Les 2: Het transactioneel proces in opvoeding

• newEditor
• Sociale en gedragswetenschappen
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 5

Het transactioneel proces in opvoeding

Les 1 en 2

Leerdoel van deze les

Aan het eind van deze les

• kan je uitleggen waarom opvoeding geen eenrichtingsverkeer is

• wat een transactioneel proces inhoudt

• welke drie actoren hierbij betrokken zijn

• kan je verschillende opvoedstijlen onderscheiden

• kan je verbanden leggen tussen opvoedingsstijl en gedrag/ontwikkeling van het kind

"Eigen aan de opvoeding is de onvoorspelbaarheid ervan. Opvoeden is per definitie risico lopen, ondanks goede intenties van de ouder. Kinderen doen soms andere zaken dan wat de ouder verwacht. 

Het is een illusie te denken dat het perfecte opvoedend handelen voor een perfecte ontwikkeling van kinderen bestaat en dat kinderen maakbaar zouden zijn. Of nog, dat alle problemen te voorkomen zijn. Kennis kan onmogelijk 100% zekerheid bieden. Dat is een lastig inzicht, maar maakt opvoeden net tot zo een interessant en spannend iets. 

Opvoeden is immers een complex proces waarin veel factoren een rol spelen. Opvoeden is iets anders dan programmeren. Het laat zich niet vatten in een recept of stappenplan. De uitkomst ligt niet op voorhand vast. Er is altijd afstemming nodig tussen algemene kennis en de individuele situatie van ouders, kinderen en jongeren."

https://www.opgroeien.be/kennis/themas/ouderschap-en-opvoeding-ondersteunen/wat-opvoeden

Opvoeding: geen eenrichtingsverkeer

Traditioneel denken veel mensen dat opvoeders de koers bepalen en het kind alleen ondergaat. In werkelijkheid spelen actie en reactie een grote rol.

Wat betekent transactioneel?

Transactioneel betekent dat opvoeding bestaat uit een voortdurende wisselwerking. Acties van de ene partij roepen reacties op bij de ander.

Voorbeeld

Definitie

Een leerling reageert anders op een leerkracht afhankelijk van eigen ervaringen en persoonlijkheid. Dit beïnvloedt weer hoe de leerkracht handelt.

Drie actoren in het proces

In elke opvoedingssituatie zijn het -kind, de opvoeders en de omgeving betrokken. Elk brengt eigen kenmerken en invloeden mee.

Kan je voorbeelden bedenken van de invloed van de omgeving?

Rol van de omgeving

Naast de persoonlijkheid van kind en opvoeder beïnvloeden sociale context en cultuur het opvoedingsproces. Denk aan school, familie en vrienden.

Welke kindfactoren spelen een rol volgens jou?

Voorbeeld uit de praktijk

Waarom kan dezelfde leerkracht als saai of boeiend worden ervaren? De interactie met iedere leerling verschilt door persoonlijke factoren.

• persoonlijkheidskenmerken

• talenten

• beperkingen

• interesses

• ...

Welke factoren bij opvoeders spelen een rol volgens jou?

Welke opvoedstijl hanteren jouw ouders?

1

Autoritaire opvoedingsstijl: veel grenzen en gehoorzamen

2

Autoritatieve opvoedingsstijl/ democratische opvoedingsstijl: goede balans tussen ouder & kind

3

Permissieve (toegeeflijke) opvoedingsstijl: warm, maar weinig grenzen

4

Verwaarlozende opvoedingsstijl: weinig eisen en aandacht, weinig stimulering en ondersteuning

Autoritaire opvoedingsstijl

• Veel regels

• Ouders zijn de baas

• Regels overtreden = straf

• Geen ruimte voor discussie of argumenten van het kind

Democratische/

ondersteunende opvoedingsstijl

• Ouders maken de regels

• Ouders hebben oog voor de wensen en behoeften van het kind

• Zij geven leiding met liefde en moedigen kinderen aan.

• Regels worden uitgelegd.

Toegeeflijke/permissieve

opvoedingsstijl

• Er is veel aandacht voor de wensen en behoeften van het kind.

• Het kind is de baas en krijgt bijna voortdurend zijn zin.

• Er worden weinig eisen aan het kind gesteld.

• Vooral als ouders zich over iets schuldig voelen

Afwezige/verwaarlozende

opvoedingsstijl

• Deze opvoedstijl kenmerkt zich door het verwaarlozen van het kind.

• Er is geen interesse, aandacht of geborgenheid voor het kind.

• Er zijn geen regels.

Gevolgen opvoedingsstijlen

Autoritaire opvoeding

• Kind wordt angstig en volgzaam

• Kind raakt zijn eigen identiteit kwijt

• Kan opstandig en agressief gedrag bevorderen.

• Het kind krijgt weinig zelfvertrouwen.

Gevolgen Democratische/ondersteunende/autoritatieve opvoedingsstijl:

• Stimuleert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid

• Vaker opgewekt

• Minder gedragsproblemen

Gevolgen toegeeflijke/permissieve opvoedingsstijl

• Het kind en de ouder zijn gelijkwaardig

• Het kind leert geen grenzen

• Er is weinig feedback

• Het kind kan impulsief en zelfs agressief worden.

Gevolgen van afwezige/onverschillige opvoedingsstijl

• Het kind voelt zich niet geliefd en eenzaam

• Het kind leert geen grenzen

• mag alles zelf uitzoeken

• komen vaak in aanraking met verkeerde vrienden