Medicatie (basisinformatie)

• newEditor
• Welzijn
• MBO
• Studiejaar 1,2

                                Basiskennis 

                                                    medicatie

Welkom

Programma aankomende weken

28 oktober theorieles medicatie

4 november theorie/praktijkles medicatie

11 november voortgangsweek

18 november toets medicatie

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Wat is het doel van medicatie?

4

minute

00

second

add30s

Doel van medicijnen

- preventief/profylactisch

- curatief/causaal

- symptomatisch (placebo)

- substitutie

- diagnostisch

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Preventief/profylactisch

= medicijn om te voorkomen dat je ziek wordt.

• vaccinatie

• Hepatitis B ; wordt veroorzaakt door hepatites B infectie dat de lever infecteert en ontsteking veroorzaakt. Niet verplicht, maar de zorgorganisatie moet dit wel aanbieden aan de zorgvragers die risico lopen.

  
  

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

curatief/causaal

= medicijnen die de oorzaak van een ziekte aanpakken.

voorbeeld: antibiotica tegen bacteriële infectie.

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

symptomatisch

= medicijnen die klachten verminderen, maar de oorzaak niet wegnemen.

voorbeeld : paracetamol tegen de pijn

placebo = een middel zonder een werkzame stof. Het kan soms toch effect hebben doordat iemand verwacht dat het helpt.

voorbeeld: suikerpil, maar de client denkt dat het een paracetamol is.

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

substitutie

= medicijnen die een stof aanvullen die het lichaam tekort komt.

• voorbeeld insuline bij diabetes type 1 Je lever maakt hier geen insuline aan, waardoor je bloedsuiker te hoog wordt en je levenslang insuline moet toedienen.

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Diagnostisch

= Middelen die helpen om een ziekte of probleem vast te stellen.

voorbeeld:

• oogdruppels die de pupillen verwijden, zodat de oogarts beter in het oog kan kijken.

• Contrastvloeistof bij een MRI-scan om organen beter zichtbaar te maken

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Vormen van medicijnen

Meer uitleg

Tabletten, dragees en capsules kunnen zo gemaakt zijn dat de werkzame stof niet in de maag, maar pas in de dunne darm vrijkomt. Hierdoor kan het maagzuur het medicijn niet aantasten.

Deze medicijnen mogen nooit gekauwd, gebroken of gemalen worden.

Zetpillen bestaan uit een gemakkelijk smeltende stof waarin de geneesmiddelen zijn verwerkt. Het geneesmiddel wordt via de slijmvlieswand van de darmen snel in het bloed opgenomen.

Benaming van medicijnen 

• Chemische naam: bestaat uit de stoffen die erin zitten.

• Generieke naam: het zijn vaak lange, moeilijke namen daarom ook generieke naam (benzodiazepine = diazepam)

• Merknaam/handelsnaam: het teken ® betekent dat het een merknaam is die in NL geregistreerd is

Hoeveel verschillende namen ken je of kun je vinden van paracetamol?

Benaming van medicijnen 

• Voorbeeld met paracetamol

  1. Chemische naam: N-(4-hydroxyfenyl)acetamide (wetenschappelijke naam).

  2. Generieke naam: Paracetamol (naam van de werkzame stof).

  3. Merknaam / handelsnaam: Panadol® (naam die de fabrikant geeft).

Toedieningswegen

Enteraal = 

via het maag-darmstelsel -> meestal algemene werking (systematisch)

Parenteraal 

= via injectie/infuus of door difussie-> systematische of lokale werking

Topisch = 

via de huid en alleen lokaal/plaatselijk

 

Toedieningswegen

- oraal 

-rectaal

- sublinguaal

- injectie (subcutaan, intraveneus, intramusculair, intra-articulair, intra cardiaal, intralumbaal en epiduraal)

- inhalatie

- transdermaal

-vaginaal

oraal = via de mond 

rectaal = via de anus

sublinguaal = onder de tong (hartproblemen, epilepsie)

transdermaal = via pleister (lokale toediening maar soms systemische werking denk maar aan nicotine pleister)

inhalatie = tracheaal via luchtpijp of nasaal via neus (astma) soms lokaal soms systematisch

vaginaal = via de vagina (anti schimmel)

Toedieningswegen

Injectie =

Subcutaan= onder de huid

Intraveneus = in een ader

Intramusculair= in een spier

Intra-articulair= in een gewricht

Intracardiaal= in het hart

Intralumbaal- in de onderrug

Epiduraal= rondom het ruggenmergvlies

Oraal = via de mond

Rectaal = via de anus

Sublinguaal= onder de tong

Inhalatie= inademen

Transdermaal= door de huid

Vaginaal= via de vagina

oraal = via de mond 

rectaal = via de anus

sublinguaal = onder de tong (hartproblemen, epilepsie)

transdermaal = via pleister (lokale toediening maar soms systemische werking denk maar aan nicotine pleister)

inhalatie = tracheaal via luchtpijp of nasaal via neus (astma) soms lokaal soms systematisch

vaginaal = via de vagina (anti schimmel)

dosering

Normdosering= standaarddosis/ gebruikelijk dosis bij volwassenen

Doseringsinterval= tijd die zit tussen inname van de verschillende doseringen van het geneesmiddel

–> Instellen tot een evenwichtssituatie “steady state”

Bij pijnmedicatie bouw je met de juiste dosering een goede concentratie aan pijnstilling op. De zogeheten 'spiegel'.

