten voortbrengt.
Gevolg: de overheid investeert via ruilen over de tijd.
Investeren in menselijk kapitaal
Ruilen over de tijd:
De huidige beroepsbevolking betaalt belasting.
De overheid investeert belastingopbrengst in het onderwijs van de jeugd: de toekomstige beroepsbevolking.
Investeren in economische groei
Indicator voor welvaartsgroei: bruto binnenlands product (bbp)
Bbp: de waarde van alle geproduceerde goederen en diensten in een jaar in een land
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§2 Investeringen in (arbeids)productiviteit – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.
Je kunt de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd
§3 De balans van de overheid
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§3 De balans van de overheid – Belasting en begroting
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Belastingopbrengst
Belasting is de belangrijkste inkomstenbron van de overheid. Belastinggeld wordt uitgegeven aan: collectieve goederen, toezicht op de marktwerking, onderwijs, onderhouden van internationale betrekkingen, gezondheidszorg, justitie.
Rijksbegroting
Regeerakkoord: lijst met maatregelen van de overheid voor de komende vier jaar
Rijksbegroting: overzicht van de verwachte kosten en opbrengsten
Miljoenennota: samenvatting van de Rijksbegroting
Prinsjesdag: derde dinsdag van september: aanbieden Rijksbegroting aan Parlement, met de Troonrede
§3 De balans van de overheid – Structurele en incidentele uitgaven
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Categorieën overheidsuitgaven
Structurele uitgaven
Komen elk jaar terug: onderwijs, gezondheidszorg, justitie, defensie, infrastructuur.
Worden structureel betaald uit belastingopbrengsten.
Incidentele uitgaven
Af en toe niet goed te plannen: toestroom van asielzoekers, gevolgen lockdown door coronavirus.
Worden opgevangen met een financieringstekort.
In betere tijden moet de staatsschuld worden afgelost.
§3 De balans van de overheid – Begrotingssaldo en staatsschuld
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 3 Het begrotingssaldo en de staatsschuld als percentage van het bbp (1995-2019).
Begrotingssaldo
Overheid: tekort of overschot op begroting
Tekort: negatief begrotingssaldo = financieringstekort
Overschot: positief begrotingssaldo = financieringsoverschot
Staatsschuld
De overheid leent om financieringstekort te dekken.
Financieringstekort is uitgestelde belasting.
Wie betaalt de rekening?
§3 De balans van de overheid – Stabiliteits- en Groeipact
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 5 Staatsschuld als percentage van het bbp voor landen van de eurozone in 2019. (Bron: Eurostat)
Eurozone
Regels voor eurolanden met betrekking tot financieringstekort en staatsschuld
Stabiliteits- en Groeipact
Financieringstekort: maximaal 3% van bbp
Staatsschuld: maximaal 60% van bbp
Let op bij opgave 10, blz 97 is de asverdeling onduidelijk.
Neem de onderstaande punten over in je boek.
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
§3 De balans van de overheid – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.
Ik kan de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Hoofdstuk 4 – De overheid in de tijd
§4 Intergenerationele ruil
Module 4 Heden, verleden en toekomst
§4 Intergenerationele ruil – Stelsels
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Belastingstelsels
De consument spaart voor pensioen om eerder te stoppen met werken en van oude dag te genieten.
AOW: pensioengerechtigde leeftijd (AOW-leeftijd) is 67 jaar: de AOW-uitkering is een basispensioen.
Omslagstelsel
Uitgangspunt: solidariteit tussen generaties
Werkende generatie betaalt pensioenkosten voor
de gepensioneerden: overheveling
Kapitaaldekkingsstelsel
Aanvullend pensioen bij een pensioenfonds
Uitkering: afhankelijk van totale premie-inleg en het rendement van het pensioenfonds op het ingelegde kapitaal
§4 Intergenerationele ruil – Dekkingsgraad
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Bron 3 Dekkingsgraad van de vijf grootste pensioenfondsen van Nederland (2015-2019).
Dekkingsgraden van pensioenfondsen
§4 Intergenerationele ruil – Waardeaanpassing
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Waardevast en welvaartvast
Maandelijkse bruto AOW-uitkering is door inflatie in de toekomst niet genoeg om van te leven, daarom jaarlijkse aanpassing.
Waardevast
De AOW-uitkering wordt elk jaar aangepast aan de inflatie. Zo behoudt de uitkering haar koopkracht = waardevast.
Welvaartvast
De AOW-uitkering volgt elk jaar de loonontwikkeling. Zo groeit de uitkering mee met de welvaart = welvaartvast.
§4 Intergenerationele ruil – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan de intertemporele keuzes van de overheid verklaren voor investeringen in collectieve goederen en (arbeids)productiviteit.
Ik kan de financiële balans van de overheid uitleggen met daarbij de rol van de overheid bij het afdwingen van intergenerationele ruil.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Module 4 Heden, verleden en toekomst
Module 4 – Heden, verleden en toekomst – Naar het examen
Dit was module 4 – Heden, verleden en toekomst
Je kunt je nu gaan voorbereiden op het examen. Gebruik hiervoor:
Naar het examen
In dit onderdeel kun je oefenen met vragen uit recente examens die over de stof van deze module gaan. Met dit onderdeel kun je per module goed nagaan of je op examenniveau zit.
Naar het examen vind je achter in je leeropdrachtenboek van module 4 en in uitgebreidere vorm in de digitale leeromgeving.