Retard medicatie

= medicijn met een vertraagde afgifte.

Dit betekent dat het medicijn langzaam de werkzame stof afgeeft, waardoor het langer werkt.

Voorbeeld:

• Gewone tablet → geeft de werkzame stof sneller af.

• Retardtablet → geeft de werkzame stof langzaam af, verspreid over meerdere uren.
  

• Capsule of tablet niet breken: De stoffen moeten langzaam vrijkomen anders kan er teveel medicatie vrijkomen

Bij pijnmedicatie bouw je met de juiste dosering een goede concentratie aan pijnstilling op. De zogeheten 'spiegel'.

Risico's medicijngebruik

Bijwerkingen = Ongewenste klachten

Cumulatie = Medicijn hoopt zich op in het lichaam

Interactie = Medicijnen beïnvloeden elkaar

Verslaving = Afhankelijk worden

Gewenning/tolerantie = Medicijn werkt minder goed

Bijwerkingen:

Niet gewenste en schadelijke effecten van een geneesmiddel

waarvan de gebruikelijke dosering is gegeven

Cumulatie: Wanneer het middel te vaak

wordt gegeven is de vorige

dosis nog niet voldoende

uitgescheiden en stijgt de

plasmaconcentratie

vootdurend. Dan ontstaat

ophoping of cumulatie van

het geneesmiddel tot

toxische of zelfs lethale

dosis

interactie:

Een wisselwerking tussen medicijnen die tot verandering in de werking en bijwerkingen kunnen leiden

gewenning: Je lichaam went aan het medicijn en je hebt een steeds hogere dosis nodig om hetzelfde effect te ervaren.

Contra-indicatie

Een reden om het medicijn NIET te gebruiken omdat het medicijn een aandoening of ziekte verergert.

Absolute contra-indicatie = absoluut niet geven

relatieve contra- indicatie= oppassen bij het geven

Absolute contra-indicatie = Absoluut NIET geven ❌

Het medicijn mag niet gegeven worden, omdat het gevaarlijk kan zijn voor de patiënt.

Voorbeeld: Iemand is ernstig allergisch voor penicilline. Dan mag die persoon geen penicilline krijgen.

Relatieve contra-indicatie = Extra oppassen ⚠️

Het medicijn kan soms wel gegeven worden, maar alleen na een zorgvuldige afweging door de arts.

Voorbeeld: Iemand heeft nierproblemen. Sommige medicijnen kunnen dan schadelijk zijn en moeten aangepast worden.

Medicatieproces

1. Voorschrijven medicatie door arts op recept (3 maanden geldig)

2. Klaarmaken en afleveren medicatie door apotheek

3. afspraken maken met de cliënt over verantwoording

4. uitzetten van medicatie

5. aanreiken van medicatie

6. inname van medicatie door cliënt

7. registreren en aftekenen van medicatie

8. Signaleren en rapporteren van (bij)werkingen

9. Evaluatie van de behandeling

10. overdracht van medicatie bij verhuizing van de cliënt

Taken Helpende

Programma aankomende weken

28 oktober theorieles medicatie

4 november theorie/praktijkles medicatie

11 november voortgangsweek

18 november toets medicatie

Maak je opdrachten in itslearning!

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Programma aankomende weken

28 oktober theorieles medicatie

4 november theorie/praktijkles medicatie

11 november voortgangsweek

18 november toets medicatie

Maak je opdrachten in itslearning!

Preventief/profylactisch = voorkomen van een ziekte (bijv. vaccinatie of middelen tegen wagenziekte)

curatief /causaal= bestrijden van de oorzaak dus behandeling (antibiotica keelontsteking) en uiteindelijk genezing

symptomatisch= symptomen aanpakken bijv. ontstekingsremmende pijnstilling 

substitutie = aanvullen van tekorten (bijv. testosteron of insuline)

diagnostisch= om een diagnose te kunnen stellen bijv. radio actieve vloeistof bij een pet scan

Vrij verkrijgbare medicijnen zijn:

A

Medicijnen die je met een recept bij de apotheek moet ophalen.

B

Medicijnen die je zonder recept kunt kopen bij de apotheek, drogist of super. supermarkt.

C

Medicijnen die de huisarts heeft voorgeschreven.

D

Medicijnen waarin vitaminen en mineralen zitten.

Wat is GEEN vrij verkrijgbaar medicijn?

A

Paracetamol

B

Loperamide (tegen diarree)

C

Hoestdrank

D

Antibiotica

Bewaren van medicatie

Altijd in originele verpakking

< Baxter 

Wat is de merknaam?

Wie is de fabrikant?

Hoeveel tabletten van hoeveel mg zit in het doosje?

Etikettering geneesmiddelen 

• Naam van de apotheek en apotheker

• Afleveringsdatum

• Naam, adres en geboortedatum zorgvrager

• Naam en sterkte geneesmiddel

• Gebruiks- en bewaarvoorschrift

• Naam van de arts die medicatie heeft voorgeschreven

Controleren van medicatie

Bijsluiter

Regel van 5

Farmaceutisch Kompas

Bijsluiter

• Samenstelling

• Indicatie: waar wordt het middel voor gegeven?

• Werking

• Dosering *

• Bijwerkingen

• Gebruik tijdens zwangerschap

• Wijze van inname

• Waarschuwingen 

• Werkzame stof en hulp/vulstoffen

Alles moet benoemd worden op bijsluiter i.v.m.

overgevoeligheid

CBG

waarschuwingen

Met welke geneesmiddelen gaat het middel

niet goed samen

• Niet innemen met melk, grapefruitsap…

• Wanneer kun je het beter niet innemen

(contra-indicatie)

hulpzame stoffen of vulstoffen

bijvoorbeeld zetmeel

Extra aandacht is nodig bij oudere zorgvrager omdat:

– vaak lever/nieren minder goed werken

– veel verschillende medicijnen worden gebruikt die elkaars

werking kunnen beinvloeden (interactie)

– veel ziekten naast elkaar, wat eventuele bijwerkingen soms

kan maskeren

– vaak orthostatische hypotensie bij bloeddrukverlagende

medicijnen (val risico!)

– soms therapie-ontrouw

(door vergeetachtigheid, slechtziendheid, problemen met

inname (o.a. inhalatie))

Wat check je bij het geven van medicatie?

Juiste tijd

Juiste persoon

Juiste medicijn

Juiste dosering

Juiste toedieningswijze

Tips medicatieveiligheid

• Voel je je bekwaam in voorbehouden en risicovolle handelingen?

• Wees je bewust van de risico’s in het medicatieproces

• Noteer afspraken over medicatie toedienen in het zorgplan

• Als zorgmedewerker heb je een signalerende functie

• Zorg voor een duidelijke toedienlijst en actueel medicatieoverzicht

• Let op dat de medicijnen goed bewaard worden

• Zorg ervoor dat je ongestoord kunt werken met medicatie

• Dubbele controle van risicovolle medicijnen is voor de veiligheid van de cliënt

• Meld altijd medicatiefouten

Wat is een contra-indicatie?

A

een reden om een medicijn te geven

B

een reden om het medicijn NIET te geven

C

verslaving

D

giftige hoeveelheid

Een dragee is...

A

een zetpil

B

een tablet met een suikerlaagje

C

een soort injectie

D

een bruistablet

Wat wordt verstaan onder cumulatie van medicijnen?

A

te veel medicijnen

B

ophoping van medicijnen

C

afhankelijkheid

D

steeds meer nodig voor dezelfde werking

Wat zijn bijwerkingen van medicijnen?

A

ophoping van medicijnen in het lichaam

B

de invloed van de medicijnen op elkaars werking

C

steeds meer nodig voor dezelfde werking

D

een ongewenste reactie bij een normaal gebruik

welke medicatiefouten worden er veel gemaakt? (meerdere antwoorden mogelijk)

A

Te laat gegeven

B

Verkeerde cliënt

C

Te hoge of lage doseringen

D

Verkeerde combinaties

Wie heeft de bevoegdheid om medicatie uit te schrijven?

A

De arts

B

De verpleegkundige

C

De verzorgende

D

De apotheek

Wat doe je als eerste als er een medicatiefout is gemaakt?

A

Melden bij leidinggevende

B

MIC invullen

C

Huisarts/arts raadplegen

D

Onderzoeken waarom het fout gegaan is

De reden waarom iemand een medicijn voorgeschreven krijgt noemen we een:

A

contra-indicatie

B

indicatie

C

D

Voorbeeld van een symptoombestrijder is ......

A

Antibiotica

B

Hormonen

C

Pijnstiller

D

Maagmiddel

Medicatie die oraal of rectaal wordt ingenomen noemen we een ....... toediening

A

Enterale

B

Parenterale

C

D

Oraal betekent..

A

medicijnen via de anus

B

medicijnen via de huid

C

medicijnen via een injectie

D

medicijnen via de mond